واکاوی نظریه ها و روند دولت سازی جهان غرب و اسلام به مثابه تجربه ای برای نظام جمهوری اسلامی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، مسائل ایران، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

چکیده

    دولت سازی پس از انقلاب اسلامی در ایران با استفاده از تجارب دولت سازی گذشته وارد مرحله جدید و مهمی از دولت سازی شده است. با سقوط نظام سلطنت و پیروزی انقلاب اسلامی مردم ایران در بهمن ماه سال 1357، اولین نظام سیاسی مردم‌سالارِ شیعی با عنوان «جمهوری اسلامی ایران» و با محوریت «ولایت فقیه» در زمان غیبت امام عصر(عج) تحقق یافت. به طوری که برای اولین بار پس از 1400 سال در تاریخ اسلام و ایران، دین اسلام و مذهب شیعه با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران با ارائه الگو برای اداره جامعه، به طور مستقیم وارد مدیریت عرصه سیاسی با رویکرد مردمی شده است.   در مرحله کنونی، نظام «جمهوری اسلامی» به عنوان نقطه عطف و اولین تجربه تاریخ سیاسی شیعه در مردم سالاری دینی استقرار یافت که سازوکار دولت سازی موجود در آن بر مبنای فقه سیاسی شیعه و محوریت «ولایت فقیه»با «مردم سالاری دینی» و «قانون اساسی» برآمده از تجارب عقل بشری به عنوان الگوی جدید برای دولت اسلامی معرفی گردیده است. تمدن غرب پس از دوره افول قدرت کلیسا، دوره جدیدی از دولت سازی را در دو محور دولت سازی «درون‌زا» و «برون‌گرا» تجربه نموده است. همچنین نظریات متعددی از قبیل نظریات «حقوقی»، «کثرت گرایی»، «کارکردگرایی» و نظریه «طبقاتی دولت» نیز منجربه ایجاد دولت‌های «محافظه کار»، «لیبرال»، «دموکراتیک»، «فاشیسم»، «کمونیسم»، «رفاهی» و «نئولیبرال» در تمدن غربی شده است. تجارب دولت سازی در تمدن اسلامی نیز دولت های اهل سنت به پادشاهی های مطلقه و یا دموکراسی‌های سکولار ختم گردید و در تشیع نیز علاوه بر مدت کوتاه تجربه نظام امامت، در دوران غیبت دولت‌های شیعی به سلطنت های استبدادی رسید که البته مدل مشروطه با آرمان تحدید قدرت سلطنت و افزایش اختیارات پارلمان نیز در ایران تجربه شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Exploring the Theories and Processes of government Formation in the Western World and Islam

نویسندگان [English]

  • Mojtaba Ghanbardost 1
  • Akbar Ashrafi 2

چکیده [English]

There are numerous theories about the State such as "legal", "pluralism", "functionalism", "developmental" and "class state" theories that lead to the creation of "conservative", "liberal", "democratic", "fascist", "Communist", "welfare" and "neoliberal" theory of state that have become the norm in Western civilization. The experiences of state-building in Islamic civilization also led to Sunni governments to secular monarchies or secular democracies, and in addition to the short-lived experience of the Imamate system in Shi'ism, the Shi'ite governments came to despotic monarchies during the absence of a constitutional model. The aspiration to regain power and increase parliamentary powers was also experienced in Iran. But the process of state-building after the Islamic Revolution of Iran, using the experiences of past state-building, has entered a new and important stage of state-building for the realization of a “new Islamic civilization”. At the present stage, the Islamic Republic system has been established as a turning point and the first experience of Shi'a political history in religious democracy, with the current state-building mechanism based on the dynamic political jurisprudence and the centrality of "Velayat-e Faqih" with "religious democracy" and "The constitution» Based on the human experience of other societies has been introduced as a new paradigm for the Islamic State. However, based on the "descriptive-analytical" approach in this study, theories of government and the process of state-building in the Western world and Islam as the state-building experience for the model of the Islamic Republic of Iran are discussed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Theories of government
  • Islamic Government
  • Western civilization
  • Islamic Civilization
  • Islamic Republic of Iran
آشوری، داریوش. (1385). دانشنامه سیاسی، چاپ سیزدهم، تهران: انتشارات مروارید.
آقابخشی، علی، افشاری راد، مینو. (1382). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: نشر چاپار.
ارسطو. (1349). سیاست، ترجمه حمید عنایت، چاپ دوم، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
اسکندری، محمد حسین. (1377). درآمدی بر حقوق اساسی، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
اشتراوس، لئو و کراپسی، جوزف. (1373). نقد نظریه دولت جدید، ترجمه: احمد تدین، چاپ اول، تهران: کویر.
انوری، حسن. (1383). فرهنگ روز سخن، تهران: سخن.
ایزدهی، سیدسجاد. (1389). نظارت بر قدرت در فقه سیاسی، چاپ دوم، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
بشیریه، حسین. (1386). آموزش دانش سیاسی، چاپ هشتم، تهران: نشر نگاه معاصر.
بیلیس، جان، اسمیت، استیو و دیگران. (1383). جهانی شدن سیاسی، جلد اول، تهران: موسسه ابرار معاصر.
جوادی آملی، عبدالله. (1393). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: مرکز نشر اِسراء.
حجازی، فخرالدین. (1352). نقش پیامبراندر تمدن انسان، جلد دوم، تهران: بعثت.
دهخدا، علی اکبر. (1372). لغت نامه، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
شریعتی، علی. (1375). تاریخ تمدن، جلد اول، تهران: انتشارات قلم.
شفیعی، نوذر. (1383). چالش‌های اساسی دولت، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
عالم، عبدالرحمن. (1387). بنیادهای علم سیاست، چاپ هجدهم، تهران: نشر نی.
عالم، عبدالرحمن. (1385). «نظریه و عمل فاشیسم»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 71، بهار، صص 161-113.
عروتی موفق، اکبر. (1385). «پیامبر اعظم (ص) بنیانگذار تمدن اسلامی»، معرفت، شماره 110.
فیرحی، داود. (1392). نظام سیاسی و دولت در اسلام، چاپ دهم، تهران: نشر سمت.
لسانی، سید بهزاد. (1394). «دولت دراندیشه لیبرالیسم»، اندیشه‌های حقوق عمومی،سال پنجم، شماره اول، پاییز و زمستان.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). پرسش‌ها و پاسخ‌ها، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
منتظری، حسینعلی. (1379). مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه محمود صلواتی، نشر سرایی.
مؤمن قمی، محمد. (1373). کلمات سدیده فی مسائل جدیده، قم: موسسه نشر اسلامی.
موسوی خمینی، روح‌الله. (1380). الرسائل، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، روح‌الله. (1389). صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، روح‌الله. (1378). ولایت فقیه، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
نایینی، محمد حسین. (1361). تنبیه الامة و تنزیه الملة، چاپ هشتم، تهران: شرکت‌های انتشار.
ولایتی، علی اکبر. (1384). پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، جلد 1، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت خارجه.
وینست، اندرو (1371). نظریه‌های دولت، ترجمة حسین بشیریه، تهران: نشر نی.
نهج البلاغه
بحار الانوار، ج 46
بیانات آیت الله خامنه ای – www.khamenei.ir