تاثیر آینده‌های محتمل عراق پساداعش بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بر اساس روش سناریو‌نویسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

کشور عراق در مقایسه با سایر همسایگان ایران، بیشترین تأثیرگذاری را بر امنیت و منافع ملی ایران داشته است. به ویژه بعد از برون‌رفت از بحران داعش به سمت تقویت هویت ملی جدید و کاهش نفوذ قدرت‌های خارجی گام برداشته و در نتیجه بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی را به تکاپو واداشته تا به یارگیری در عراق جدید بپردازند. بنابراین تحولات آینده عراق نقش مهمی در ترسیم خطوط قدرت در این منطقه بازی خواهد کرد. در این دوره بازیگران داخلی، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به دنبال افزایش نقش و نفوذ بیشتر در معادلات این کشور و در نهایت ترسیم سناریوی مطلوب خود هستند. مقاله حاضر بر اساس روش سناریونویسی قصد دارد به بررسی تاثیر سناریوهای محتمل آینده عراق بر امنیت ملی ج.ا.ایران بپردازد. در این راستا نگارنده به شناسایی فاکتورهای کلیدی موثر بر تحولات عراق اقدام و سپس با شناسایی پیش‌ران‌ها، عدم قطعیت‌های موجود در عراق را شناسایی و در نهایت شش سناریوی محتمل آینده عراق را مورد شناسایی قرار داده است. این سناریوها بر اساس احتمال وقوع، اهمیت و مطلوب بودن به ترتیب عبارتند از: سناریوی تغییر ساختار سیاسی در عراق از طریق تغییر قانون اساسی، کودتای ارتش، جنگ داخلی، تجزیه عراق، اتحاد و انسجام میان احزاب و افزایش قدرت ملی عراق(عدم همراهی با ایران) و در نهایت: سناریوی تقسیم عادلانه و دمکراتیک قدرت (همراه با ایران). به اعتقاد نگارنده سناریوی تقسیم عادلانه قدرت در همراهی با ایران با توجه به وقایع اخیر محتمل‌تر و برای امنیت ملی ج.ا.ایران نیز مطلوب‌تر می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Impact of Potential Future of Iraq (Post-ISIS) on the National Security of the Islamic Republic of Iran Based on Scenario Writing

نویسندگان [English]

  • davod afshari 1
  • shahrooz ebrahimi 2

1 ..

2 univrsity ofisfahan

چکیده [English]

Compared to Iran's other neighbors, Iraq has had the greatest impact on Iran's security and national interests. Especially after the withdrawal from the ISIS crisis, steps have been taken to strengthen the new national identity and reduce the influence of foreign powers, and as a result, regional and international actors have sought to recruit in the new Iraq. Therefore, the future developments in Iraq will play an important role in drawing the power lines in this region. During this period, domestic, regional and trans-regional actors are seeking to increase their role and influence in the equations of this country and finally to draw their desired scenario. Based on the scenario writing method, the present article intends to examine the impact of possible future scenarios in Iraq on the national security of the Islamic Republic of Iran. n this regard, the author identifies the key factors affecting the developments in Iraq and then identifies the uncertainties in Iraq by identifying the drivers, and finally identifies six possible scenarios for the future of Iraq. hese scenarios range from low probability to high: The scenario of changing the political structure in Iraq through the change of the constitution, the coup d'etat, the civil war, the disintegration of Iraq, the unity and cohesion between the parties and the increase of Iraqi national power (non-cooperation with Iran) and finally: the scenario of fair and democratic division of power Iran).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iraq
  • Futurism
  • scenario writing
  • Post-ISIS
  • Iran
اسدی، علی اکبر. (1396). «آینده وحدت سرزمینی عراق؛ رویکرد بازیگران اهل سنت»، ماهنامه آینده پژوهی، فروردین، شماره 43.
بختیاری مقدم، حسن، عباس ملکی و ذکریا کاظم پور. (1392). «تبیین و بررسی نقش آینده‌پژوهی در برنامه‌ریزی راهبردی سازمان‌های امنیتی». دومین همایش ملی آینده پژوهی.
بیاتی، علی. (1384). نظریات امنیت ملی، تهران: نشر مرکز
پدرام، عبدالرحیم و سلمان، زالی. (1394). فرایندسناریونویسیدرموضوعاتراهبردی، تهران: انتشارات مؤسسه افق آینده پژوهی راهبردی.
تقوی گیلانی، مهراد؛ غفرانی، محمد باقر. (1389). «آینده پژوهی: مطالعات و روش‌های آینده‌شناسی»، مجله رهیافت، شماره 22، صص 73-65.
حسینی، حسین و سیامک باقری، چوکامی. (1391). «آینده پژوهی و پیش بینی در جنگ نرم»، فصلنامه آفاق امنیت، سال 5. شماره 16. صص 47-23.
خزایی، سمیرا. (1388). آینده پژوهی نیاز امروز و ضرورت فردا، موسسه مطالعات بین‌الملل.
خسروی، ملک تاج و احسان خسبانی. (1398). «آینده عراق و سناریوهای مربوط به آن (2020-2010)»، فصلنامهمطالعاتروابطبین‌الملل، سال دوازدهم، شماره 64، صص 121-87.
خوش دهان، علی. (1388). آیندهپژوهیباتکنیکسناریوسازی، تهران: انتشارات مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.
دویچه وله فارسی. (2019). «حمایت کاخ سفید از "نقشه راهبردی" سازمان ملل برای حل بحران عراق»، بنگرید در: https://www.dw.com/fa-ir/433235644
رحمانی، روح الله. (2019). «ادامه حضور نظامی آمریکا در عراق برای نظارت بر ایران» بازیابی شده در 27/7/1398 از: https://ir.sputniknews.com
ستاری خواه، علی. (1393). آینده پژوهی و سناریونویسی کاربردی، انتشارات قرارگاه پدافند خاتم الانبیاء. آجا.
سمیعی اصفهانی، علیرضا و فرحمند سارا. (1398). «سناریوهای همه پرسی استقلال کردستان» پژوهش نامه ایرانی سیاست بین الملل، سال 7، شماره 2.
شوارتز، پیتر. (1390). برنامه‌ریزی برای آینده در دنیایی با عدم قطعیت، ترجمه عزیز علی‌زاده، تهران: انتشارات مرکز آینده پژوهی علوم و فناوری دفاعی، موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
کرافورد، نتا. (1398). «9/5 تریلیون دلار هزینه از جیب آمریکایی‌ها برای جنگ»، بازیابی شده در 12/8/1398 از: https://plus.irna.ir/news
مرادی، حجت‌الله؛ نوروزیان، مهدی. (1390). «آینده پژوهی، مفاهیم و روش‌ها»، فصلنامه سیاست، شماره 36، صص 50-45.
مظفری، علی. (1388). «آینده پژوهی، بستر عبور از مرز دانش»، فصلنامه نظم و امنیت انتظامی، شماره 2(4)، صص 47-25.
منتظران، جاوید و قربانی سعید. (1396). «سناریوهای پیش روی آینده عراق و تحلیل دور نمای حقوقی، بین‌المللی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی، دوره 7، شماره 24، پاییز.
منوری، مهدی. (1383). اصول، اهداف و کاربردهای آینده اندیشی، تهران: نخستین گارگاه آینده شناسی.
وثوقی، سعید؛ صفری، عسگر. (1395). «نقش ایالات متحده امریکا در افراط گری های منطقه خاورمیانه با تأکید بر عراق و سوریه»، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، 17(47)، صص 120-101.
وحیدی مطلق، وحید؛ ناظمی، امیر، علیزاده، عزیز. (1387). سناریونگاری یابرنامه‌ریزیبرپایهسناریوها، تهران: مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی.
یزدانی، عنایت‌الله؛ افشاری، داود؛ ربیعی‌نیا، بهمن. (1395). «سناریوهای محتمل آینده عراق بر اساس بازیگران مؤثر سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، شماره 1(19)، صص 85-55.
Al-Safy Sarmad. (2019). lProtests and civil unrest show ‘renewed sense of patriotism’ in Iraq, UN envoy tells Security Council.un news. December: see at:https://news.un.org/en/story/2019/12/1052641
Banafsheh Keynoush. (2016). "Saudi Arabia, Iran, and Gulf Geopolitics: The Case of Iraq". Crown Center, Middle East Studies.
Kuoti, Yasir. (2017). "Shifting Gears in Iraq-Saudi Arabia Relation" The Middle East Research Institute Policy Brief, 1-6.
Dettinger, M., et al. (2016). "Design and quantification of an extreme winter storm scenario for emergency preparedness and planning exercises in California",Natural Hazards. 60(3): 1085-1111.
Maggiolini, paolo. (2017). "Iraq’s Foreign Policy Directions and Regional Developments. Where does Iraqi Foreign Policy Start?", Analysis, 199, 1-11.
Maggiolini, paolo. (2019). "Iraq’s Foreign Policy Directions and Regional Developments. Where does Iraqi Foreign Policy Start?",Analysis, 201, 1-11.
Mansour, Renad. (2017). "Iraq After the Fall of ISIS: The Struggle for the State", Middle East and North Africa Programme,324,PP12-45.
Nemtsova, Andra. (2019). "In Russia, the Struggle to Un-Recruit ISIS Followers", Available at: http://www.thedailybeast.com/articles/2015/04/03/in-russia-thestruggle- to-unrecruit-isis-followers.html, (accessed on 2019, March 20).
Laipson, Ellen. (2017). "The Future of US-Iraq Relations USAID, US Army", US Department of Defense. Washington: The Henry L. Stimson Center.
Thompson, Jack. (2018). "Trump’s Middle East Policy", CSS Analyses in Security Policy Center for Security Studies (CSS), ETH Zurich,117.pp14-37