آثار سناریوهای محتمل همکاری تسلیحاتی عربستان – آمریکا بر منافع ایران در غرب آسیا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل ،واحد تبریز،دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز،ایران.

2 استادیار گروه علوم سیاسی و بین الملل، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

3 استادیار گروه معارف اسلامی،دانشگاه خوارزمی،ایران.

10.22034/irr.2022.353375.2234

چکیده

عربستان بازیگری متنفذ در خاورمیانه است که در طی سال‌های اخیر، با همکاری تسلیحاتی-نظامی آمریکا، رابطه‌ای سرد و شکننده با ایران داشته است. بر این اساس هدف اصلی پژوهش؛ مطالعه سناریوهای محتمل همکاری تسلیحاتی عربستان – آمریکا با تأکید بر منافع ملی ایران است. روش تحقیق روش تبیینی است و روش گردآوری داده ها از نوع اسنادی-کتابخانه ای است. نتایج نشان می‌دهد که عربستان در تجارت تسلیحاتی با آمریکا از 4 سناریوی؛ فروپاشی ساختار سنتی منطقه غرب آسیا (سناریوی نخست)؛ تکمیل فرآیند سیاست تهاجمی عربستان سعودی در منطقه (سناریوی دوم)؛ افزایش نقش و نفوذ آمریکا و تحمیل یک نوع امنیت برون‌زا بر منطقه (سناریوی سوم) و تکمیل فرآیند رقابت تسلیحاتی در منطقه (سناریوی چهارم) و ایران در برابر آن از دو روش کوتاه‌مدت در قالب 6 سناریوی؛ پرهیز از رقابت‌های تسلیحاتی بنیان برافکن (سناریوی اول)؛ اتکا به داخل در جهت تقویت و ارتقاء توان بازدارندگی (سناریوی دوم)؛ تقویت بازوهای منطقه‌ای نظیر حزب‌الله، حشدالشعبی و حوثی‌های یمن (سناریوی سوم)؛ اصلاح شعار قدرت اول شدن منطقه‌ای در سند چشم‌انداز 1404(سناریوی چهارم)؛ همکاری با سازمان‌های حقوق بشری (سناریوی پنجم) و برجسته‌سازی خطر وقوع جنگ در منطقه و بحران مهاجرتی جدید در اروپا (سناریوی ششم) و بلندمدت شامل دو سناریوی اول (تلاش برای ایجاد سازوکارهای مبتنی بر رژیم‌سازی در سطح منطقه) و سناریوی دوم (بهره‌برداری از گسست‌های موجود در شورای همکاری خلیج‌فارس) است

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The impact of possible scenarios of Saudi-American military cooperation on Iran's interests in West Asia

نویسندگان [English]

  • ali khodaei 1
  • mohammad yosefi joybari 2
  • mohammad ghorbanigolshanabad 3

1 PhD student of International Relations, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Political Science and International Relations, Tabriz Branch, Islamic Azad University Tabriz, Iran.

3 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Khwarazmi University, Iran.

چکیده [English]

After World War I and II, with the aim of establishing a new world order and creating a new Middle East and reducing the authority of the Middle East against the Western world, the main players were the United States, England, and France. The 21st century witnessed many developments, including the collapse of regional governments, the active presence of the United States with the aim of engineering democracy but hegemony and becoming the main actor due to its dominance over development resources (oil, water, natural raw resources). In the meantime, some countries in the region, including Saudi Arabia (the political system of the kingdom), due to their historical enmity and inability to develop domestically and increase their defense-military power with extra-regional actors (America), developed cooperation scenarios with the aim of confronting Iran. As an important and strategic regional power, against the game of the first world order (America) with Saudi Arabia in the Middle East, Iran puts its national security interests at the top of its priority. Based on this, the main goal of the current research is to study possible and desirable scenarios of Saudi Arabia's arms cooperation with the United States of America, emphasizing the security and national interests of Iran. The research method is a historical-analytical study and the security order study unit of the West Asian region has used first-hand documents, scientific works (articles and books) as well as authoritative organizational documents to answer this question in the period of 2018-2019.

کلیدواژه‌ها [English]

  • America
  • Saudi Arabia
  • West Asia
  • Iran
  • regional order
ابراهیمی، نصرالله (1387)، «جایگاه ایران در تعامل منطقه‌ای و بین‌المللی در چشم‌انداز 20 ساله کشور»، خبرگزاری فارس، اخذشده در تاریخ 10/08/1398
احدی و تنهایی (1393)، «تأثیر قابلیت‌های موشکی جمهوری اسلامی ایران بر سامانه دفاع موشکی ناتو در ترکیه»، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال دوازدهم، شماره 48.
اسدی، بیژن (1381)، «اثرات حادثه 11 سپتامبر بر ژئوپلیتیک منطقه خلیج‌فارس و آسیای مرکزی و قفقاز»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال پنجم، شماره سوم و چهارم.
اسدی، علی‌اکبر (1395)، «سیاست خارجی تهاجمی و سیاست داخلی عربستان»، فصلنامه روابط خارجی، سال هشتم، شماره اول.
اسدی، علی‌اکبر (1397)، «عربستان سعودی و نظم منطقه‌ای: از هژمونی‌سازی تا موازنه‌سازی»، جستارهای سیاسی معاصر، سال نهم، شماره سوم،
آدمی، علی و بهادرخانی، محمدرضا (1397)، «الگوی رفتاری عربستان سعودی در منطقه غرب آسیا و تأثیر آن بر منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: بحران یمن) »، مطالعات سیاسی جهان اسلام، شماره 28، ص 1-23
آدمی، علی و پیروزیان، الهه (1390)، «تبیین راهبرد امنیتی ایالات‌متحده آمریکا در قبال عربستان سعودی در دوران پساجنگ سرد»، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، شماره هشتم،
آقامحمدی، زهرا و امیدی، علی (1397)، «آینده‌پژوهی نقش‌آفرینی عربستان در پرتو روابط با ایالات‌متحده آمریکا در خاورمیانه (2025-2017)؛ چالش‌ها و راهبردها»، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، دوره نهم، شماره چهارم،
بهرامی مقدم، سجاد (1393)، «مخاطرات رشد در سیاست بین‌الملل»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره سوم، شماره اول، ص 7-39
بهرامی مقدم، سجاد (1397)، «همکاری و تعارض منافع ایالات‌متحده آمریکا-عربستان در خاورمیانه»، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال هفتم، شماره 26،
بهرامی، عارف (1397)، «بازدارندگی موشکی در جهان ناامنی»، پایگاه اطلاع‌رسانی پدافند غیرعامل
بیگی، علیرضا (1400)، «سیاست خارجی بایدن در قبال کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس»، طرح پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، گروه مطالعات سیاسی
پارس تودی (1398)، «ظریف: آمریکا غرب آسیا را به انبار باروت تبدیل کرده است»،
پایایانو، پل. ای (1395)، نظم‌های منطقه‌ای؛ امنیت سازی در جهان نوین، ترجمه سید جلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پوراحمدی، حسین و ذوالفقاری، عبّاس (1394)، «انواع مدل‌های اسلام سیاسی و تعامل آن باسیاست جهانی»، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، سال ششم، شماره 41،
پورسعید، فرزاد و شاپوری، مهدی (1397)، «دولت ترامپ و شوروی سازی جمهوری اسلامی ایران؛ چرایی و چگونگی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال 21، شماره سوم،
ترابی، قاسم (1389)، «گسترش سامانه‌های دفاع موشکی آمریکا در خاورمیانه و امنیت جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال هشتم، شماره 31،
توسلی، روح‌الله (1391)، «تأثیر ژئوپلیتیک شیعه و عراق جدید بر روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روابط بین‌الملل، دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
جانسیز، احمد (1390)، «بازتاب انقلاب اسلامی در نظام بین‌الملل»، جزوه درسی بازتاب‌های انقلاب اسلامی در نظام بین‌الملل، دانشکده ادبیات دانشگاه گیلان.
جعفری، علی‌اکبر (1391)، «تبیین عوامل و اهداف اتحاد استراتژیک میان آمریکا و اسرائیل در منطقه خاورمیانه»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال هشتم، شماره دوم،
جهانگیری، سعید (1398)، «بررسی سیاست خارجی دونالد ترامپ در خاورمیانه (اهداف و منافع)»، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، شماره 38،
حاجی یوسفی، امیرمحمد (1383)، «آمریکا و عربستان پس از اشغال عراق: سیاست پیشگیری دموکراتیک»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال یازدهم، شماره یک،
حسینپورمقدم، منصوره (1394)، «بررسی نقش عربستان سعودی در راهبرد امنیتی آمریکا (2009-2014)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روابط بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی.
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (1398)، «طمع غرب برای تجارت مرگ در خاورمیانه»،
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (1398)، «هفده سازمان حقوق بشری خواستار توقف فروش سلاح فرانسه به عربستان و امارات شدند»، اخذشده در تاریخ 05/09/1398
داداندیش، پروین و کوزه‌گر کالجی، ولی‌اله (1389)، «بررسی انتقادی نظریه مجموعه امنیت منطقه‌ای با استفاده از محیط امنیتی منطقه قفقاز جنوبی»، فصلنامه راهبرد، سال نوزدهم، شماره 56،
دیاکو، حسینی (1397)، «عوامل مؤثر در قدرت اول شدن منطقه‌ای ایران»، دیپلماسی ایرانی
دیپلماسی ایرانی (1391)، «مسابقه تسلیحاتی در خلیج‌فارس»،
دینیاریان، آتوسا (1398)، «فروش سلاح به عربستان؛ ادامه سیاست چندگانه اروپا در قبال جنگ یمن»، پارس تودی
رضایی، مسعود و جهانیان، شهاب (1394)، «امنیت منطقه‌ای در قلمرو اوراسیا و جایگاه ایران»، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال بیست و دوم، شماره هشتاد دوم،
رکابیان، رشید و انگزی، رسول (1400)، تأثیر همگرایی و واگرایی جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی بر سیاست خارجی دولت آمریکا در قبال ایران (با تأکید بر راهکارهای رسانه‌ای)، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، سال 6، شماره 8، ص 179-204.
زارعی، بهادر و نجفی، سجاد (1399)، «تبیین سناریو‌های محتمل پیش‌رو در روابط ایران و عربستان در بازه زمانی 1408»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، دوره 9، شماره 2، ص 87-63
ضرغامی، عارف (1398)، «سیاست خارجی ترکیه در قبال محور مقاومت (سوریه و حزب‌الله لبنان) از سال 2011 تا 2017 و تأثیر آن بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روابط بین‌الملل، دانشکده روابط بین‌الملل.
عسگرخانی، ابومحمد و حق‌شناس، محمدجواد (1393)، «تهدیدهای منطقه‌ای و راهبرد تسلیحاتی جمهوری اسلامی ایران»، پایگاه تحلیلی بصیرت
علی‌پور، جواد و قیطاسی، سجاد (1396)، «آینده‌پژوهی بحران سوریه بر پایه سناریونویسی»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال هفتم، شماره چهارم،
عمادی، سیدرضی (1396)، «تنش قطر با عربستان و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران»، شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی
غرایاق زندی، داود (1395)، «دورنمای رابطه جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی: سناریوهای محتمل»، فصلنامه علوم سیاسی، دوره 19، شماره 73، ص 128-101
فرهیختگان (1396)، «نقش آمریکا در قحطی مردم یمن»،
قلخانباز، خلیل (1396)، «توافقات نظامی عربستان سعودی و ایالات‌متحده؛ دلایل و پیامدها»، اندیشکده راهبردی تبیین
کگلی، چارلز و ویتکف، اوجین (1388)، سیاست خارجی آمریکا؛ الگو و روند، ترجمه اصغر دستمالچی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
گلچین، سعید (1394)، «انقلاب اسلامی ایران و پیامدهای آن بر ژئوپلیتیک شیعه در عربستان سعودی و یمن»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی.
لیک، دیوید (1395)، رهیافت‌های سیستمی به مجموعه امنیتی منطقه‌ای، ترجمه سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
ماجومدار، دیو (1396)، «آمریکا چه سلاح‌هایی را به عربستان سعودی فروخته است؟»، ترجمه توسط تحریریه سایت تحلیلی دیپلماسی ایرانی
محمدی، حمیدرضا و احمدی، ابراهیم (1397)، «تحلیل ژئوپلیتیکی گسست روابط سیاسی عربستان و قطر و تأثیر آن بر آینده شورای همکاری خلیج‌فارس»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره هشتم، شماره 28،
مرادی، غلامعلی (1393)، «روابط امنیتی- استراتژیکی عربستان سعودی و ایالات‌متحده آمریکا با تأکید بر تأثیر تحولات خاورمیانه در روابط دو کشور»، فصلنامه علوم و فنون نظامی، سال نهم، شماره بیست‌وپنج،
مسرت، محسن (1386)، «ساختار هژمونیستی ایالات‌متحده آمریکا و نارسایی‌های آن»، ماهنامه سیاسی ـ اقتصادی، شماره 220-219.
نصیری، رضا و فرهند، محمدباقر (1397)، «واکاوی عناصر تأثیرگذار بر واگرایی ایران و عربستان در سال‌های 2012 تا 2018 با تأکید بر منافع ملی»، مطالعات منافع ملی، شماره 11، ص 162-186
نوده، محمدعلی (1398)، «تأثیر ساختار هژمونیک و غیر هژمونیک منطقه‌ای بر نحوه مدیریت بحران‌های امنیتی: بررسی مقایسه‌ای بحران اوکراین در اوراسیای مرکزی و بحران سوریه در غرب آسیا»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روابط بین‌الملل، دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه.
واعظی، حسن (1379)، اصلاحات و فروپاشی: تشریح طرح بازسازی‌شده فروپاشی شوروی در ایران، تهران: انتشارات سروش.
Blanchard, Christopher (2017), “Saudi Arabia: Background and U.S. Relations”, Congressional Research Service.
-Buzan, B, et al. (1998), Regions and powers: the structure of international security, Cambridge University Press.
Center for in Conflict (2017), “Arms Sells to Saudi Arabia: Worth the Cost”, CiviliansinConflict.org
Garzon, Jorge F. (2014), “Hierarchical regional orders: An analytical framework”, journal of policy modeling 36s, Pereira German Institute for Global and Area Studies.
Gordon, T. (1992), “The Methods of Futures Research”, The Annals of the American
Academy of Political and Social Science, No. 552.
Fleurant, Aude and et al(2019), “Trends in International Arms Transfers”, Stockholm International Peace Research Institute.
Mehta, Aaron (2017), Revealed: Trump's $110 billion weapons list for the Saudis,” Defense News, June 8, 2017.