نسبی گرایی حقوق بشر و افراط گرایی مذهبی

نویسنده

استادیار گروه حقوق دانشگاه گیلان

چکیده

یکی از بحث های بنیادین در خصوص حقوق بشر، جهان شمول و عام بودن حقوق بشر یا نسبی بودن آن است. دیدگاهی که از جهان شمول بودن این حقوق سخن می گوید، معتقد است حقوق مصرح در اسناد حقوق بشر و به ویژه حقوق بشر نسل اول که در اعلامیه جهانی حقوق بشر و برخی اسناد منطقه ای انعکاس یافته است، حقوقی عام و جهان شمول است. به عنوان مثال، حق کرامت انسانی، حق حیات و مواردی این چنین، حقوقی برای نوع بشر، فارغ از تعلق به آیین، سرزمین و ... است. دیدگاه مقابل، با توجه به خاستگاه و فرهنگ و ایدئولوژی غالب در نزد نویسندگان اعلامیه جهانی حقوق بشر، جهان شمول بودن آن را قبول نداشته و به گونه ای نسبی و فرهنگی، مفاد آن اعلامیه و از جمله حقوق مورد اشاره را می پذیرد. به طور طبیعی، هر کدام از این دیدگاه‌ها در صحنه عمل و اجتماع آثار متفاوتی را بروز خواهد داد. در این مقاله، حق حیات به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر از منظر دو دیدگاه جهان شمولی و نسبی گرایی بررسی و در بیان رابطه افراط گرایی مذهبی با نسبی گرایی حقوق بشر، این فرضیه پیگیری شده است که افراط گرایی مذهبی و توسل به خشونت و آدمکشی به نام دین و به ویژه کشتن پیروان ادیان یا مذاهب دیگر با تمسک به دین، صرف نظر از این که در بسیاری از موارد پایه و اساس دینی نداشته و انگیزه های پست مادی و کینه توزی های شخصی عامل محرک و انگیزه اصلی آن است، اگر بخواهد به برداشت و توجیه دینی نسبت داده شود، به گونه ای با نسبی گرایی در بحث حقوق بشر مرتبط می شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Relativism of human rights and religious extremism

نویسنده [English]

  • Hossein Aghababaei

Assistant Professor of Law Department of Guilan University

چکیده [English]

One of the fundamental debates regarding human rights is its universality or relativity. The vision of universal human rights argues that rights enshrined in human rights documents, especially the first generation of human rights which is reflected in the Universal Declaration of Human Rights (UDHR) and some regional documents, are general and universal law. For instance, human dignity and the right to life are rights of human beings regardless of their region or territory.

In contrast, the front view does not accept the nature of universal human rights due to the origin, culture and dominant ideology which have shaped the UDHR. So it is accepted relativityas a human rights standard.

Each of these approaches will naturally lead to different effects on practice level and society. In this paper the right to life as one of the fundamental human rights has been explored from the perspective of both approaches, and the relationship between religious extremism and these views has been studied. The main research question is that what is the relationship between relativism of human rights and religious extremism? Research hypothesis is that religious extremism and terror, resorting to the name of religion, can be related to relativism of human rights.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human rights
  • Religious extremism
  • Relativism of human rights
  • Universality of Human Rights
  • Right to Life
احسایی، ابن ابی جمهور، غوالی اللئالی العزیزیه، دار سید الشهدا للنشر، چاپ اول، قم، 1405.
امین، سید حسن ، حقوق بشر جهان شمولی یا نسبیت دینی- فرهنگی، فصلنامه علوم سیاسی، سال پنجم، شماره 19، پاییز1381، صفحات 190-167.
باقر زاده، محمد رضا، جهان شمولی حقوق بشر (دیدگاه مقایسه ای میان اعلامیه جهانی و اسلام)، کتاب نقد، شماره 36، صفحات 38-4.
بخشی شیخ احمد، مهدی، جهاد از ابن تیمیه تا بن لادن، مجله راهبرد، شماره 39، بهار 85، ص 214 تا194.
بصیری، محمد علی، جهانی شدن، حقوق بشر و گفتگوی تمدن ها، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 56، تابستان 1381، صفحات 141-123.
پطروس غالی، پطروس، تکاپوی جهان شمولی: تأملاتی بر حقوق بشر، ترجمه اردشیر امیر ارجمند، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 22-21، صفحات 300-287.
پور احمد، احمد، زارعی، بهادر، امکان سنجی جهاد در فراسوی قلمرو ملی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 67، بهار 1384، 52-37)
جوادی آملی، عبدالله، فلسفۀ حقوق بشر، نشر اسراء، چاپ ششم، قم، 1389.
خویی، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، انتشارات مدینه العلم، قم، چاپ 28، 1410.
سبحانی، جعفر، مفاهیم القرآن، دوره 10 جلدی، لوح فشرده محموعه آثار آیت الله جعفر سبحانی، 1389.
شاکری گلپایگانی، طوبی، اسلام حق حیات ... کدام قاعده؟ (قسمت اول)، ندای صادق شماره 26و 27، سال هفتم، تابستان و پاییز 1381، 33-9.
شریف کاشانی، ملا حبیب الله، مستقصی مدارک القواعد و منتهی ضوابط الفرائد.بی نا، بی تا، نقل از لوح فشرده فقه اهل البیت.
شیخ بهایی، بهاء الدین محمد و ساوجی نظام بن حسین، جامع عباسی و تکمیل آن، منشورات فراهانی، چاپ اول، تهران، 1319.
عمید زنجانی، عباسعلی، توکلی، محمد مهدی، حقوق بشر و کرامت ذاتی انسان در اسلام، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 37، شماره 4، زمستان 1386، 189-161
قاری سید فاطمی، سید محمد، قلمرو حق ها در حقوق بشر معاصر: جهان شمولی در برابر مطلق گرایی، نامه مفید.
صالحی نجف آبادی، نعمت الله، جهاد در اسلام، نشر نی، تهران، 1382.
طباطبایی، سید علی، ریاض المسالک، مؤسسه انتشارات اسلامی، قم، 1415.
طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح و تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، بیروت دار احیاء التراث العربیه. 1379.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، تهران، 1407.
کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، تهران، 1407.
کوپل، ژیل، پیامبر و فرعون، جنبشهای نوین اسلامی معاصر در مصر، ترجمه حمید احمدی، کیهان، تهران، 1375، 135-129.
گروس اسپیل، هکتور، جهان شمولی حقوق بشر و تنوع فرهنگی، ترجمه ابراهیم بیگ زاده، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 38، صفحات 257-232.
فرزانه فر، حسین، تساهل و مدارا در اندیشه های سیاسی اسلام، مطالعات اسلامی، شماره 62، تابستان 1383، 185- 156.
فیرحی، داود، دفاع مشروع، ترور و عملیات شهادت طلبانه در مذهب شیعه، فصل نامه شیعه شناسی، سال دوم، شماره 6، تابستان 1383، 126-109
فیض کاشانی، محمد محسن، الوافی، کتابخانه امام امیرالمؤمنین علی (ع)، با تصحیح ضیاء الدین حسینی اصفهانی، چاپ اول، اصفهان، 1406.
مجلسی دوم، محمد بن باقر، مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دوم، تهران، 1404.
مدنی کاشانی، رضا، کتاب القصاص للفقهاء و الخواص، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، قم، 1410، ص 190
مسجد جامعی، محمد، زمینه های تفکر سیاسی در قلمرو تشیع و تسنن، انتشارات الهدی، چاپ اول، تهران، 1369.
مغنیه، محمد جواد، فقه الاام الصادق، مؤسسه انصاریان، دوره 6 جلدی، چاپ دوم، قم، 1421.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، قم، 1403.
مکارم شیرازی، اسلام در یک نگاه: نر افزار مجموعه آثار آیت الله مکارم شیرازی.
لطفیان، سعیده، جهان شمولی برآمده از جزء ها: دیدگاه های اسلامی نسبت به انسان و اعلامیه حقوق بشر سازمان ملل متحد، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، صفحات 206-198.
لگنهاوزن، محمد، بازسازی اسلامی حقوق بشر، ترجمه مهدی منتظر قائم، علوم سیاسی، سال دوم، شماره هشتم، بهار 79، صص152-120.
نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم، 1981.
نوری، حسین، جهاد، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، قم، چاپ اول، 1366.
وحید خراسانی، منهاج الصالحین، حاشیه بر منهاج الصالحین، لوح فشرده فقه اهل بیت.

Benjamin E. Schwartz, America’s Struggle Against the Wahhabi/Neo-Salafi Movement, Published by Elsevier Limited on behalf of Foreign Policy Research Institute, 2007,107- 128.
Pape, Robert A. The Strategic Logic of Suicide Terrorism, The American Political Science Review, Vol. 97, No.3, (Aug, 2003), pp.343-361.
Sedgwick, Mark, Al-Qaeda and the Nature of Religious Terrorism, Terrorism and Political Violence, Vol.16, No.4 (Winter 2004), pp.795–814.
Talbott, William J., Which rights should be universal, Oxford University press, USA, 2005, p.39
Walther, Steven T., the Globalization of Law and Human Rights, Futures 31 (1999) 993-1003.
Schwartz, Benjamin E. , America’s Struggle Against the Wahhabi/Neo-Salafi Movement, Published by Elsevier Limited on behalf of Foreign Policy Research Institute, 2007,107- 128.
Zimmerman John C. sayyid Qutb,s influence on the 11 september attacks, Terrorism and Political Violence, Vol.16, No.2 (summer 2004), pp. 222- 252.