سند چشم‌انداز 20 ساله، رقبای منطقه‌ای و ضرورت منطقه‌گرایی در سیاست خارجی ایران (تحلیل وضعیت پیش‌رو و چشم‌انداز مطلوب)

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان

2 دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه گیلان

چکیده

با وجود گسترش جهانی‌شدن ، دولت‌ها هم‌چنان بازیگران اصلی در نظام بین‌المللی ‏شناخته می‌‏شوند و دغدغه اصلی آن‌ها نیز امنیّت ‏است. این بازیگران فراسوی روند تغییرات رخ داده، کماکان به‌دنبال کارآمدترین شیوه امنیّت‌‏یابی هستند.پرسش‌هایی ‏ از این دست که آیا در شرایط کنونی می‌توان صرفاً با پشتوانه توان‌مندی‌ های داخلی، امنیت را تأمین کرد؟ آیا با بی‌توجهی به کشورهای ‏پیرامون، می‌توان امنیتی پایدار ایجاد کرد؟ و نظایر آن، چالش‌هایی اساسی در نظام فکری دولت‌مردان منطقه پدید آورده است. در این میان شرایط نظام جهانی و گرایش دولت‌ها به‏ هم‌کاری با همسایگان، گزینه امنیّت منطقه‏ای را به‌عنوان الگویی موثر، توجیه‌پذیر کرده است. در همین زمینه، جمهوری اسلامی ایران با عنایت به این دگرگونی‌ها و ضرورت ارتقای جایگاه منطقه­ای و بین‌المللی خود، سند چشم‌انداز بیست ساله را به تصویب رساند. در این سند استراتژیک، ایران به‌صورت کشوری توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فن‌آوری در منطقه و دارای تعامل فعال با اقتصاد جهانی تعریف شده است. طبیعتاً تحقق این هدف، مستلزم الزامات مختلف اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، به‌خصوص اتخاد رویکردی خاص به منطقه و نظام‌های منطقه‌ای است. با توجه به این مهم و نیز اهمیت سند چشم‌انداز در دگرگونی ساختارهای داخلی و تأثیر آن در سیاست خارجی ایران و هم‌چنین وقوع تحولات جدید ساختاری در منطقه، مقاله حاضر سعی دارد ضمن تبیین ضرورت، شرایط و ساختار نظام منطقه‏ای در محیط پیرامونی ایران، به واکاوی شاخص‌ها و مولفه‌های منطقه‌گرایی در سیاست خارجی ایران بپردازد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Iran's 20-year vision plan, regional rivals and the necessity of regionalism in Iran's foreign policy

نویسندگان [English]

  • Seyyed Amir Niakuie 1
  • Mohsen Asgarian 2

1 Faculty Member of Guilan University

2 PhD student in International Relations, University of Guilan

چکیده [English]

Despite the expansion of globalization, individual states are continuously primary actors in international system. These influential actors are attempting to maintain and increase their security as their main concerns. Questions such as how to achieve security in a globalized world and what is the role of regional powers in maintaining security are important topics in the minds of political leaders in several regions. Meanwhile, regional security has been justified as a rational choice for very individual states. Accordingly, Islamic republic of Iran has ratified the Iran’s 20- year vision plan. According to this document, Iran has to be a developed state with the first level in region according to scientific and economic indexes. Undoubtedly, the realization of this goal requires political, economic and social necessities especially a specific view to region and regional systems. The present paper is an attempt to explain the necessity and structure of regional system in the neighborhood of Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Security
  • Islamic Republic of Iran
  • Middle East
ایکنبری، جان،(1383)، «تنها ابرقدرت، هژمونی آمریکا در قرن 21»، ترجمه عظیم فضلی پور، (تهران: انتشارات موسسه مطالعاتی ابرار معاصر.
برزگر، کیهان،(1387)، «ایران، خاورمیانه و امنیت بین‌الملل »، مجله سیاست خارجی، سال بیست و دوم، شماره 3.
برزگر، کیهان،(1388)، «منطقه‌گرایی در سیاست خارجی ایران»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال دوم، شماره 5، زمستان.
بزرگمهری، مجید، (1383)، «نظام منطقه‌ای و تعامل جبری و اختیاری آن با دیگر سطوح تحلیل مطالعات روابط بین‌الملل »، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، شماره 208-207، آذر و دی.
بوزان، باری و الی ویور،(1388)، «مناطق و قدرت‌ها»، ترجمه رحمان قهرمانپور، (تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی،.
تائب، سعید، (1388)، «الزام در تغییر تمرکز جغرافیایی سیاست خارجی ایران»، چکیده مقالات نخستین همایش مطالعات منطقه‌ای، اردیبهشت.
جوادی ارجمند، محمد جعفر،(1388)، «سند چشم‌انداز 1404 و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دست‌یابی به قدرت برتر منطقه‌ای»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره 1، بهار.
----------------، (1382)، «تعامل اقتصاد و سیاست خارجی در ج.ا.ا»، فصلنامه فرهنگ و اندیشه، موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، سال 5، ش 19، بهار.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال،(1385)، «الزامات چشم‌انداز بیست ساله در حوزه سیاست خارجی»، تهران، همایش ملی سند چشم‌انداز.
رضایی، محسن، (1383)، «ایران منطقه‌ای»، (تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح،.
رمضانی، روح الله،(1380)، «چارچوب تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
سریع‌القلم، محمود، (1384)، «ایران و جهانی‌شدن»، (تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک،.
--------------،(1379)، «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: بازبینی نظری و پارادایم ائتلاف»، (تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
سیف زاده، سید حسین،(1378)، «اصول روابط بین‌الملل »، (تهران: نشر دادگستر.
---------------- ،(1385)، «اصول روابط بین‌الملل»، (تهران: نشر میزان.
عسگری، محمود،(1382)، «منطقه‌گرایی ، پارادایم امنیت منطقه‌ای»، مجله اطلاعات سیاسی - اقتصادی، سال 17، ش 7 و 8.
عسگرخانی، ابومحمد،(1383)، «رژیم‌های بین‌المللی»، (تهران: موسسه مطالعاتی ابرار معاصر تهران.
عسگریان، محسن،(1390)، «تحلیل وضعیت منطقه‌گرایی در سند چشم‌انداز بیست ساله»، تهران: انتشارات مجمع تشخیص مصلحت نظام.
فولر، گراهام و رحیم فرانکه،(1384)، «شیعیان عرب؛ مسلمانان فراموش شده»، ترجمه خدیجه تبریزی، (تهران- قم: انتشارات مرکز شیعه شناسی.
لیک، دیوید ای. و پاتریک مورگان،(1381)، «نظم های منطقه‌ای: امنیت سازی در جهانی نوین»، ترجمه سید جلال دهقانی فیروز آبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مستقیمی، بهرام و حمیدرضا قوام ملکی،(1387)، «امکان سنجی شکل گیری سامانه منطقه‌ای در اکو»، مطالعات اوراسیای مرکزی، مرکز مطالعات بین‌المللی دانشگاه تهران، سال اول، شماره 20، تابستان و پاییز.
مورگنتا، هانس، جی،(1384)، «سیاست میان ملت ها»، ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، (تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
موسوی، سید حسین،(18/3/1388)، «نقش دیپلماسی خــــارجــــی درتحکیم قدرت و نـفـوذ منطقه‌ای ایران»، روزنامه جمهوری اسلامی.
واعظی، محمود،(1387)، «راهبرد تعامل سازنده و الزامات سیاست خارجی توسعه‌گرا»، کتاب مجموعه مقالات سیاست خارجی توسعه‌گرا، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
هاس، ارنست،(1385)، «مطالعه هم‌گرایی منطقه‌ای، تأملاتی در باب شادکامی‌ها و تلخکامی‌های پیش نظریه‌سازی در روابط بین‌الملل »، در اندرو لینکلیتر، «جامعه و هم‌کاری در روابط بین‌الملل »، ترجمه بهرام مستقیمی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
هالستی، جی. کی،(1376)، «مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل »، ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی .
هنستن، برت و پتر تافت و اندره ویول،(1390)، «راهبردهای امنیتی و نظم جهانی آمریکایی؛ قدرت از دست رفته»، ترجمه سیدامیر نیاکویی و احمد جانسیز، گیلان: انتشارات دانشگاه گیلان.


Woods, Ngair, (2002), “the political economy of globalization”, London: Macmillan.
Peimani, Homan, (1999), "Iran and the United States: The Rise of West Asian Grouping", Westport, CT: Praeger Publishers.
Naghibzadeh, Ahmad, (2002), “Rectification of Iran's foreign policy shortcomings during Khatami's Presidency”, Discourse: a Iranian Quarterly, winter, vol. 3, No. 3.
Newsweek, Owen Matthews and Christopher Dickey, (2009), Triumph of the Turks, December.
Barzegar, Kayhan, (2008), “Iran’s Foreign Policy in Post- Invasion Iraq”, Middle East Policy, winter, Vol.xv. No.h
Motaki, Manochehr, (2009), "Iran’s foreign Policy under President Ahmadinejad”, Discourse: an Iranian Quarterly, winter, vol. 8, no. 2.
Haqqani, Husain, (2004), “The Role of Islam in Pakistans Future”, Washington Quarterly, winter, Vol.28, No.1.
Hettne, Bjorn, (1996), “Globalization, The New Regionalism And East Asia”, Selected Paper Delivered United Nation University, Global Seminar, 2-6 September, Hayma (Japan).
Contari, Luis and Steven Spiegel, (1970), “The International Polities of Regions: A Comparative Approach”, (Prentice Ball: University Of California.
Lippmann, Walter, (1943), “us Foreign policy, shield of Republic”, Boston: little Brown.
Ayoob, Mohammad, (1986), “Regional Security and the Third World”, (Colorado: West View Press.
Morgan, Patrick. M, (1972), “Theories and Approaches to International Politics”, California: consensus publishers.
Mishra, Chaitanya, (1986), “Towards a Theoretical Framework of Regional Cooperation in South Asia”, Prepared By Beehive Digital Concepts Cochin for Mahatma Gandhi University.