مطالعه تطبیقی دسترسی آزاد به اطلاعات زیست محیطی در قوانین موضوعه ایران و کنوانسیون آرهوس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

حق دسترسی به اطلاعات زیست‌محیطی پیش‌شرط مشارکت مؤثر عمومی در تصمیم‌سازی مقامات عمومی، و نظارت بر فعالیت‌های حکومتی و بخش خصوصی است و می‌تواند در طرح‌ریزی و بهره‌برداری بهینه از فن‌آوری موجود مفید واقع شود. پی‌آمدهای تخریب زیست‌محیطی، اطلاع‌رسانی به هنگام و کامل را برای انتخاب آگاهانه گزینه‌ها، گریزناپذیر می‌کند. در این باره اسناد بین‌المللی حقوق بشری دربردارنده حق بر آزادی اطلاعات و وظیفه دولت‌ها نسبت به اطلاع‌رسانی هستند. در این رابطه، اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، اعلامیه حقوق و وظایف انسانی دولت‌های آمریکایی، کنوانسیون حقوق بشر دولت‌های آمریکایی و منشور آفریقایی حقوق و وظایف مردمان، دسترسی به اطلاعات را به مثابه حق و حقوق مورد تاکید قرار داده‌اند. جدای از تضمین‌های حقوق بشری در خصوص حق دسترسی به اطلاعات توافقنامه‌های گوناگون زیست محیطی نیز وظایفی را به منظور اطلاع‌رسانی عمومی به دولت‌های عضو تحمیل می‌کنند، مانند کنوانسیون هلسینکی در مورد حفاظت و استفاده از آبراه‌های فرامرزی و دریاچه‌های بین المللی. در سطح بین‌المللی علاوه بر بیانیه ریو (1992) که در اصل 10 دسترسی به اطلاعات را به رسمیت شناخته است، کنوانسیون آرهوس (1998) مصوب کمیسیون اقتصادی سازمان ملل برای اروپا نیز حق دسترسی به اطلاعات را به نحو شایسته مورد بررسی قرار داده است. نظر به اینکه قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات در سال 1387 خورشیدی برابر با سال 2007 میلادی به تصویب شورای اسلامی ایران رسیده است، در این پژوهش عنصر دسترسی به اطلاعات را در هر دو سند مورد بررسی و مقایسه قرار داده، تا به این پرسش مطرح پاسخ گوید که آیا قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای مردم پیرامون موضوعات محیط زیست بنحوی باشد که در کنوانسیون آرهوس منعکس است؟ یافته های این مقاله نشان می‌دهد که، قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات به لحاظ ممنوعیت زیاد در ارائه اطلاعات تحت عنوان «محرمانه»، پاسخ‌گوی نیازهای جامعه در عصر انفجار اطلاعات نیست و ضرورت های غیرحقوقی دسترسی بیشتر به اطلاعات در حوزه محیط زیست به شکل گیری کنوانسیون آرهوس منجر شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

...

چکیده [English]

....

امیرارجمند، اردشیر. (73-1374). ‌«حفاظت از محیط زیست و همبستگی بین‌المللی»، مجله تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، تهران: (15).

انصاری، باقر. (1387). آزادی اطلاعات. تهران: نشر دادگستر.

................. . (1390). حقوق ارتباط جمعی. تهران: انتشارات سمت، تهران.

................. . (1391). حقوق حریم خصوصی. تهران: انتشارات سمت، تهران.

................. . (1392). حقوق رسانه. تهران: انتشارات سمت.

پالمرتز، مارک.(1388). ‌«آئین‌مند نمودن حقوق محیط زیست: بررسی کنوانسیون آرهوس»، ترجمه علی مشهدی، مجله حقوقی داور، (2). پاییز.  

جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر. (1372). ترمیونولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.

حبیبی، محمدحسن. (1386). حقوق محیط زیست. تهران: انتشارات دانشگاه تهران

رمضانی‌قوام‌آبادی، محمدحسین. (1389). ‌«بررسی محتوای اصل مشارکت در حقوق بین‌الملل محیط زیست»، فصلنامه پژوهش حقوق، (29).

زارعی، محمدحسین. (1381). «حکمرانی خوب، حاکمیت و حکومت در ایران»، مجله تحقیقاتی حقوقی، (40).

زمانی، سیدقاسم و دیگران. (1386). نهادها و سازوکارهای منطقه‌ای حمایت از حقوق بشر. تهران: انتشارات شهر دانش.

سلیمان‌دهکردی، الهام و علی افراسیابی. (1394). «حق دسترسی آزاد در حقوق بین‌المللی و ملی»، فصلنامه مطالعات بین‌المللی پلیس، 6 (1).

شریفی‌طرازکوهی، حسین. (139). زمینه‌ها و ابعاد حقوق شهروندی. تهران: نشر میزان.

شیلتون، دینا و الکساندر کیس. (1389). کتابچه قضایی محیط زیست. ترجمه محسن عبدالهی. تهران: انتشارات خرسندی.

صلح‌چی، محمدعلی و مهرداد محمدی. (1394). «تعهدات زیست‌محیطی شرکت‌های فراملی در حقوق بین‌الملل محیط زیست»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، 16 (46). صص 102-81.

کارسون، راشل. (1393). بهار خاموش. ترجمه عبدالحسین وهاب‌زاده و دیگران. مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.

کریمی‌نیا، محمدمهدی. (1379). «حاکمیت دولت و آزادی عقیده و بیان»، فصلنامه معرفت، (39).

کوروکولاسوریا، لال و نسکلاس رابینسون. (1390). مبانی حقوق بین‌الملل محیط زیست. ترجمه سیدمحمدمهدی حسینی. تهران: نشر میزان.

کیس. الکساندر و دیگران. (1384).  حقوق محیط زیست. ترجمه محمدحسن حبیبی. جلد اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

گوندلینگ، لوتار و دیگران. (1381). حقوق محیط زیست.ترجمه محمدحسن حبیبی. جلد دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

مرکز مطالعات حقوق بشر. (1382). گزیده‌ای از مهم‌ترین اسناد بین‌المللی حقوق بشر. تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.

معتمدنژاد،کاظم. (1381). حقوق مطبوعات. جلد اول. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

موسوی، فضل‌اله. (1380). حقوق بین‌الملل محیط زیست. تهران: نشر میزان.

ویژه، محمدرضا. (1385). «حق دسترسی به اطلاعات محیط زیست، بررسی حقوق بشر اروپایی»، مجله محیط‌شناسی،  32 (40). صص 86-77

هاشمی، سیدمحمد. (1384). حقوق بشر و آزادی‌های اساسی. تهران: انتشارات میزان.

یزدانی‌زنور، هرمز. (1384). بررسی نقش شفافیت در تحقق حکم‌رانی مطلوب. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

African Commission on Human and Peoples Rights, 30th Ordinary Session, Banjul, Gambia. (2001). Decision on Communication 155/96, the Socialand Economic Rights Action Center and the Center for Economic andSocial Rights. v. Nigeria. October 13-27.

 Irish Environment Network http://ien.ie

 Arhus Convention on Access. To information, public participation in Decision Making and access to Justice Environmental Matters. Available at: http://www.Unece.org/env/pp.treaty text.htm

 Aarhus Convention: an implementation guide. Available at:

http://www.unece.org/env/pp. Implementation Guide.html.

UN Doc. Sales No. E/F/R.98.II.E.27. The Convention text is available online in different languages. Available at:  http://www.unece.org/env/pp/treatytext.htm

Morgera, E. (2009), Corporate Accountability in International Environmental Law. New York: Oxford University Press.

Proposal for a Council Decision on the conclusion, on behalf of the European Community, of the Convention on access to information, public participation in decision making and access to justice regarding environmental matters. (2003). October 24.