گفتمان پسااستعماری و ذخایر نشانه‎‌‎شناختی روشنفکری دینی در ‏ایران(1330-1357) ‏

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه یاسوج

2 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه یاسوج

چکیده

زبان پدیدآورنده حیات اجتماعی و زیست­جهان هر جامعه انسانی است. در هر عصری و در هر جامعه­ای نباید از تنها یک بازی زبانی بلکه باید از بازی­های زبانی سخن گفت؛ بازی­های زبانی که ذخایر نشانه­شناختی جامعه را شکل داده و امکان بازتولید آنها را در منازعه ­گفتمان­های سیاسی فراهم می­کنند. جامعه ایرانی نیز در یک قرن اخیر واجد چنین خصلتی بوده است. در این میان زبان سیاسی روشنفکری دینی یکی از بازی­های زبانی در ایران معاصر می­باشد که با بهره­گیری از نشانه­های ابر زبان گفتمان دینی و مبانی معرفت­شناختی مدرنیته به مفصل­بندی گفتمانی جدید در میدان سیاست ایران دست زده است. در این راستا هدف مقاله حاضر نیز فهم زبان سیاسی میدان گفتمانی روشنفکری دینی در ایران قبل از انقلاب اسلامی و بررسی تاثیر صورت­بندی این گفتمان بر خرده گفتمان­های گفتمان پسا­استعماری برآمده از انقلاب اسلامی می­باشد. بهمین منظور سوال اصلی مقاله حاضر عبارت است از اینکه: صورت­بندی زبان سیاسی میدان گفتمانی روشنفکری دینی(1330 تا 1357) چه تاثیری بر خرده­گفتمان­های میدان سیاست پساانقلابی داشته است؟ یافته­های تحقیق نشان می­دهد که زبان سیاسی روشنفکری دینی منبع نشانه­شناختی هویتی برای بخشی از خرده گفتمان­های برآمده از کلان گفتمان انقلاب­اسلامی بوده و با منطقی بینامتنی به عنوان بخشی از نظام معنایی ابر گفتمان دینی در مفصل­بندی گفتمان هویتی پسااستعماری نقش اساسی ایفا کرده است. پژوهش حاضر به روش کیفی و از طریق در هم تنیدن سه سنت نظری نشانه­شناسی، مطالعات پسااستعماری و نظریه میدان مساله تحقیق را بررسی می­کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Post-Colonial Discourse and Semiology Resources of ‎Religious Intellectuals in Iran

نویسندگان [English]

  • Jafar Norozi Nejad 1
  • Hamdollah Akvani 2

1 PhD Student of Political Science, Yasuj University

2 Assistant Professor of Political Science, Yasuj University

چکیده [English]

Language in the community as a dynamic cultural element, the originator of the field of general and comprehensive forms of social life. A branch of effective language in the nature of any society, political language of the community. A large part of political affairs is formed on the basis of mental belief, the collection of these beliefs about political affairs in each period makes the political language game of that period, Which is the foundation of the political strategy and political action of that era. This article aims to understand the political language of the Pahlavi intellectual field and thus the influence of the linguistic formulation of this discourse on the type of discourse derived from the Islamic Revolution. In this regard, the main question of the present research is that: What has been the political language of the political intellectual discourse (1332-1357) on the post-revolution politics field?

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political Language
  • Discursive
  • Political Formulation
  • Religious ‎Intellect‏ ‏‎
  • ‎‏ ‏Post-Colonial Discourse

ادیب زاده، مجید. (1387). زبان، گفتمان و سیاست خارجی: دیالکتیک بازنمایی از غرب در جهان نمادین ایرانی، تهران: نشر اختران.

اشرف، احمد و بنو عزیزی، علی. (1372). «طبقات اجتماعی در دوره پهلوی»، ترجمه عماد افروغ، راهبرد، زمستان، شماره 2.

آل احمد، جلال. (1344). غرب زدگی، تهران: انتشارات رواق.

بابایی، امید و تقی زاده، محمود. (1389). «بررسی فرایند تحدید نفوذ سازمان‌های روحانیت شیعه در عصر رضاشاه پهلوی»، فصلنامه شیعه شناسی، سال هشتم، شماره 31.

بابایی، سول. (1388). «زبان و سیاست روزمره در جمهوری اسلامی: تحلیل زبانی منازعات سیاسی دهه 80»، دانشگاه تهران، پایان نامه.

بازرگان، مهدی. (1341). مرز میان دین و سیاست، تهران: نشرشرکت سهامی.

__________(1326). راه طی شده، تهران: نشر شرکت سهامی.

بشیریه، حسین. (1382). عقل در سیاست، تهران: نشر نگاه معاصر.

__________(1384). موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران: نشر نگاه معاصر.

برزگرکشتلی (1390) «رابطه زبان و قدرت در جمهوری اسلامی ایران»، دانشگاه علامه طباطبائی، پایان نامه.

بهروز لک، غلامرضا. (1383). «مهدویت و زندگی سیاسی معاصر اسلام»، فصلنامه انتظار، زمستان، شماره 50.

پرستش، شهرام. (1385). «صورت بندی میدان تولید ادبی در ایران معاصر»، رساله دکتری، رشته جامعه شناسی نظری – فرهنگی، دانشگاه تهران.

جنکینز، ریچارد. (1385). پیر بوردیو، ترجمه: لیلا جو افشانی و حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.

جهانبخش، فروغ. (1389). از بازرگان تا سروش، ترجمه: سعیده سریانی، انتشارات بهزاد.

حجازی، سید حسین. (1387). «مؤلفه‌های امنیت ملی پایداردر الگوی توسعه اسلامی / ایرانی»، نامه دولت اسلامی، سال اول، شماره‌های 3 و 4، تابستان و پاییز.

حسینی، حسین. (1378). «فرهنگ شیعی و کاریزما در انقلاب اسلامی ایران (1357-1356)»، فصلنامه مطالعات سیاسی اقتصادی، شماره 137-138.

حمزه پور، علی. (1387). «ضرورت و ویژگی‌های الگوی توسعه اسلامی / ایرانی»، نامه دولت اسلامی، سال اول، شماره 3 و 4، تابستان.

خاکرند، شکرالله و بیاتی، سمیه. (1392). «سنخ شناسی روحانیت در عصر پهلوی اول»، فصلنامه پارسه، سال 13، شماره 21.

خلیلی، محسن. (1389). «پس زمینه تاریخی/ اندیشه ای سیاست خارجی تعالی گرا»، فصلنامه پژوهش سیاست، سال دوازدهم، شماره 299، پاییز.

دوخت اوحدی، پروین. (1394). «بسترسازی گفتمانی در سیاست فرهنگی پهلوی اول (1304- 1320)»، فصلنامه سیاست، دوره 45، شماره 4، زمستان 1394.

دهشیری، محمدرضا. (1392). «تفسیرشناسی اسلام سیاسی در روابط بین الملل»، فصلنامه اسلام سیاسی، سال 1، شماره 1.

سلطانی، علی اصغر. (1392). قدرت، گفتمان و زبان، سازوکار جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر نی.

شریعتی، علی. (1372). آثار گونه گون، بخش اول (مجموعه آثار 35)، چاپ دوم، تهران، اگاه.

صدرا، علیرضا. (1388). «سیر مهدویت سیاست متعالی»، مشرق موعود، سال 3، شماره 10، تابستان.

عابدی اردکانی، محمد. (1395). «اسلام سیاسی انقلاب اسلامی و جهان عاری از خشونت»، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 9، پاییز.

جمشیدی‌ها، غلامرضا. (1391). «مطالعه تطبیقی گفتمان توسعه در گفتمان تجددگرا و اعتدال گرا با تاکید بر دیدگاه شهید مطهری»، فصلنامه مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی و ایرانی، سال اول، شماره اول، پاییز.

حیدری بهنوئیه. (1386). زبان، سیاست و دولت در عصر مشروطه، تهران: دانشگاه تهران، پایان نامه.

خلیلی، محسن. (2008). «بازنگری قانون اساسی ایران و تحول کیفی اقتدار سیاسی»، رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی, دوره (13)، شماره 6.

عابدینی، اسفندیار. (1390). «بررسی مقایسه‌ای زبان سیاسی فارابی و نظام زبانی جمهوری اسلامی ایران»، کرمانشاه: دانشگاه رازی، پایان نامه.

قریشی، فردین. (1384). بازسازی اندیشه دینی در ایران، تهران: قصیده‌سرا.

قزلسقلی، محمدتقی. (1390). «رویکرد رسانه‌ها به اسلام در چارچوب نظریه پسااستعماری ادوارد سعید»، فصلنامه رسانه، سال بیست و یکم، شماره 2.

معتمدنژاد، کاظم. (1387). «جایگاه مشروعیت قانونی در گفتمان‌های سیاسی رسمی نظام جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 46.

گرنفل، مایکل. (1388). مفاهیم کلیدی پیر بوردیو، ترجمه: محمد مهدی لبیبی، نقد افکار، تهران.

لچت، جان. (1387). پنجاه متفکر بزرگ معاصر از ساختارگرایی تا پسا مدرنیته، ترجمه محسن حکیمی، تهران: خجسته.

مصباح یزدی، محمد تقی. (1384). نقش تقلید در زندگی انسان، قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

مردی‌ها، مرتضی. (1377). «میراث چپ مذهبی»، راه نو، سال اول، شماره 3، اردیبهشت.

مهدوی‌کنی، محمدرضا. (1376). بیانیه جامعه روحانیت مبارز، روزنامه رسالت، 6/27.

منوچهری، عباس و عباسی، مسلم. (1389). «فرآیند شکل گیری اندیشه سیاسی جلال آل احمد: بازگشت به خویشتن»، فصلنامه سیاست، دوره 40، شماره 4، زمستان.

مهدوی، عبدالرضا. (1388). تاریخ روابط خارجی ایران، انتشارات امیر کبیر.

میرباقری، سید محمد مهدی. (1389). «عدالت همراه با پیشرفت»، خردنامه همشهری، شماره 60، آبان.

میرسپاسی، علی. (1385). تأملیدر مدرنیته ایرانی: بحثی درباره گفتمان‌های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران، ترجمه جلال توکلیان. چاپ اول. انتشارات طرح نو.

ناظمی، مهدی. (1387). «مهندسی فرهنگ، ضرورتی اجتناب ناپذیر»، نامه دولت اسلامی، سال اول، شماره 2، بهار.

یزدی، ابراهیم. (1370). نهضت خداپرستان سوسیالیست، در یادنامه سومین سالگرد شهادت دکتر کاظم سامی، تهران: نشر چاپخش.

Aminii, Ansar. (2014). World Dominates Thoughts and Religious Intellectuals in Iran, Journal of Sociological Research, Vol. 5, No. 2.

Benson, Rodney. (1999). Field Theory in Comparative Context: A New Parading for Media Studies, Theory and Society, vol.28, no. 3.

Carroll, Nicole B. (2017). What is to be Done? Contesting Modernity in Sayyid Qutb and Ali Shariati's Islamic Revival, Senior Projects Spring.

Chaudhary, Ajay. (2013). Religions of Doubt: Religion, Critique, and Modernity in Jalal Al- e Ahmad and Walter Benjamin, Columbia University.

Dabashi, Hamid. (1993). Ali Shariati, Theology of Discontent, (New York and London: New York UniversityPress.

Dabashi, Hamid. (2011). Shi'ism: A Religion of Protest, Cambridge, Mass, The Belknap Press of Harvard University Press, Print.

Dabashi, Hamid. (2009). Post-Orientalism: Knowledge and Power in Time of Terror, New Brunswick, N.J.Transaction Publishers.

Denoeux, guilain. (2002). The Forgotten Swamp: Navigating Political Islam, Middle east policy, Vol.IX, No.2, June.

H.Gethe and C. Wright Mills. (1970). From Max Weber, London: routlage.

Lafraie, N. (2009). Revolutionary Ideology and Islamic Militancy, London: I.B tauris.

Martin, John Levi. (2003). What is Field Theory, America Journal of Sociology, vol.109.no.1.

Mirsepassi, Ali. (2011). Political Islam, Iran, and the Enlightenment: Philosophies of Hope and Despair. Cambridge: Cambridge University Press.

__________.(2009). Intellectual discourses and the politics of modernization: negotiating modernity in Iran / Ali Mirsepassi. p. cm. (Cambridge cultural social studies).

Moussa, amany. (2014). A Comparative Study of the Islam Reformist Discourse Before and After the Islamic Revolution of 1979, Iran's Religious Intellectualism - BUE.edu, www.bue.edu.eg/pdfs/BAEPS/ Amany%20Moussa.pdf.

Rajaee, F. (2007). Islamismand Modernism: The Changing Discourse in Iran, Usa; the University of Texas Press.

Taghavi, Seyed Mohammad Ali. (2008). The Flourishing of Islamic Reformism in Iran, RoutledgeCurzon Studies in Political Islam.