امنیتی شدن مذهب و ارتقاء بحران در خاورمیانه:‏ با تأکید بر بحران های عراق و سوریه(2005-2017) ‏

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه خوارزمی

2 استادیار روابط بین الملل دانشگاه خوارزمی

چکیده

«امنیتی شدن هویت مذهبی» یکی از تاثیرگذارترین عناصر در ایجاد یا تشدید بحران هاست که سبب شده خاورمیانه همچنان دست به گریبان مباحث امنیتی باشد و تنش ها و بحران های گوناگونی را تجربه نماید که دومینووار همه کنشگران منطقه ای را به چالش کشانده است. عنصر هویت مذهبی را در دو نماینده ی بارز آن یعنی هویت شیعه با کنشگری جمهوری اسلامی ایران و سنی وهابی با کنشگری عربستان سعودی با امنیتی سازی و دگرسازی هویت های خود در مقابل یکدیگر در وضعیت تخاصم قرار گرفته اند و به هرچه فزاینده تر شدن بحران ها دامن زده اند. در این پژوهش تلاش شده است تا براساس نظریه ی «امنیت هستی شناختی»، به این پرسش: امنیتی شدن مذهب چگونه بر گسترش بحران ها در خاورمیانه تاثیر گذاشته است؟، پاسخ داده شود. برهمین اساس با روش توصیفی-تحلیلی، یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که امنیتی شدن مذهب از طریق هویت یابی تخاصم آمیز بازیگران منطقه ای، دو هویت مذهبی رقیب، ایران و عربستان سعودی با امنیتی کردن هویت مذهبی و برجسته کردن مولفه هایی مانند عزت طلبی، شرم، روایت های بیوگرافیک و احیای اعتبار از دست رفته، سبب تشدید بحران در سطح منطقه بخصوص در عراق و سوریه شده اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Securitization of Religion and its Impact on the Intensification of ‎Crisis in the Middle East with an Emphasis on the Crises in Iraq and ‎Syria (2005-2017)‎

نویسندگان [English]

  • Sajjad Khatibipour 1
  • Mohamadvali Modarres 2
  • Seyed Ali Monavari 2

1 PhD student in international relations Kharazmi University

2 Assistant Professor of International Relations, Kharazmi University

چکیده [English]

"Securing religious identity" is one of the most influential elements in creating or exacerbating crises that have caused the Middle East to continue to face security issues and experience various tensions and crises that have challenged the dominance of all regional actors. The element of religious identity has been at odds with its two prominent representatives, the Shi'ites with the Islamic Republic of Iran and the Wahhabi Sunnis with the Saudis, with security and alienation of their identities as the crisis escalates. Have fueled. This study attempts to answer the question: How has the security of religion influenced the spread of crises in the Middle East based on the ontological security theory? Accordingly, with the descriptive-analytical method, the findings of the present study show that the securitization of religion through the hostile identification of regional actors, the two rival religious identities, Iran and Saudi Arabia, by securing religious identity and highlighting components such as dignity. Cynicism, shame, biographical narratives and lost credibility have exacerbated the crisis at the regional level, especially in Iraq and Syria.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ontological security
  • Religious Security
  • Identity Conflict
  • Syrian Crisis
  • Iraqi Crisis

آدمی، علی؛ حبیبی، سید مهدی و بخشی تلیابی، رامین. (1391). «انقلاب اسلامی، بیداری اسلامی و پروژه ایران هراسی دولت‌های عربی منطقه». فصلنامه علمی-پژوهشی «پژوهشنامه انقلاب اسلامی. 1(2).

آدمی، علی. (1391). «بحران بحرین و امنیت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه راهبرد.21(62).

آندرسون، تیم. (1397).جنگ کثیف در سوریه: واشنگتن، تغییر رژیم و مقاومت. ترجمه: مهدی هدایتی‌شهیدانی. دانشگاه گیلان.

ابراهیمی، نبی‌الله. (1392). «چشم‌انداز روابط کشورهای عرب با عراق جدید». فصلنامه مطالعات راهبردی. (47): صص 123-150.

استیل، برنت جی. (1392). امنیت هستی‌شناختی در روابط بین‌الملل. ترجمه سید جلال دهقانی فیروزآبادی، فرزاد رستمی و محمدعلی قاسمی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

اسدی، علی اکبر. (1387). دولت‌سازی در عراقجدید و چالش‌های فرار. گزارش راهبردی. معاونت پژوهش‌های سیاست خارجی، تهران: مرکزتحقیقات استراتژیک.

اسدی، علی اکبر. (1386). رویکرد آمریکادر عراقو شرایط ایران. گزارش راهبردی، معاونت پژوهش‌های سیاست خارجی، تهران: مرکزتحقیقات استراتژیک.

برزگر، کیهان. (1387). ایران، عراق جدید و نظام سیاسی-امنیتی خلیج فارس. تهران: دفتر گسترش تولید علم معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی.

برزگر، کیهان. (1385). سیاست خارجی ایراندر عراقجدید. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.

پورآخوندی، نادر. (1383). «هویت و سیاست خارجی در خاورمیانه». فصلنامه مطالعات راهبردی. 25: صص 601-610.

ترابی، گودرزی. (1383). «ارزش‌ها و امنیت اجتماعی». فصلنامه دانش انتظامی. 6(2).

حمیرا، مشیرزاده. (1385). «نظریه نظام جهانی: توانمندی‌ها و محدودیت‌های یک دیدگاه رادیکال». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران).71: صص 253- 276.

درایسدل، آلایسدر و بلیک، یان. (1370). جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا. ترجمه دره میرحیدر، تهران: انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.

دهقانی فیروزآبادی، سید جلال. (1388). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: سمت.

دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و نوری، وحید. (1391). «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوران اصولگرایی». فصلنامه مطالعات رهبردی. (57): صص150-180.

دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و وهاب‌پور، پیمان. (1391). امنیت هستی‌شناختی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

رستمی، فرزاد و غلامی حسن آبادی، مسلم. (1394). «امنیت هستی‌شناختی و استمرار مناقشه هسته‌ای ایران و غرب». فصلنامه سیاست جهانی. 4(1): صص 135-166.

رسولی ثانی آبادی، الهام. (1390). «هویت انقلابی-اسلامی نظام جمهوری اسلامی ایران در گفتمان‌های مختلف سیاست خارجی». مجله سیاست خارجی. (96): صص 29-48.

شجاعی، مرتضی. (1389). «رقابت‌های نطق‌های ایران و عربستان و موازنه نیروها در خاورمیانه». اطلاعات سیاسی و اقتصادی. 239.

شکوری، ابوالفضل (1361)، فقه سیاسی اسلام، قم: نشر ص

صداقت، محمد. (1395). «الگوی روابط ایران و عربستان: از رقابت تا خصومت». ماهنامه پژوهش ملل، 2(14): صص 37-35.

طالبی، امیر و ذاکریان، مهدی. (1394). «اسلام سلفی افراط گرا و شکل‌گیری منطقه گرایی نوین در خاورمیانه؛ انقلاب اسلامی ایران و فرآیند منطقه گرایی نوین». رهیافت انقلاب اسلامی. 32: صص 65-84..

عبداله خانی، علی. (1385). «بررسی و نقد نظریه امنیتی ساختن». فصلنامه مطالعات راهبردی. 9(3): صص 491-511.

عبداله خانی، علی. (1383). نظریه‌های امنیت؛ مقدمه‌ای بر طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی. تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.

عزیزی، هوشنگ. (1392). چالش‌های روابط ایران و عربستان در دوران روحانی. بازیابی در تاریخ 26 تیر 1397 در: https://www.cmess.ir/Page/View/2013-11-04/466

عشقی، لیلی. (1379). زمانی میان زمان‌ها: امام، شیعه و ایران. ترجمه: احمد نقیب‌زاده. مرکز بازشناسی اسلام و ایران.

عصر دیپلماسی. (1396). تعلیق مجدد تحریم‌های هسته‌ای ایران توسط ترامپ نشانه چیست. بازیابی در تاریخ 27 تیر 1397 از: http://asrdiplomacy.ir/42442/

عطایی، فرهاد و منصوری مقدم، محمد. (1392). «تبار شناسی سیاست خارجی عربستان سعودی: راهبردی واقع گرایانه بر بستری هویتی».روابط خارجی. 17: صص 133-168.

فیرحی، داوود. (1388). نظام‌سیاسی و دولت در اسلام. تهران: انتشارات سمت.

قربانی، فهیمه. (1392). عربستان و بحران سوریه. مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه در آدرس اینترنتی https://www.cmess.ir/Page/View/2013-10-29/470

کاویانی‌راد، مراد. (1390). «امنیت زیست محیطی از منظر ژئوپلتیک». نشریه تحقیقات کابردی علوم جغرافیایی.23: صص 85-106.

کرمی، کامران. (1391). نقش عربستان سعودی در سیاست تحریم نفتی ایران. بازیابی در تاریخ 24 تیر 1397 از: http://peace-ipsc.org/fa/

کیایی، مهرداد. (1391). «بحران سوریه: ویژگی‌ها و تفاوت‌ها». نشریه رویدادها و تحلیل‌ها. 269: 7.

مدنی، سیدمصطفی. (1385). «تفاوت‌ها و تعارض‌ها در ژئوپلتیک خلیج فارس». مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان.

مرکز بین‌المللی مطالعات صلح. (1390). مبانی و اهداف سیاست خارجی عربستان سعودی. بازیابی در تاریخ  14 تیر ۱۳۹۰ از: https://cutt.ly/qrMdDW

مشیر زاده، حمیرا. (1384). تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل. تهران: سمت. 

مشیرزاده، حمیرا. (1385). تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از منظر سازه‌انگاری. در نسرین مصفا، نگاهی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

معروف، یحیی. (1392). «ویژگی‌های جغرافیایی قلمروهای شیعه نشین «هلال شیعی»». فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی. 10(33).

موسوی، سیدمحمد و بخشی، رامین. (1391). «تأثیر ایدئولوژیک بر سیاست خارجی عربستان در قبال ایران». فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا. 11.

میتزن، جنیفر. (1388). امنیت هستی‌شناختی در امنیت بین‌الملل. نوشته مایکل شیهان، ترجمه سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، چاپ اول. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

مدنی، جلال. (1370). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشرهمراه.

نادری نسب، پرویز. (1389). «چالش‌های روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان در منطقه». فصلنامه سیاست. 40(1).

نقیب‌زاده، احمد. (1380). درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی. تهران: سمت.

نوری، علیرضا. (1387). «تحولات مربوط به آمریکاستیزی در سیاست‌خارجی روسیه با تأکید بر سیاست خارجه پوتین». فصلنامه مطالعات راهبردی. 11(42)

نویدیان، منیژه. (1382). «درآمدی بر امنیت اجتماعی». فصلنامه مطالعات راهبردی. 6(19)

نیاکوئی، سید امیر و ستوده، علی اصغر. (1394). «ماهیت راهبرد عربستان سعودی علیه انقلاب اسلامی در منازعات سوریه و عراق». فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 4(17).

الوقت. (1396). دستاوردهای وهابیت برای سیاست خارجی عربستان؛ از تقویت تروریسم تا شیعه‌ستیزی. بازیابی در تاریخ 27 تیر 1397 از: http://alwaght.com/fa/News/106554

هادیان، حمید. (1385). «کاوشی در روابط ایران و عربستان سعودی». مجله راهبرد. 39.

هادیان، ناصر. (1382). «سازه‌انگاری: ازروابط بین‌الملل تا سیاست خارجی». فصلنامه سیاست خارجی. 17(68).

هدایتی شهیدانی، مهدی و مرادی کلارده، سجاد. (1396). «تبیین سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال تروریسم تکفیری در عراق و سوریه». فصلنامه تحقیقات سیاسی بین المللی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا. 30.

هراتی، محمدجواد، دیگران. (1394). «بازتاب نظم سیاسی جدید عراق بر روابط دوجانبه ایران و عربستان». فصلنامه سیاست جهانی. 4(9): صص 149-194.

هراتی، محمدجواد؛ سلیمانی، رضا و عبادی، عبدالواحد. (1394). «بازتاب نظام‌سیاسی جدید عراق بر روابط دوجانبه ایران و عربستان». فصلنامه سیاست جهانی. 4(3): صص 169- 197.