انجمن ایرانی روابط بین الملل پژوهش های روابط بین الملل 2251-8444 15 3 2025 11 22 Analyzing the theoretical and functional dimensions of equitable balancing of legal remedies in the settlement of contractual disputes تحلیل ابعاد نظری و کارکردی موازنه معادلات حقوقی مبتنی بر انصاف در حل‌وفصل اختلافات قراردادی 241 265 245205 10.22034/irr.2026.582134.2855 FA علیرضا سلطانی دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران غلامحسین افراس گروه حقوق خصوصی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران عباس برزگرزاده گروه حقوق بین الملل، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران Journal Article 2026 05 18 In contemporary legal systems, the principle of fairness has gained significant attention as a fundamental concept in achieving contractual justice and adjusting legal relationships. This article aims to examine the position and function of the principle of fairness in Iranian contract law with a comparative view of English law, and to analyze its role in the interpretation and enforcement of contracts. The research method is descriptive–analytical and is based on library studies, including legal texts, doctrinal writings, statutes, and selected judicial practices. In this framework, the concept and theoretical foundations of fairness in law and Islamic jurisprudence are first explained, followed by an examination of its status in the Iranian legal system and English law. The findings indicate that although the principle of fairness in English law—particularly through the institution of equity—has a clear and influential role in moderating rigid legal rules, in Iranian law this principle can also be inferred and applied through Islamic jurisprudential foundations and legal doctrines such as justice, good faith, and the rule of no harm. However, its application in Iranian judicial practice is less explicit and systematic. Therefore, strengthening a fairness based approach in the interpretation and enforcement of contracts can contribute to achieving contractual justice, reducing legal disputes, and enhancing the flexibility of the legal system. در نظام‌های حقوقی معاصر، اصل انصاف به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در تحقق عدالت قراردادی و تعدیل روابط حقوقی مورد توجه قرار گرفته است. هدف این مقاله بررسی جایگاه و کارکرد اصل انصاف در حقوق قراردادهای ایران با نگاهی تطبیقی به حقوق انگلستان و تحلیل نقش آن در تفسیر و اجرای قراردادها است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه‌ای، قوانین، دکترین حقوقی و برخی رویه‌های قضایی است. در این چارچوب ابتدا مفهوم و مبانی نظری انصاف در حقوق و فقه اسلامی تبیین شده و سپس جایگاه آن در نظام حقوقی ایران و حقوق انگلستان مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه اصل انصاف در حقوق انگلستان به‌ویژه در قالب نهاد «Equity» دارای جایگاه مشخص و تأثیرگذار در تعدیل قواعد خشک حقوقی است، در حقوق ایران نیز این اصل با اتکا به مبانی فقهی، قواعدی مانند عدالت، حسن نیت و لاضرر و نیز برخی مقررات قانونی قابل استنباط و اعمال است. با این حال، کاربرد آن در رویه قضایی ایران کمتر به صورت صریح و نظام‌مند مشاهده می‌شود. در نتیجه می‌توان گفت تقویت رویکرد مبتنی بر انصاف در تفسیر و اجرای قراردادها می‌تواند به تحقق عدالت قراردادی، کاهش تعارضات حقوقی و انعطاف‌پذیری بیشتر نظام حقوقی کمک کند. https://www.iisajournals.ir/article_245205_87323e1dcadc506cdb19aaf95c45b98f.pdf