ناکامی فرآیند دموکراسی در مصر بعد از انقلاب 2011، از منظر نظریه عجم اوغلو-رابینسون

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مطالعات خاورمیانه دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه

چکیده

نظریه‌پردازان در حوزه‌های گوناگون علوم اجتماعی، عوامل گوناگون و گاه متضاد را عامل شروع اعتراضات در مصر می‌دانند. اقتصاددانان بر عوامل اقتصادی و دانشمندان علوم سیاسی بر عناصر سیاسی تأکید کرده‌اند. این پژوهش به روش علّی- توصیفی و با بررسی منابع کتابخانه ای و الکترونیکی به دنبال پاسخ  این سوال است که چرا فرآیند دموکراسی در مصر که با انقلاب سال 2011 شروع شده بود، شکست خورد و با کودتای نظامیان مواجه شد؟ رویکرد اقتصاد سیاسی عجم اوغلو و رابینسون، برگرفته از کتاب ریشه های اقتصادی دیکتاتوری و دموکراسی، به عنوان چارچوب نظری انتخاب شده است. یافته های این پژوهش نشان می­دهد که: "وابستگی ساختاری اقتصاد مصر به منابع ارزی و درآمدی خارجی و تأثیرپذیری از نوسانات آن، عدم ایفای نقش واسطه‌ای از سوی طبقه متوسط مصر به دلیل ترس از اقدامات دولت محمد مرسی و حتی گرایش بخش مهمی از جامعه مدنی به نظامیان، سیستم ریاست جمهوری مصر و جدال میان اخوان المسلمین و ارتش برای تصاحب هر چه بیشتر نهادهای سیاسی و قانونی و عدم برقراری نوعی شراکت در قدرت و  نابرابری و فقر در مصر و تلاش ارتش برای بالا بردن هزینه انقلاب برای مردم؛ چهار عاملی هستند که در مجموع، موجب عدم تحقق کامل انقلاب، تهدید دموکراسی برای فرادستان و جذاب شدن کودتا برای نظامیان مصر شد. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The failure of the democratic process in Egypt after the 2011 revolution, from the point of view of Ajamoglu-Robinson theory

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hasan Sheykhol Eslami 1
  • Meysam Ghahramani 2
  • Mosen Gharibi 2

1 Associate Professor, School of International Relations, Ministry of Foreign Affairs

2 Graduate of Middle East Studies, Faculty of International Relations, Ministry of Foreign Affairs

چکیده [English]

Theorists in various fields of social sciences blame various and sometimes contradictory factors for starting the protests in Egypt. Economists have focused on economic factors, and political scientists have focused on political elements. This causal-descriptive study, examining library and electronic sources, seeks to answer the question of why the democratic process in Egypt, which began with the 2011 revolution, failed and faced a military coup. The approach of the political economy of Ajamoglu and Robinson, taken from the book The Economic Roots of Dictatorship and Democracy, has been chosen as a theoretical framework. The findings of this study show that: "The structural dependence of the Egyptian economy on foreign exchange resources and foreign exchange earnings and the impact of its fluctuations, the lack of intermediary role by the Egyptian middle class due to fear of the actions of Mohammad Morsi's government and even the tendency of an important part of civil society The military, the Egyptian presidential system, and the dispute between the Muslim Brotherhood and the military over the political and legal institutions and the lack of partnership in power, inequality and poverty in Egypt, and the military's efforts to raise the cost of the revolution for the people are four factors. All in all, the revolution did not materialize completely, threatening democracy for the upper classes and making the coup attractive to the Egyptian military.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Egypt
  • Revolution
  • Islamic awakening
  • Political Economy
  • Arab spring
  • Muslim brothers
  • Coup d'etat
برزگر، کیهان. (1392). مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، "فرصتی که مرسی از دست داد"، قابل دسترس در:

پورحسن، ناصر. (1395). «دولت عمیق نظامیان و کودتای جامعه مدنی در مصر»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال 5، شماره 81، تابستان.

حاجی ناصری، سعید، اسدی حقیقی، سیدابراهیم. (1391). «واکاوی نقش طبقه متوسط جدید در جنبش اجتماعی مصر»، فصلنامه روابط خارجی، سال 4، شماره 4، زمستان.

سردارنیا، خلیل‌اله. (1390). «تحلیل ساختاری و کنش‌گرا بر چرایی تثبیت حکومت اقتدارگرا در مصر از دهه 1980 تا ژانویه 2011»، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، شماره دوم، تابستان.

صفوی، سید حمزه. (1395). مصر؛ مجموعه کشورهای اسلامی، تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.

عجم اوغلو، دارون و جیمز رابینسون. (1394). ریشه‌های اقتصادی دیکتاتوری و دموکراسی، ترجمۀ جعفر خیرخواهان و علی سرزعیم، تهران: انتشارات کویر.

قاسمی، علی پاشا. (1391). «بررسی زمینه‌های شکل‌گیری بحران قانون اساسی در مصر»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام، سال 13، شماره 51، پاییز.

موسوی، حسین. (1391). «پیروزی اسلام سیاسی و جمهوری دوم در مصر»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 19، شماره 4، تابستان.

میرترابی، سعید. (1391). بیداری اسلامی و اقتصاد سیاسی نفت خاورمیانه، تهران: دانشگاه امام صادق.

هراتی، محمد جواد، ظفری، محمود. (1392). «تفاوت نقش و جایگاه ارتش در فرآیند انقلاب اسلامی ایران و تحولات 2011 مصر»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال 3، شماره 8، پاییز.

Bayat, Asef. (2010). Life as Politics: How ordinary people change the Middle East, Amsterdam: Amsterdam University Press.

Ragba, Alda. (2014). “Recent Development of TSA in Egypt”, Committee of Statistics and Tourism Account.

Smith, Matt. (2014). “Egypt Tourist Numbers to Rise 5-10 pct in 2014”, Available at:

Farouk, Dalia. (2014). “Egypt Tourist Numbers Decline 20.5 pct in June year-on-year”, Ahram Online, Available at:

O’Neil,Patrick H., (March 2014). The Deep State: An Emerging Concept in Comparative Politics, Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2313375 or http://dx.do i.org/10.2139/ssrn.2313375.

Carnacion, Omar (2002). "Venezuela's 'civil society coup", World Policy Journal, Vol. 19, No. 2, pp.38-48.

Kinnimont, Jane (2012). "Bread, Dignity and Social Justice: The Political Economy of Egypt`s Transition", Briefing paper of Chatham House.

Korotayev, Andrey and Vand Zinkina (2011). “Egyptian revolution: a demographic structural analysis”, Available at:

Glassman, James K and Glickman, Dan (2011). “Strategic Public Diplomacy: The Case of Egypt”, national security project, October.

Charney, Craig (2011). “Egypt since the Revolution, Presentation for Egypt Roundtable”, Brookings Institution, Washington DC, November.

Beard, Charles A. (1913). An Economic Interpretation of the Constitution of the United States, New York: The Free Press.

Londregan, John B. (2000). Legislative Institutions and Ideology in Chile, Los Angeles: University of California.

Levinson, Charles and Matt Bradley (2013). “In Egypt, the 'Deep State' Rises Again”, Available at:

El Sharnoubi, Osman (2013)." Egypt's President Morsi in power: A timeline (PartII)", Available at: