بیداری اسلامی و سنخ‌شناسی تغییر گفتمان اخوان‌المسلمین

نویسندگان

1 استاد علوم سیاسی دانشگاه گیلان

2 کارشناسی ارشد روابط بین الملل پردیس دانشگاه گیلان

چکیده

جنبش اخوان‌المسلمین از زمان تأسیس در سال 1928 تا به امروز دچار فرازونشیب‌های زیادی در افکار و آرمان‌های خود شده است. شکل‌گیری اخوان‌المسلمین بازتاب شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی حاکم بر جامعۀ مصر طی آن سال‌ها بود که از آن جمله می‌توان به گسترش نفوذ استعمار در کشورهای اسلامی، اوضاع نامساعد اقتصادی و تبعیض‌های موجود در جامعه اشاره کرد. در این میان، پیروزی اسلام‌گرایان مصر در انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری از اهمیت بسیاری برخوردار است. جنبش اسلام‌گرای اخوان‌المسلمین مصر، یکی از پرسابقه‌ترین و پراثرترین جنبش‌ها در جهان اسلام است که طی هشتاد سال فعالیت پرفرازو‌نشیب خود، اثرات و ثمرات گسترده و مهمی بر روند بازگشت به اسلام از اصلاح‌خواهی اسلامی گرفته تا افراط‌گرایی در جهان اسلام داشته است. همچنین این جماعت طی بیش از سه ربع قرن فعالیت در فضای متغیر اجتماعی و سیاسی مصر، واجد تأثیرات فراوانی از این شرایط بوده و تغییرات فراوانی را از اصلاح در عمل انقلابی تا تغییر بنیادین الگوهای رفتاری اسلام‌‌گرایانه، چه به لحاظ راهبرد و چه تحت لوای تاکتیک، تجربه کرده است. مقالۀ حاضر درصدد است تا ضمن ارائۀ نمایی اجمالی از تحولات اخیر در مصر، تغییر گفتمان اخوان‌المسلمین در این برهه را مورد بحث و بررسی قرار دهد و به چرایی و چگونگی این رخدادها اشاره کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Islamic Awakening and Typology of Changes in the Ikhwan Discourse

نویسندگان [English]

  • Reza Simbar 1
  • Hossein Nasirzadeh 2

1 Professor of Political Science, University of Guilan

2 Master of International Relations Campus of Guilan University

چکیده [English]

Since its establishment in 1928, the Muslim Brotherhood, or al-Ikhwan al-Muslimin, has experienced ebb and flow, and faced many challenges. The formation of the movement is reflected in the mainstream of social, political and economic structure of the Egyptian society at that time. The Ikhwan has been influenced by its critical environment including colonial influence in the Islamic countries, unsatisfied financial situation and many forms of discrimination. Meanwhile, the recent victories of Islamists in parliamentary and presidential elections are the symbols of their advances in the Egypt’s social and political arenas. The Muslim Brotherhood, regarded as the oldest and one of the most important Islamic movements in the Muslim world which has experienced different changes in the typology of their philosophy from radicalism to reformism and conservatism. This paper tries to explain different aspects of these variations and the reasons behind them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Al-Ikhwan al-Muslimin
  • Islamic awakening
  • Islamism
  • Egypt
  • Changing Discourse
أباه، السید ولد، (2012 )الدولة المدنیة فی خطاب "الإخوان" الجدید، روزنامه الاتحاد ،4 ژوئن در: http://www.alittihad.ae/wajhatdetails.php?id=66183
ابراهیم محمد و دیگران،(1385) اخوان المسلمین مصر، ترجمه مطالعات اندیشه سازان نور، تهران: اندیشه سازان نور.
ابراهیمی ، نبی الله (1391) دیپلماسی ایرانی، دوشنبه 7 فروردین.
احمد، محمد،(1367) رشد بنیادگرائی اسلامی در مصر، اطلاعات سیاسی - اقتصادی ، فروردین ، شماره 18.
احمد یوسف، (2001) الاخوان المسلمون و الثورة الاسلامیة فی ایران جدلیة الدولة فی فکر الامامین البنا و الخمینی، التوحید ، بهار ، شماره 107
احمدی، حمید (1376) اسلام گرایان و مسئله خشونت در مصر، گفتگو ، زمستان ، شماره 18
اخلاقی نیا، مهدی، (1389) دموکراتیزاسیون و اصلاحات در مصر، فصلنامه جهان اسلام، سال 6. شماره 24
کمال حبیب،(1390) حکومت مصر و جنبش اسلامی، ترجمه روح الله رحیمی در :
http://www.bashgah.net/fa/content/show/4430
البنا، حسن، (1406 ه.ق ) موقف الاخوان المسلمون من الوحدة القومیة و العربیة و الاسلامیة، منبرالحوار ،تابستان ،شماره 2
البنا، حسن، (1978)، منبر الجمعة (مجموعة احادیث الجمعة المنشورة بجریدة الاخوان المسلمین الیومیة )،اسکندریه، دارالدعوه.
اسپوزیتو، جان (1386)، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، ترجمه محسن مدیرشانه‌چی، تهران: انتشارات مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
الاخوان المسلمون و الخلافة،(1406 ه.ق) منبرالحوار، تابستان ، شماره 2
الشرفی، عبدالحمید، (1992)، «مشکلة الحکم فی الفکر الاسلامی الحدیث»، مجله الاجتهاد، ش 14 (چاپ بیروت) سال چهارم (زمستان (
الغزالی حرب، اسامه، (1987) الاحزاب السیاسیه فی العالم الثالث، عالم المعرفه، شماره 117، سپتامبر
حسام تمام، حسام، (2012) تجدید نظری دردناک برای اخوان المسلمین در مصر، ترجمه بهروز عارفی، لوموند دیپلماتیک،ژوئن در :http://ir.mondediplo.com/article740.html و فرانسیس بورگات، سلفیست‌ها بر ضد اخوان المسلمین، در :
http://www.bashgah.net/fa/content/show/43935
حسن، بلال (2011) نبرد نوگرایی در درون اخوان المسلمین،ترجمه عبدالهادی طرفی در:
http://salahadin.net/?page_id=226
حسینی، سید حسن ( 1383 )طرح خاورمیانه بزرگتر (القاعده و قاعده در راهبرد امنیت ملی ایالات متحده), تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
خبرگزاری فارس،16/2/91 مشارکت سلفی‌ها‌‌ در انتخابات؛ پاسخ به تهدید سکولارها یا عرض اندام مقابل رقبای اسلامگرا.
خبرگزاری مهر،20/9/1384
دکمجیان، هرایر،(1383) جنبش‌های اسلامی معاصر در جهان عرب، حمید احمدی، کیهان، تهران.
روبین، باری، (2011) سه گروه اخوان (مقایسه سه گروه اخوان المسلمین سوریه، اردن، مصر) ترجمه کیانوش کیاکجوری، به نقل از فصلنامه مریا، ژوئن، available at: http://aftab.ir/articles/politics/world/c1c1201006638p1.php
سیمبر، رضا و ارسلان قربانی شیخ نشین (1389)؛ "اسلام گرایی در نظام بین الملل"، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
غزالی، محمد، (1383) فساد سیاسی در جوامع عربی و اسلامی، عبدالعزیز سلیمی، نشر احسان، تهران.
متقی، ابراهیم (1387)، رویارویی غرب معاصر با جهان اسلام، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
هینه بوش، ریموند ( 1385) « سیاست های هویت در خاورمیانه » در لوئیس فاست . روابط بین المللی خاورمیانه ترجمه احمد سلطانی نژاد ، تهران : دفتر مطالعات سیاسی .

Aghaie, Kamran (2011), Nationalism: Theory, Ideology, History. Cambridge, UK: Polity Press.
Ahmed, A.(2002), Postmodernism and Islam: Predicament and Promise, London: Routledge.
Bendle, M (2003) 'Global Jihad and the Battle for the Soul of Islam', Australian Religious Studies Review, vol. 16, no. 2.

Brown, Carl (2011), International Politics and the Middle East: Old Rules and Dangerous Game, Princeton: Princeton University Press.
Cole, Juan R. I. and Nikkie R. Keddie, eds. (2006). Shi’ism and Social Protest. New ‎Haven, CT: Yale University Press.‎
Gellner, Ernest. (2003). Nations and Nationalism. New York: Cornell University Press.
Haynes, J. (2009) Religion, Fundamentalism and Identity: A Global Perspective, Discussion Paper No. 65, Geneva: United Nations Research Institute for Social Development.
Katie Koch, „An “extraordinary moment”: Harvard analysts assess prospects for Mideast democracy‟, Harvard Gazette, 4 February 2011, http://news.harvard.edu/gazette/story/2011/02/an-%E2%80%98extraordinary-moment%E2%80%99/
Nasr, Vali (2006) The Shia Revival: How Conflicts Within Islam Will Shape the Future, New York: Norton& Company.

Peter Rosen. Stephen( 2010),"An Empire, If You Can Keep It", National Interest, Spring.

Simbar, Reza., (2006) The Role of Islam in 21th Century, 7th International Conference on European Culture 23-26 October 2006, Pampelona, Spain.

Simbar, Reza, (2007) Iran, Democracy and International Community, Journal of International and Area Studies, vol. 14, no. 1, June.

Simbar, Reza, (2008) Changing Role of Islam in International Relations, Journal of International and Area Studies, vol.15, no. 2, December.

Simbar, Reza, (2008), Changing Role of Islam in International Relatios, The Second Global International Studies Conference, Ljubljana, Slovenia, 23-26, Conference Proceeding.

Simbar, Reza, (2011), Political Islam: Moderation or Radicalism? Case Study of Political Islam with Respect to Lebannon Hezbollah, Journal of International and Area Studies, vol.18, no.1, June 2011.

Wise, Lindsay, )2003( » Words from the heart«: New forms of Islamic preaching in Egypt. M.Phil. thesis, St. Anthony’s College, University of Oxford.