واکاوی مبانی فرانظری نظریة روابط بین‌الملل در رویکرد اسلامی

نویسندگان

1 استادیار روابط بین الملل دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین الملل دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

اگر بپذیریم که پیشرفت یک رشتة علمی به ظرفیت آن رشته در دسترسی به نظریه‌ها و مفاهیمی بستگی دارد که به کمک آن می‌توان به شناختی از جهان خارج نائل گردید و همچنین اگر بپذیریم که نظریه‌ها بخش بسیار حیاتی بن‌مایه‌های علوم را تشکیل می‌دهند، آن‌گاه باید شناخت و تسلط بر نظریه‌های یک دانش و تجربة انسانی، همچون علم روابط بین‌الملل را عنصر اساسی و تشکیل‌دهندة آن علم دانست. این در حالی است که بسیاری از توصیفات، تحلیل‌ها و تبیین‌های صورت گرفته در رشتة روابط بین‌الملل، مبتنی بر یک شاکلة نظری و آن هم رویکردی غرب‌محورانه است. در این راستا، پژوهش حاضر تلاش نموده با رویکردی تحلیلی‌تفسیری به نظریات و دیدگاه‌های فرانظری روابط بین‌الملل بپردازد. همچنین با بهره‌گیری از منابع چهارگانة موجود در اسلام ـ شامل کتاب، سنت، اجماع و عقل ـ اصول و شاخصه‌های فرانظری روابط بین‌الملل در اسلام را اکتشاف و استخراج نماید. مفروض اصلی نگارندگان نوشتار پیش ‌رو آن است که «تمامی نظریات روابط بین‌الملل در دورة معاصر دارای خصیصة غرب‌گرایانه بوده و متناسب با پیش‌فرض‌ها، مصادیق و ذهنیت غربی هستند».

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis of Meta-Theory Principles of International Relations Theory in Islamic Approach

نویسندگان [English]

  • Mohammad Javad Ranjkesh 1
  • Hamid Reza Keshavarz 2

1 Assistant Professor of International Relations, Ferdowsi University of Mashhad

2 Master of International Relations, Ferdowsi University of Mashhad

چکیده [English]

Understanding and command of theories of a science and human experience such as International Relations constitute its main component. The research adopts an analytical-interpretive approach to meta-theoretical theories of the International Relations and uses the quartet sources in Islam – Quran, Sunna, consensus and reason – to explore the meta-theoretical principles and parameters of the International Relations in Islam. We assume that all International Relations theories in the modern era have western characteristic and that they are in accordance with the western assumptions, instances, and mentality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • international relations
  • Meta-theory
  • ontology
  • Epistemology
  • methodology
  • Identity of Islam

قرآن کریم، مترجم و مفسر: عزت الله فولادوند

نهج البلاغه، مترجم و مصحح: محمد دشتی

امین، اشرف (1383)، «راه ها و ابزارهای شناخت»، مجله حافظ، شماره 9.

بابی، سعید (1379). هراس بنیادین اروپامداری و ظهور اسلام گرایی، مترجم: غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری، تهران: دانشگاه تهران.

پوراحمدی، حسین (1389). دیباچه بر اسلام و روابط بین الملل (چهارچوب های نظری، موضوعی، تحلیلی)، به اهتمام حسین پوراحمدی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)

پارسانیا، حمید (1387). «بازسازی علم مدرن و بازخوانی علم دینی»، فصلنامه راهبرد فرهنگ، شماره 3.

توحیدفام، محمد (1390). «بازاندیشی انتقادی نظریه فردگرایی لیبرال»، فصلنامه سیاست، دورة 41 شماره 1.

جمشیدی، محمد حسین (1387). مبانی و روش شناسی تبیین با تأکید بر اندیشه سیاسی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)

جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی، مترجم: تورج پاراحمدی، تهران: شیرازه

جوادی آملی، عبدالله (1380). دین شناسی، قم: اسرا.

چرنوف، فرد (1388). نظریه و زبر نظریه در روابط بین الملل؛ مفاهیم و تفسیرهای متعارض، مترجم: از علیرضا طیب، تهران: نی

حکیمی، محمدرضا (1375). مکتب تفکیک، تهران: فرهنگ اسلامی

خسروپناه، عبدالحسین (1381). «عارفان و انتظار بشر از دین»، مجله قبسات، شماره 24

خامنه ای، سید محمد (1384). «مسئله شناخت در فلسفه اسلامی، خردنامه صدرا، شماره 40.

دهقانی فیروزآبادی، جلال (1389a). «اسلام و نظریه های روابط بین الملل : رویکرد فرانظری»، اسلام و روابط بین الملل، به اهتمام حسین پوراحمدی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)

________(1389b)، «مبانی فرانظری نظریه اسلامی روابط بین الملل»، فصلنامه روابط خارجی، شماره 6.

________(1389c). «چگونگی و چیستی نظریہ اسلامی روابط بین الملل»، پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 2.

سبحانی، جعفر (1361a). شناخت عقلی غیر تجربی در فلسفه اسلامی»، درس هایی از مکتب اسلام، شماره 9.

________.(1361b). « ابزار شناخت»، درس هایی از مکتب اسلام، شماره 1.

سپاهی، مجتبی (1390). «تحلیلی بر شهود بر ساختار معرفتی کانت»، فصلنامه اندیشه دینی، شماره 39

سعیدی مهر، محمد (1382). «فلسفه تحلیلی و دین پژوهی تحلیلی»، مجله قبسات، شماره 27.

طباطبایی، سید محمد حسین (1378). شیعه در اسلام، تهران: دفتر انتشارات اسلامی

علیزاده، بیوک (1377). «جایگاه معرفت شناسی در فلسفه اسلامی»، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، شماره 8.

علم الهدی، جمیله (1386). «درآمدی به مبانی اسلام شناسی روش تحقیق»، فصلنامه نوآوری های آموزشی، شمارة 21.

فلاحی، علی (1380). «سازنده گرایی در سیاست خارجی»، مجله راهبرد، شماره 21 فرحات، هانی نعمان (1386). «وجود و شناخت خدا، فرهنگ، مترجم: محسن عابدی، شماره 62 61

کمالی زاده، طاهره (1390). «بررسی مراتب شهود در معرفت شناسی اشراقی»، مجله فلسفه و کلام اسلامی، شماره 1.

کاستلز، مانوئل (1380). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ؛ قدرت هویت، جلد دوم، مترجم: حسن چاوشیان، تهران: طرح‌ نو.

گل محمدی، احمد (1381). جهانی شدن فرهنگ، هویت، تهران: نی. مشیرزاده، حمیرا (1386). تحول در نظریه های روابط بین الملل، تهران: سمت

مطهری، مرتضى (1368). مسئله شناخت، تهران: صدرا.

_______ (1373). حق و باطل، تهران: صدرا.

_______ (1350). دیباچه بر اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 5، محمد حسین طباطبایی، قم: دار العلم.

_______ (1376a). فطرت، تهران: صدرا.

_______ (1376b). فلسفه تاریخ، جلد اول، تهران: صدرا.

_______ (1370). عدل الهی، تهران: صدرا.

_______ (1371). آشنایی با علوم اسلامی، تهران: صدرا .

معرفت، محمدهادی (1386). «نگاهی به حقوق بشر در پرتو خدامحوری یا انسان محوری»، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره 30 و 31.

محمدزاده، رضا. (1387). دیباچه بر معرفت شناسی: مقدمه ای بر نظریه شناخت، اثر لوئیس پی پویمن، مترجم: رضا محمدزاده، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).

محمدی، عبدالله؛ خسروپناه، عبدالحسین (1386). «روش شناسی جریان های دین پژوهی»، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره 2و 3.

میراحمدی، منصور (1386). «ویژگی های معرفت شناختی فقه سیاسی شیعه و اهل سنت»، روش شناسی در مطالعات سیاسی اسلام، به اهتمام علی اکبر علیخانی و همکاران، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).

ورعی، جواد (1381). حقوق و وظایف شهروندان و دولتمردان، تهران: دبیر خانه مجلس خبرگان رهبری.

هوارث، دیوید (1389). «نظریه گفتمان»، روش و نظریه در علوم سیاسی، به اهتمام دیوید مارش و جری استوکر، مترجم: امیر محمد حاجی یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

Kuper, Jessica. 1996. The Social Science Encyclopedia, London: Routledge Press.