عناصر قواعد عرفی در پرتو گزارش سال2014 گزارشگر ویژه‌ کمیسیون حقوق بین‌الملل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

قواعد عرفی به‌خاطر دارابودن ویژگی‌هایی هم‌چون پویایی و انطباق‌‌پذیری وسیع با تحولات روز و تحول همیشگی دامنه موضوعی رویه که انعکاسی از توسعه روابط بین‌الملل است، از منزلتی متمایز و برتر در میان منابع حقوق بین‌الملل برخوردارند. فرایند شکل‌گیری و شناسایی قواعد عرفی اساساً فرایندی مبهم و نا­­­مشخص است و ضوابط و معیار­های دقیقی در این رابطه وجود ندارد. مسأله تعیین حقوق بین­الملل عرفی از دیرباز مورد توجه علمای حقوق بین­الملل بوده است ، صاحب‌نظران و نهادهای حقوق بین­المللی مختلفی به این موضوع پرداخته‌اند، اما دیدگاه‌های مختلف و مغایری در این خصوص ارائه شده است. سوال اساسی مطرح‌شده در این مقاله آن است که از میان تئوری‌های  مختلف در تبیین شکل‌گیری و تعیین  قواعد عرفی، کدام تئوری مورد نظر گزارشگر کمیسیون در تبیین و احراز قواعد عرفی بوده و چه معیارهایی را در تعیین این قواعد به کار برده است؟ رویکرد گزارشگر ویژه کمیسیون حقوق بین­الملل با تکیه بر رویه قضایی بین­الملل این بوده است: عرف و قاعده عرفی، یک نظام دو عنصری مشتمل بر عنصر مادی(رویه) و عنصر ذهنی(پذیرش به‌عنوان قانون) است که هر دو عنصر برای ایجاد هر قاعده از حقوق            بین‌الملل عرفی تفکیک‌ناپذیر می­باشند. نظر به اینکه عموماً تئوری مورد نظر گزارشگر نهایتاً به تصویب مجمع عمومی کمیسیون هم می­رسد و مورد استناد دیوان بین‌المللی دادگستری قرار می‌گیرد، لذا بررسی رویکرد گزارشگر کمیسیون می‌تواند معیاری راهگشا در تعیین قواعد عرفی برای پژوهشگران حقوق بین‌الملل باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

...