سیاستگذاری منافع متقابل و عقلانیت راهبردی در سیاست خارجی اعتدال

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پسادکتری سیاستگذاری راهبردی و استاد دانشگاه تهران

چکیده

سیاست خارجی اعتدال، را می‌توان به‌منزلة واکنش نسبت به روندهای رادیکالیسم در دوره‌های خاصی از روابط و سیاست خارجی ایران محسوب می‌شود. نشانه‌های رادیکالیسم در سیاست خارجی مربوط به دو دورة تاریخی بوده است، مرحلة تاریخی اول مربوط به انعکاس موج‌های تحول انقلابی است که در نظریه کرین برینتون نیز مورد تأکید قرار گرفته است. کرین برینتون در مطالعات تطبیقی انقلاب‌های بزرگ تاریخ، به این جمع‌بندی رسید که هر انقلاب اجتماعی به‌گونه اجتناب‌ناپذیر 4 مرحله تاریخی را سپری می‌سازد. دورة ماه عسل انقلابی، مرحلة به قدرت رسیدن لیبرال‌ها، مرحلة به قدرت رسیدن رادیکال‌ها و ترمیدور را می‌توان 4 دورة تحول انقلابی تا زمان تبدیل جنبش به نظام سیاسی دانست.
سیاست خارجی اعتدال دارای دو نشانه «سیاستگذاری منافع متقابل» و «تصمیم‌گیری با مدل عقلانی در حوزه راهبردی» است. در این مقاله تلاش می‌شود تا نشانگان سیاست خارجی اعتدال در اصلی‌ترین موضوعات راهبردی ایران یعنی دیپلماسی هسته‌ای و دیپلماسی منطقه‌ای مورد بررسی قرار گیرد. دو موضوع یاد شده اصلی‌ترین چالش‌های سیاست خارجی و امنیتی ایران در سال‌های 92 – 1388 بوده است. قدرت‌های بزرگ محور اصلی چالش سیاست خارجی ایران در حوزه هسته‌ای بوده در‌حالی‌که ترکیه، عربستان، مصر، قطر، امارات عربی متحده و اسرائیل را می‌توان چالش‌های بنیادین سیاست خارجی ایران در حوزه منطقه­ای دانست.
جهانی شدن موضوعات امنیتی به‌ویژه ضرورت مقابله با داعش، زمینه نقش‌یابی ایران در مدیریت بحران‌های منطقه‌ای را به‌وجود آورده است. پرسش اصلی مقاله این بود که سیاست خارجی اعتدال براساس چه نشانه هایی سیاستگذاری می‌شود؟ فرضیه مقاله بر این موضوع تأکید داشت که: «روحانی تلاش دارد تا از طریق نشانگان سیاست خارجی اعتدال یعنی سیاستگذاری منافع متقابل و تصمیم‌گیری با مدل عقلایی در حوزه راهبردی از الگوی مدیریت بحران برای مقابله با تهدیدات استفاده نماید». در این مقاله، سیاست خارجی اعتدال متغیر وابسته بوده، در‌حالی‌که  سیاستگذاری منافع متقابل و عقلانیت راهبردی در حوزه منطقه‌ای عناصر تشکیل دهنده متغیر مستقل هستند. در تبیین سیاست خارجی اعتدال از رهیافت نئولیبرالی بهره گرفته شده است .

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mutual interest policy making and strategic rationality on moderation Iran's foreign policy

نویسنده [English]

  • Abbas Mossalanejad

Professor of Strategic Policy and Professor at Tehran University

چکیده [English]

The diplomacy of moderation can be taken as a reaction to the radical trends in certain periods of Iran’s diplomacy and diplomatic relations. The signs of radicalism were evident in two historical periods: The first historical phase related to reflection of waves of revolution development. This has been emphasized in the theory of Crane Brinton. Conducting comparative study of the big revolutions of history, Crane Brinton came to the conclusion that any social revolution inevitably passes through four historical junctures. The revolutionary honey moon period, which is the phase of liberals’ coming to power and the phase of coming to power of radicals, consist of four periods of revolutionary development until the time the front turns into political system. The diplomacy of moderation has two signs of mutual interest policy making and decision making with rational model in the strategic domain. The research at hand tries to investigate signs of the diplomacy of moderation in the main strategic issues of Iran: The nuclear diplomacy and regional diplomacy. The two main issues were the main challenges of Iran’s security and foreign diplomacy in the years 2009-2013. The big powers are the main pivot of Iran’s foreign policy challenge in nuclear domain, while Turkey, Saudi Arabia, Egypt, Qatar, the UAE and Israel can be accounted for the fundamental challenges posed to Iran’s foreign policy in the region. In this article, the diplomacy of moderation was dependent variable, while the policy making of mutual interest and strategic rationality in the region were elements forming the independent variable. In defining the diplomacy of moderation, the neo-liberal approach was used. The goal of such a process is to make sure the pattern of action of players, being dissident to Iran, devoid of any security features.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Strategic Rationality
  • Mutual Interests
  • Win
  • Win Game
  • crisis management
  • Moderate foreign policy
اسمیت، روی و دیگران. (1392). «اقتصاد سیاسی بین‌المللی در قرن 21»، تهران: نشر مخاطب.
رنشون، استانلی. (1393). «امنیت ملی دولت اوباما»، ترجمه عسگر قهرمان‌پور.
شولزینگر، رابرت، دی. (1379). «دیپلماسی آمریکا در قرن بیستم (1997-1898) »، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: وزارت خارجه.
قنبرلو، عبدالله. (1389). «اقتصاد سیاسی مداخله‌گرایی در سیاست خارجی آمریکا»، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
کلارک، شان و سابرینا هوک. (1393). «جهان پیش رو؛ مناظره درباره جهان پس از امریکا»، ترجمه: علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
مرشایمر، جان. (1390). «تراژدی سیاست قدرت‌های بزرگ»، ترجمه غلامعلی چگینی‌زاده، چاپ سوم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه.
مصلی‌نژاد، عباس. (1390). «سیاست‌گذاری اقتصادی؛ مدل، روش و فرآیند»، تهران: نشر رخداد نو.
مورن، مایکل و دیگران. (1393). «دانشنامه سیاستگزاری عمومی»، ترجمه: محمد صفار، تهران: نشر میزان.
موسویان، حسین. (1393). «ایران و آمریکا؛ گذشته شکست‌خورده و مسیر آشتی»، تهران: انتشارات تیسا.
وایل، ام.جی.سی. (1384). «سیاست در ایالات متحده آمریکا»، ترجمة ابوذر گوهری‌مقدم، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
هالستی، کی.جی. (1373). " مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل " ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارمسری، تهران : انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.


Ackerman. J. (2012). “Constructivism and International Relation”, in W. Carlsnaes, T. Risse and B. A. Simmons (Eds), Handbook of International Relations, London: Sage, pp. 95-118.
Alsis, Peter, Marissa Allison, and Anthony H. Cordesman. (2012). “U.S. and Iranian Strategic Competition in the Gulf States and Yemen”, Washington, D.C.: CSIS, March 16.
Aronoff, M. J. (2014). “The Politics of Collective Identity”, Reviews in Anthropology.
Art, R. J. (2014). “Force and Fungibility Reconsidered”, Security Studies, Vol. 8, No. 4.
Baldwin, D. (1999). “Force, Fungibility, and Influence”, Security Studies, Vol. 8, No. 4.
…………. (2002). “Power and International Relation”, in W. Carlsnaes, T. Risse and B. Simmons (Eds), Handbook of International Relations, London: Sage.
Barnett, Michael. (1998). “Dialogues in Arab Politics, Negotiation in Regional Order”, New York: Colombia University Press.
Bech, U. (2005). “Power in the Global Age”, Cambridge: Polity Press.
……. (2012). “What is globalization?” Cambridge: Polity Press.
Beeman, W. O. (2008). “The Great Satan” vs. the “Mad Mullahs”: How the United States and Iran Demonize Each Other”, Chicago: University of Chicago Press.
Bennett, D. S. and Stam, A. C. (2014). “The Behavioral Origins of War”, Ann Arbor, Mich: University of Michigan Press.
Buzan, B. Waver, O. and de Wilde, J. (1998). “Security: A New Framework for Analysis”, Boulder, Col: Lynne Rienner.
Buzan, Barry and Ole Waver. (2003). “Regions and Power: The Structure of International Security”, Cambridge: Cambridge University Press.
Byman, D., Chubin, S., Ehteshami, A., and Green, J. D. (2001). Iran's Security Policy in the Post-Revolutionary Era. Rand Corporation.
Cooper, R. (2005). “Economic Power”, Unpublished Paper, Harward University.
Cornell, Svante E. (2001). “Iran and the Caucasus: The Triumph of Pragmatism over Ideology,” Global Dialogue, Spring/Summer, pp. 80-92.
Dehghanpisheh, Babak. (2014). “Nuclear Deal Heightens Tension Between President and Guards,” Reuters, 9 February.
Deutsch, Karl. (1957). “Political Community in the North Atlantic Area”, Princeton: Princeton University Press.
Diehl, Paul. (2005). “The Politics of global governance”, Boulder: Lynne Rienner.
Elias, N. (1982). “The Civilizing Process: State Formation and Civilization”, 2nd Ed, Oxford: Basil Blackwell.
Fierke, K. (2013). “Changing Games, Changing Strategies: Critical Investigations in Security”, Manchester: Manchester University Press.
Glazer, A. and Rothenberg, L.S. (2001). Why Government succeeds and why it fails. Cambridge, Mass: Harvard University Press.
Goldenberg, Ilan. (2015). “Implications of a Nuclear Agreement with Iran”, Washington: Center for a New American Security
Hafezi, Parisa and Tulay Karadeniz. (2014). “Iran's Rouhani in Turkey Says Tackling ‘Terrorism’ a Priority,” Reuters, June 9.
Hafezi, Parisa. (2014). “Iran Says Envisages Iraq Role with U.S. if Washington Tackles Regional Militants”, 27 June.
Halliday, F. (2002). Revolution and foreign policy: the case of South Yemen 1967-1987. Cambridge University press.
Higgott, Richard. (2005). “International Political Institutions”, Oxford: Oxford University Press.
Hunter, Shireen. (1995). “Greater Azerbaijan: Myth or Reality?” Brussels: Bruylant.
Huntington, S. P. (1999). “The Lonely Superpower”, Foreign Affairs, Vol. 78, No. 2.
Kahn, Jeremy. (2014). “Iran Lures Investors Seeing Nuclear Deal End Sanctions,” Bloomberg, 18 August.
Katzman, Kenneth. (2011). “Issues for U.S. Policy”, Washington, D.C.: Congressional Research Service (CRS), December 2011 (CRS Report for Congress RS21852), 13-14.
……………………. (2003). “The Persian Gulf States, Post-War Issues for U.S. Policy”, Washington, D.C.: CRS Report for Congress, PP. 18-19.
Koepke, Bruce. (2013). “Iran’s Policy on Afghanistan the Evolution of Strategic Pragmatism”, SIPRI; Stockholm International Peace Research Institute, September.
Lake, David and Patrick Morgan. (1997). “Regional Orders, Building Security in a new world”, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press.
Lakmak, C. (2013). Evolution and Change in Iranian Foreign Policy: From Ideology- Oriented ness to Pragmatism. Wise Man Centre for strategic Studies, Bilgesam, Turkey.
Lindblom, C. (1990). “Inquiry and Change: The Troubled Attempt to Understand and Shape Society”, New Haven: Yale University Press.
Malekzadeh, Shervin. (2015). “Where Iran’s hard-liners diverge from the moderates”, Middle East Political Science, Pomeps Studies, No. 13, April 29.
Maloney, Suzanne. (2014). “Rouhani Report Card: A Year of Economic Stabilization and Suspense”, Brookings Institution, 19 August.
March, James. (1999). “The pursuit of organizational intelligence”, Oxford: Blackwell.
March, James and H. Simon. (1993). “Organizations”, 2nd Ed, New York: Wiley.
March, James and John Olsen. (1975). “The uncertainty of past: organizational learning under ambiguity”, European Journal of Political Research, Vol.2, No.3. pp. 147-71.
Mearsheimer, John. (1994). “The False Promise of International Institution”, International Security, Vol.19, No.3, pp. 5-49.
Moghtader, Michelle. (2015). “Iran’s Rouhani Says Countries behind Oil Price Drop Will Suffer”, Reuters, 13 January.
Mohns, Erik and André Bank. (2012). “Syrian Revolt Fallout: End of the Resistance Axis?,” Middle East Policy, vol. 19, no. 3, Autumn.
Nia, M. M. (2011). A Holistic Constructivist Approach to Iran's Foreign Policy. International Journal of Business and Social Science, 2(4), 282-283.
Olsen, John and B.G. Peters. (1996). “Lessons from Experience: Experiential Learning in Administrative Reforms in Eight Countries”. Oslo: Scandinavian University Press.
Pawson, R., and Tielly, N. (1997). Realistic Evaluation. London: Sage.
Pugh, Michael and W.P. Sidhu. (2003). “The United Nations and Regional Security”, Boulder: Lynne Rienner.
Rezaian, Jason. (2014). “Iran's Leader Says Tehran and Washington Not Aligned on Iraq”, Washington Post, 22 June.
Salehzadeh, A. (2013). Iran's Domestic and Foreign Policies. National Defense University, Department of Strategic and Defense Studies Serie. Working Papers, No 49.
Saul, Jonathan. (2014). “Corporate Iran Pins Hopes on Overseas Financial Charm Offensive”, Reuters, 8 October.
Shanahan, Rodger. (2015). “Iranian foreign policy under Rouhani”, Washington: Lowy Institute for International Policy, February.
Shanker, Thomas and Damien Cave. (2012). “Syrian Rebels Said to Be Holding Elite Fighters from Iran”, The New York Times, August 15.
Sick, Gary. (2009). “The United States and the Persian Gulf in the Twentieth Century”, in “The Persian Gulf in History”, ed. Lawrence G. Potter, New York: PP. 295-310.
Tarzi, A. (Ed.). (2011). “Iranian Puzzle Piece: Understanding Iran in the Global Context”. DIANE Publishing.
Trevor B. McCrisken. (2013). “American Exceptionalism and the Legacy of Vietnam”, Houndmils: Palgrave Macmillan.
World Bank. (2015). “World Development Indicators data base”, http://siteresourses world bank.org.