کودتای نظامیان در مصر و ترکیه: زمینه‌ها و نتایج متفاوت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

پس از وقوع بهار عربی، مصر و ترکیه دستخوش کودتاهای نظامی شدند. در مصر اولین دولت منتخب با کودتای نظامی متلاشی شد و نظامیان مجددا قدرت کامل را در دست گرفتند. طوری که پس از گذشت سه سال همچنان نظامیان بازیگر اصلی تحولات مصر هستند. در ترکیه علی‌رغم معضلات مختلف داخلی و منطقه‌ای که دولت اردوغان با آن مواجه بود، کودتا توفیقی نیافت و با مقاومت جامعه مدنی در هم شکست. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا با بهره‌گیری از نظریه‌های مربوط به دخالت نظامیان در سیاست به بررسی بسترهای سیاسی و اجتماعی کودتاهای فوق پرداخته و نتایج مختلف کودتاهای مصر و ترکیه را از منظری تئوریک تبیین نماید. در این راستا پرسش اصلی پژوهش چنین مطرح می‌شود: چه عواملی باعث موفقیت کودتا در مصر و ناکامی آن در ترکیه شده است؟
برای پاسخ به پرسش فوق، از روش تبیینی مقایسه‌ای استفاده شده و روش گردآوری داده‌ها نیز کتابخانه‌ای است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که نتایج متفاوت کودتاهای نظامی در مصر و ترکیه را با توجه به وضعیت متفاوت مولفه‌های سطح نهادمندی سیاسی، یکپارچگی نیروهای مسلح و واکنش جامعه مدنی در این دو کشور می‌توان تبیین نمود. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

,,

اعتضادالسلطنه، نوژن. (1391). احزاب اسلامی و چشم انداز لاییسیته در ترکیه. تهران: انتشارات چاپخش.

اکوانی، حمداله و دیگران. (1395). «منازعه گفتمان‌های اسلام‌گرا و سکولار در جنبش انقلابی مصر (2013-2011) ؛ بسترها و نتایج»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام. 5 (17)، ص 180-159

الیگور، بانو(1392). بسیج اسلام سیاسی در ترکیه. ترجمه آزاد حاجی‌آقایی. نشر فرهنگ شناسی.

چالمرز، آلن. ف. (1378) . چیستی علم. ترجمه سعید زیباکلام. تهران: انتشارات سمت.

دهقانی‌فیروزآبادی، سیدجلال و پریسا کریمی. (1393). «نظامیان و گذار به دموکراسی در کشورهای عرب: مطالعه موردی نقش نظامیان در تحولات سیاسی اجتماعی مصر (2015-2011)»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل. 4 (14).

سلطانی‌نژاد، محمد و بهاره سازمند. (1392). «از انقلاب تا کودتا: مناسبات نظامی مدنی در مصر جدید»، فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام،  8  (3).  صص 125-105.

سمیعی‌اصفهانی، علیرضا و سجاد میرالی. (1392). «پره توریانیسم ؛ الگویی نظری برای تبیین خشونت سیاسی در مصر پساانقلابی»، فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، 3 (2). صص 71-51.

طباطبایی، سیدمحمد و اکرم فضلی‌خانی. (1393). «سیاست خارجی ترکیه در قبال بیداری اسلامی در جهان عرب»، پژوهشنامه روابط بین‌الملل، 25 (1). صص 224-185.

کریمی‌پور، ی. (1395). چرا کودتا؟. تارنمای خبرگذاری تابناک. بازیابی شده از: http://www.tabnak.ir/fa/news/606754، (دسترسی 1395، 28 شهریور).

کوزه‌بالابان، حسن. (1392). سیاست خارجی ترکیه؛ اسلام، ملی‌گرایی و جهانی‌شدن. ترجمه غلام‌رضا کریمی و داود نظرپور. تهران: انتشارات چاپخش

گازیوروسکی، مارک. (1394). سیاست و حکومت در خاورمیانه و شمال آفریقا. ترجمه عسگر قهرمان‌پور. تهران: انتشارات امیر کبیر.

قهرمان‌پور، رحمان. (1394). هویت و سیاست خارجی در ایران و خاورمیانه. تهران: نشر روزنه.

......................... . (1395). جامعه مدنی کودتا را شکست داد. روزنامه همدلی. بازیابی‌شده از: hamdelidaily.ir/archive/1395/04/27/3.pdf، (دسترسی در 1395، 8 مهر).

ملائکه، سیدحسن و سیدمحمدامین حسینی. (1395). «علل شکست اخوان‌المسلمین در تشکیل حکومتی باثبات در مصر»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 26 (1). صص 84-57.

نوازنی، بهرام و دیگران. (1393). «فتح‌الله گولن و جنبش اجتماعی–سیاسی وی در ترکیه»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، 3 (10). صص 173-151.

نیاکوئی، سیدامیر. (1391). کالبد شکافی انقلابهای معاصر در جهان عرب. تهران: نشر میزان.

.................... . ( 1392). «بررسی بحران‌های عراق و سوریه در پرتو  نظریه‌های امنیتی»، فصلنامه سیاست جهانی، 2 (1). صص 115-95.

هانتینگتون، ساموئل. (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی. تهران: نشر علم.

 

منابع انگلیسی

Ahram. (2013). Egypt rebel campaign gathered 22 millions signature. Says spokesman. Available at: http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/75244/Egypt/Politics-/Egypts-Rebel-campaign-gathered--mn-signatures,-say.aspx. (Accessed on 2013, July 21).                                                                           

Amir Arjomand, S. (2014). Revolution and constitution in the Arab World. In Beyond the Arab Spring: The evolving ruling bargain in the Middle East. M. Kamrava: George Town University.

Cartaluucci, T. (2016). Turkey’s Failed Coup: A Gift from God or from Washington?. Available at: http://www.globalresearch.ca/turkeys-failed-coup-a-gift-from-god-or-from-washington/5536319. (Accessed on 2016, July 28).

Cook, S. A. (2016). Turkey has had lots of coups. Here’s why this one failed. Available at: https://www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2016/07/16/turkey-has-had-lots-of-coups-heres-why-this-one-failed. (Accessed on 2016, July 29).

………… . (2016). Where the Turkish military fails, Egypt's succeeds. Available at: https://www.foreignaffairs.com/articles/turkey/2016-07-19/where-turkish-military-fails-egypts-succeeds. (Accessed on 216, July 23).

Deorio, M. (2014). Civil military relations in emerging democracies: A case study of Turkey. Honors Theses. Available at: http://digitalcommons.csbsju.edu/honors_theses/31. (Accessed on 2015, September 21).

Encarnacion, O. (2002). Venezuela's Civil Society Coup. World Policy Journal, 19 (2), pp. 38-48.

 ……………… . (2013). Even Good Coups Are Bad:Lessons for Egypt from the Philippines, Venezuela, and Beyond. Available at: https://www.foreignaffairs.com/articles/egypt/2013-07-09/even-good-coups-are-bad. (Accessed on 2014, January 14).

Finer, S. E. (1962). The Man on Horseback. The role of the military in politics. London: Pall Mall Press.

Hashim, A. (2011). The Egyptian Military, part two, from Mubarak onward. Middle East policy, 18 (3), pp. 63–78.

Korani, B. (2014). A Microcosm of the Arab Spring: Sociology of Tahrir. In Beyond the Arab Spring: The evolving ruling bargain in the Middle East. M. Kamrava: George Town University.

Kuru, A. T. (2015). Turkey's failed policy toward the Arab Spring: Three levels of analysis. Mediterranean Quarterly, 26 (3).

Lutterbeck, D. (2011). Arab uprisings and Armed Forces: Between Openness and Resistance. Geneva Center for the Democratic Control of Armed Forces (DCAF).

Micallef. J. V. (2016). Ankara and Cairo: A tale of two coups. Available at: http://www.huffingtonpost.com/joseph-v-micallef/ankara-and-cairo-a-tale-      o_b_11364008.htm. (Accessed on 2016, August 29).

Niakooee, S. A. (2013). Contemporary Arab Uprisings: Different Processes and Outcomes. Japanese Journal of political science, 14 (3).

Saul, S. (2016). An Exiled Cleric Denies Playing a Leading Role in Coup Attempt. Available at: http://www.nytimes.com/2016/07/17/us/fethullah-gulen-turkey-coup-attempt.html?. (Accessed on 2016, July 19).

Varol, O. O. (2013). The Turkish model of civil-military relations. International Journal of Constitutional law, 11 (3). pp. 727-750.

 Wedeman, B. (2013). Coup topples Egypt's Morsy; deposed president under 'house arrest. Available at: http://CNN.com. (Accessed on 2013, July 11).