جایگزینی نفوذ آمریکا به جای انگلیس در ایران (1979-1953)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکترای روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

از آغاز جهان‌گشایی قدرت‌های استعماری غربی، ایران نیز به عرصه کشمکش این قدرت‌ها بر سر نفوذ تبدیل شد. رقابت‌های درونی قدرت‌های مدرن اروپایی و از طرفی ضعف نسبی کشور، تاریخی توام با تقلای قدرت‌های بزرگ برای نفوذ در ایران را رقم زده است. وقوع انقلاب صنعتی و تحولات ناشی از آن بر ثروت و قدرت دولت‌های غربی افزود که پیامدهایی حیاتی برای دیگر مناطق جهان از جمله خاورمیانه و خلیج فارس، داشت. جلوه­ اصلی این مسأله عبارت بود از یک قرن رقابت دو قدرت روسیه و انگلیس در ایران و آنچه باقی گذاشت، خاطره­ تلخ و کینه­ عمیق از حضور بیگانگان در ذهن و قلب مردم ایران بود که آثار آن بر روند سیاست‌گذاری کنونی ایران نیز مشهود است. آنچه موضوع پژوهش حاضر را به این خاطره تاریخی مرتبط می­سازد انگیزه­ای است که دولت‌مردان ایرانی را بر آن داشت تا با فراهم‌ساختن زمینه حضور قدرتی ثالث و بازکردن پای نیروی سوم به صحنه سیاسی ایران قواعد بازی در این زمینه را اندکی پیچیده­تر سازند، شاید از این رهگذر بتوانند مانع از مصالحه و امتیازگیری از دو قدرت قدیمی و دو مداخله­گر کارکشته در مسایل ایران شوند. از سال 1935 تا سه دهه پس از آن ایالات متحده پرنفوذترین قدرت خارجی در ایران بود. بررسی علل جایگزینی این کشور به جای نفوذ سنتی و دیرینه انگلیس در ایران مقاله اصلی رساله حاضر است. نظریه موازنه تهدید استفن والت به عنوان مبنای نظری و مفهومی مورد استفاده قرار گرفته است. برای گردآوری داده از روش‌های کتابخانه‌ای و اسنادی بهره گرفته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

...

نویسندگان [English]

  • asghar ghafary 1
  • mohsen pyrhady 2
1 استاد دانشگاه علامه طباطبایی
2 دانشجوی دکترای روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده [English]

...

ازغندی، علیرضا. (1388). روابط خارجی ایران 1357- 1320. تهران: نشر قومس.

ابراهیم، م. (1376). تحولات سیاست خارجی امریکا : مداخله‌گرایی و گسترش 1945-1997. تهران:  نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

فوران، جان. (1392). مقاومت شکننده، تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سا‌ل‌های پس از انقلاب اسلامی. ترجمه احمد تدین. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.

ملک‌محمدی، ح. (1385). نگاهی به روابط ایران و امریکا در دوره پهلوی دوم. تهران: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

مهدوی، عبدالرضا. (1373). سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی، 1357- 1300. تهران: نشر البرز.

............................ . (1368). تاریخ روابط خارجی ایران از پایان جنگ جهانی دوم تا سقوط رژیم پهلوی. تهران:

والت، استفان. (1383). «حفظ عدم توازن، خویشتن‌داری و سیاست خارجی آمریکا». در تنها ابرقدرت، ایکنبری، جان. ترجمه عظیم فضلی‌پور. تهران: انتشارات ابرار معاصر.

والتز، کنت. (1394). نظریه سیاست بین‌الملل. تهران: انتشارات مخاطب.

منابع انگلیسی

Avery. (1967). History publication pack.

Gaddis, J. L. (2006).The Cold War: A New History. Penguin Books Edition.

Kelly, J. B. (1968). Britain and the Persian Gulf: 1795-1880. Clarendon.

Kinzer, S. (2003). All the Shah's men: An American coup and the roots of Middle East terror. John Wiley & Sons.

Plano, J. C and M. Greenbreg. (1985). American Political Dictionary. Holt Rineheart and Winston of Canada Ltd. Edition.

 Ramazani, R. K. (1966).The foreign policy of Iran: a developing nation in world affairs, 1500-1941. University Press of Virginia.

Saikal, A. The rise and fall of the Shah. Princeton. NJ: Princeton University Press.

Steinberg, J and H. Truman. (2016).The Man who devided the world. Greet Space Independent Publishing Plutform.

Walt, S. (1990).The Origins Alliance. Carnell Univresity Press.

Walt, S. (1990). Alliance Formation and The Balance of World. journal of International Security.

Wilson, S. Dealer sWar, 1943-1980. London: McMillan Edithon.

Zabih, S. (1966). The communist movement in Iran. University of California Press.