تحلیل ژئواستراتژیکی روابط ایران و پاکستان با تاکید بر عامل امنیتی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

ایران و پاکستان به عنوان دو بازیگر مهم در جنوب غربی آسیا و داشتن مرزهای مشترک پهناور تاثیر گذاری مهمی بر تحولات بین المللی داشته اند. ضرورت های سیاسی و ژئو استراتژیکی بین ایران و پاکستان با وجود اختلاف در منافع و چشم اندازهای سیاسی در مورد مسائل منطقه ای و جهانی، باعث رابطۀ نزدیک بین دو کشور شده است. ماهیت و محتوای روابط دوجانبه ایران و پاکستان در مورد مسائل منطقه ای و بین المللی مختلف از جمله مسائل امنیتی و مرزی، متغیر افغانستان، هندوستان، آمریکا، منافع فرقه ای شیعه و سنی و گروههای بنیادگرا وسلفی،مسئله هسته ای، نیروهای ناتو، و.... می تواند بر آینده روند صلح و ثبات در آسیا تاثیرگذار باشد. مقاله حاضر تلاش دارد تا چشم اندازهای مختلف روابط ایران و پاکستان را در یک محیط ژئواستراتژیک امنیتی بررسی کند. بر همین اساس نوشتار حاضر استدلال می­کند که مهم­ترین متغیر در روابط ایران و پاکستان بعد از انقلاب اسلامی به طور عام و پس از 11 سپتامبر به طور خاص عامل امنیت استراتژیک در یک محیط ژئو استراتژیک در منطقه می باشد. در واقع با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئو استراتژیکی دو طرف و مسائل امنیتی بین آنها، روابط فیه مابین دو کشور و نگاه استراتژیک سیاستگذاران دو طرف به هم در زمینه های مختلف نیز از مجرای محیط ژئو استراتژیک امنیتی و بالابردن توان امنیتی خود در منطقه بوده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geostrategic Analysis of Iran-Pakistan Relations with Focus on Security Factor

نویسندگان [English]

  • Mohammad Jafar Javadi Arjmand 1
  • Arash Arash Beidollahkhani 2

1 Assistant Professor, Department of Political Science, University of Tehran

2 Master of Science in Political Science, University of Tehran

چکیده [English]

Having a long common border line and being two key players in southwest Asia, Iran and Pakistan have had great effects on the international changes. There are some conflicts of interests between the two countries, but political and geostrategic circumstances between them have made them cooperate closely. The nature of bilateral relationships between the two countries and their outlooks toward different regional and international issues including security issues, the variables of Afghanistan, India, and the United States, the conflicts of interests of Sunni, Shiite, fundamentalists, and Salafist groups, the nuclear issue, and NATO forces can affect the future of the peace in the Middle East. This paper is an attempt to analyze the future of relations between Iran and Pakistan in a security geostrategic atmosphere. Thus, the paper claims that the most important variable between Iran and Pakistan after the Islamic Revolution, in general, and after September 11 attacks, in particular, has been a strategic factor in a geostrategic atmosphere. In reality, given the geopolitical and geostrategic situation between Iran and Pakistan and the security issues between them, the strategic stances of politicians of the two countries toward each other is of a security-oriented nature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Pakistan
  • Security
  • Relations
  • Geostrategic
آمار واردات و صادرات جمهوری اسلامی ایران، دسترسی در سایت اینترنتی اتاق بازرگانی وصنایع و معادن،لینک دسترسی:
http://www.tccim.ir/ImpExpStats.aspx?slcImpExp=Import&slcCountry=&sYear=1388&mode=doit
بورک، س . و لارنس زایرینگ (1377) تاریخ روابط خارجی پاکستان، ترجمه ایرج وفایی، تهران: نشر کویر
پاکستان با تحریم ایران مخالف است، دسترسی در تاریخ 6 فوریه 2010،سایت اینترنتی نیوز خودوم، لینک دسترسی:
http://news.kodoom.com/iran-politics/%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D
پیامدهای عدم شرکت پاکستان در کنفرانس بن دوم ، دسترسی در تاریخ 30 نوامبر 2011 در سایت اینترنتی بی بی سی فارسی، لینک دسترسی:
http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2011/11/111130_111130_zs_tp_bonn_conf.shtml
ترحمی، مهدی(1388) تروریسم در پاکستان، تهران، دفتر مطالعات بین‌المللی مبارزه با تروریسم دانشگاه آزاد اسلامی
تمنا، فرامرز، (1390) جایگاه افغانستان در روابط ایران با پاکستان، در مناسبات راهبردی ایران و پاکستان به اهتمام طیبه واعظی ، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی ،صص 111- 85.

حسین پور، رضا (۱۳۸۵) تحلیل و بررسی همروشی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در تعامل با جمهوری آذربایجان با واقعیت های ژئوژلیتیک و ژئو استراتژیک، پایان نامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی پیروز مجتهدزاده. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
خسروی، غلامرضا، (1390) شیعیان پاکستان، در مناسبات راهبردی ایران و پاکستان به اهتمام طیبه واعظی ، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، صص183- 139.
رستمی، محسن،نقش جمهوری اسلامی ایران در امنیت خاورمبانه، روزنامه سیاست روز، 28 فرودین 1389، ص13، لینک دسترسی در سایت اینترنتی روزنامه سیاست روز:
http://www.siasatrooz.ir/vdcg3w9t.ak9zt4prra.html

رقابت راهبردی ایران و آمریکا: رقابت در پاکستان، گزارش راهبردی، دسترسی درتاریخ 25 مهر 1390 در سایت اینترنتی موسسه مطالعات اندیشه سازان نور، لینک دسترسی:
http://www.asnoor.ir/Public/Articles/ViewArticles.aspx?Code=195938
عبدالحی ،سحر،، فارسی در پاکستان؛ از سرود ملی تا شرافت فرهنگی، دسترسی در تاریخ20 اردیبهشت 1390در سایت اینترنتی بی بی سی فارسی: لینک دسترسی:
http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2011/05/110510_l23_pakistan_as_persian_lan_gel.shtml
شفیعی، نوذر، قلیچ خان، غلامرضا، تبیین تاثیر رادیکالیسم اسلامی بر روابط ایران و پاکستان، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام، سال یازدهم، شمارۀ42، تابستان1389.
----- ، ----- ،(1387) روابط ایران و جنوب آسیا: ارائۀ یک چارچوب تحلیلی، دسترسی در سایت اینترنتی نوذر شفیعی، لینک دسترسی:
http://dr-shafie.ir/post-2.aspx
عزتی، عزت الله،(1379) ژئو استراتژی، تهران: سمت
فرزین نیا، زیبا، آسیای جنوب غربی: نظام جدید استراتژیکی، فصلنامه سیاست خارجی، شماره67، پاییز 1382،صص708- 691
---- ، --- ، ایران و آسیا در دولت نهم: فراز و نشیب ها، فصلنامه سیاست خارجی، سال 22،شماره 2، تابستان 1387.
قدسی، امیر، ایران و پاکستان، توسعه همگرایی راهبردی، ویژه نامه همشهری دیپلماتیک،شماره 14، مرداد1384، صص34-29
قنبرلو، عبدالله (1390) اقتصاد سیاسی پروژه انتقال گاز طبیعی به پاکستان، در مناسبات راهبردی ایران و پاکستان به اهتمام طیبه واعظی ، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی،صص255- 215
قندیل، عباس ،(1375) «عوامل و موانع همکاری در روابط میان ایران و پاکستان »، پایان نامة کارشناسی ارشد روابط بین الملل ، به راهنمایی داریوش اخوان کاظمی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی ، دانشگاه تهران ،
قهرمان پور، رحمان(1390) تاثیر مسئلۀ هسته ای ایران بر روابط ایران و پاکستان،در مناسبات راهبردی ایران و پاکستان به اهتمام طیبه واعظی ، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی،صص 137- 111.
کاویانی، مراد،(1389) ناحیه گرایی در ایران از منظر جغرافیای سیاسی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی
----- ، ----- ،(1390) کارکرد ژئوپلیتیک بلوچستان در مناسبات ایران و پاکستان، در مناسبات راهبردی ایران و پاکستان به اهتمام طیبه واعظی ، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی،صص 215- 183.
کریمی پور، یدالله، (1379) مقدمه ای بر ایران و همسایگانش (منابع تنش و تهدید)، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد تربیت معلم تهران،
لاکوست،ایو و بئاتریس ژیلبن،(1378) عوامل و اندیشه ها در ژئوپلیتیک، ترجمه علی فراستی، تهران: آمن
مینایی، مهدی، (1386) مقدمه ای بر ژئواستراتژی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی
واعظی، محمود، چالشها و رویکرد امنیتی ایران در محیط پیرامونی، ماهنامه همشهری دیپلماتیک، شماره بیست وسوم، نیمه اسفند1386،صفحات 38-34
واعظی، طیبه (1390) روابط ایران و پاکستان، روندها و تحولات ، در مناسبات راهبردی ایران و پاکستان به اهتمام طیبه واعظی ، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، صص 43- 17

 

Afrasiabi, Kaveh, (Jan 13, 2006) The Iran-Pakistan Nexus, Linked available at: http://www.atimes .com/ a times/South Asia/HA13Df03.html
Alam,Shah,(2004) Iran-Pakistan Relations: Political and Strategic Dimensions, Strategic Analysis journal, Vol. 28, No. 4,pp:526-547.
Ali Khan, Zahid and Shabir Ahmad,( 2008) Pakistan and Iran in Afghanistan: From Soviet Intervention to the Fall of Taliban, Central Asia Journal No. 64,pp:28-42. Linked available at: http://www.asc-centralasia.edu.pk/Issue_64/02_Pakistan_and_Iran_in_Afghanistan.html
Askari Rizvi, Hassan,(2004) Pakistan’s Foreign Policy: An Overview 1947- 2004,Pakistan Institute of Legislative Development And Transparency- Pildat, pp:1-29
Eboy, Wajith,(22 november2009) Pakistan’s Basic Policy toward Islamic Republic of Iran, linked available at: http://www.studentsheart.com/current-affairs-notes/pakistans-basic-policy-toward-islamic-republic-of-iran/?action=printpage
Karabulut, Bilal,(2005) Strategy,Geo-Strategy, geopolitics, Platin yayinlary, Ankara
Maleki, Abbas, (September 2007) "Iran-Pakistan-India Pipeline: Is It a Peace Pipeline?" Magazine or Newspaper Article, MIT Center for International Studies Audit of the Conventional Wisdom, volume 7, issue 16.pp:1- 4
Mashal, Mujib(30 jul 2011) Pakistani Troops aid Bahrain's Crackdown, linked available at: http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/07/2011725145048574888.html
Montazeran, Ahmed and Kashif Mumtaz. “Iran-Pakistan Cooperation for Regional Stability and Peace.” Strategic Studies, Vol.XXIV, No.1, Spring-2004.
Mushahid, Hussain, "Pakistan-Iran Relations in the Changing World Scenario: Challenges and Response," in Tarik Jain, et al, eds., Foreign Policy Debate: The Years Ahead (Islamabad: Institute of Policy Studies, 1993), pp. 215-9.
Pant ,Harsh V. Pakistan and Iran's Dysfunctional Relationship, Middle East Quarterly, Spring 2009 ,Volume xvi ,Number 2, pp"43-50
Paul, T.V,(2005) The India–Pakistan Conflict An Enduring Rivalry, Cambridge University Press
Relations between Pakistan and Iran, Iran Financially Nuclear Aid to Pakistan,(2009) linked available at: http://www.kahopakistan.com/showthread.php?19096-Relations-between-Pakistan-and-Iran.