رقابت ایران و عربستان در خاورمیانه ‏در چارچوب نظریۀ موازنۀ منافع شوئلر(2017-2015)‏

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد روابط بین الملل،دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی،دانشگاه شهید بهشتی‏

2 دانش آموخته روابط بین الملل دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

رقابت ایران و عربستان در منطقه خاورمیانه در دوران حکومت پهلوی آغاز شد، اما پس از انقلاب اسلامی ابعاد این رقابت با توجه به تغییر نظام سیاسی در ایران و شیعه محور شدن آن اشکال تازه­ای به خود گرفته است. رقابت و البته روابط آنها همواره تحت تأثیر عوامل داخلی و محیطی، فراز و نشیب­های زیادی را طی کرده است و بسته به نوع سیاست خارجی دو کشور، رویکرد آنها رقابتی، تهاجمی و گاه همکاری جویانه بوده است. از سال 2015 نیز تحولاتی در محیط داخلی و خارجی دو کشور اتفاق افتاده است که بی شک بر رقابت­های دو کشور در خاورمیانه تأثیر گذار بوده است. از این نظر، سؤال پژوهش این است که دلایل رقابت­های منطقه­ای ایران و عربستان در منطقه خاورمیانه در دوره سالهای 2015 تا 2017 چیست؟ فرضیه نیز چنین است که؛تحولات داخلی و منطقه­ای موجب تثبیت رویکرد «سیاست خارجی همراهی» در دو کشور شده و همراه‌سازی کشورهای منطقه با سیاست های خود، در صدر اولویت اهداف سیاست خارجی قرار گرفته است. با عنایت به نظریه موازنه منافع راندل شوئلر، این فرضیه مورد آزمون قرار می­گیرد که بر اساس آن و به عنوان برآیند مقاله، رقابت دو کشور برای همراهی کشورهای خاورمیانه با سیاست­های خود، به ویژه قطر و عراق شکل تازه­ای از رقابت دو کشور در منطقه است. ایران توانسته است همراهی ترکیه، قطر، سوریه و عراق را در این مقطع به دست آورد و عربستان نیز همراهی مصر، امارات و بحرین را کسب کرده است، ضمن آنکه کانون رقابت رفته رفته به سمت عراق کشانده می­شود. روش پژوهش نیز توصیفی- تحلیلی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Competition between Iran and Saudi Arabia in the Middle East within the framework of Schoeller's Theory of Interest (2017-2015)

نویسندگان [English]

  • Housin PourAhmadi Mibodi 1
  • Vahid Darabi 2

1 Professor of International Relations, Faculty of Economic and Political Sciences, Shahid Beheshti University

2 Graduated in International Relations from Shahid Beheshti University

چکیده [English]

The rivalry between Iran and Saudi Arabia in the Middle East began during the Pahlavi era, but after the Islamic Revolution, the competition began to take on new dimensions due to the changing political system in Iran and its Shiite orientation. Competition and, of course, their relationships have always been influenced by domestic and environmental factors, and depending on the foreign policy of the two countries, their approach has been competitive, aggressive and sometimes cooperative. Since 2015, there have been developments in both the internal and external environment of the two countries that have undoubtedly influenced the two countries' competitions in the Middle East. From this point of view, the research question is what are the reasons for the regional competition between Iran and Saudi Arabia in the Middle East in the period 2015-2017? It is also hypothesized that domestic and regional developments have consolidated the "foreign policy of the Companion" approach in the two countries and that aligning the countries of the region with their own policies has been the top priority of foreign policy goals. Given Randall Schoeller's theory of equilibrium of interest, the hypothesis is tested that, as a result of the paper, the competition of the two countries to align with the policies of the Middle East, especially Qatar and Iraq, is a new form of competition between the two countries in the region. . Iran has gained the support of Turkey, Qatar, Syria and Iraq at this point, and Saudi Arabia has gained the support of Egypt, the United Arab Emirates and Bahrain, while the center of competition is increasingly moving to Iraq. The research method is also descriptive-analytical.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic Republic of Iran
  • Saudi Arabia
  • Foreign Policy
  • Companionship Policy
  • Middle East
  • Balance of Interest
احمدیان، حسن. (1395). «تحول در سیاست منطقه‌ای عربستان؛ آورده‌های ملک سلمان»، فصلنامه روابط خارجی، سال هشتم، شماره چهارم.

ازغندی، علیرضا وآقا علیخانی، مهدی. (1392). «بررسی عوامل منطقه‌ای و واگرایی در روابط ایران و عربستان (1390-1384)»، فصلنامه سیاست، دوره 43، شماره 2.

اسدی، علی اکبر. (1389). «رئالیسم و رویکردهای رقیب به سیاست خارجی»، فصلنامه راهبرد، سال نوزدهم، شماره 56.

آرم، آرمینا. (1395). «ایران و عربستان، رقابت بر سر نفوذ در خاورمیانه»، فصلنامه سیاست، سال سوم شماره 9.

آل سید غفور، سید محسن وکاظمی، احسان و دهموردی، سید محمد. (1394). «تبیین رقابت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در یمن»، فصلنامه سیاست خارجی، دوره 29 شماره 2.

خلیلی، رضا. (1395). «پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی برجام: رویکردی استراتژیک»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال نوزدهم، شماره دوم.

دهقانی فیروزآبادی، سید جلال. (1390). «واقع‌گرایی نئوکلاسیک و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران» فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و پنجم، شماره 2.

دهقانی فیروزآبادی، سید جلال. (1393). «گفتمان اعتدال‌گرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و هشتم، شماره 15.

رمضان زاده، علی اکبر و هاشمی، سید تقی. (1392). «تحول جایگاه منطقه‌ای و روابط تنش‌زای جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی»، فصلنامه مدیریت پژوهش‌های دفاعی دانشکده و پژوهشکده دفاعی

صادقی اول، هادی و نقدی عشرت آبادی، جعفر و میرکوشش، امیر هوشنگ. (1394). «روابط ایران و عربستان از منظر واقع‌گرایی انگیزشی (1396-1384)»، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، شماره 255

نور علی وند، یاسر. (1396). «عربستان سعودی و تلاش برای موازنه سازی مجدد در برابر ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال بیستم، شماره اول.

Chen, Victoria (2017). "Saudi Arabia and Iran: Sectarianism, a Quest For Regional Hegemony and International Alignment", Syracuse University Honors, Program Capstone Project

Jahner, Ariel (2012). "SAUDI ARABIA AND IRAN: The struggle for power and influence the Gulf", INTERNATIONAL AFFAIRS REVIEW, Number 3

Gangale, Thomas (2003). "Alliance Theory: Balancing Bandwagoning and Détente", San Francisco State University International Relations 720.

Rynning, Sten & Guzzini, Stefano (2007). "Realism and Foreign Policy Analysis", Working Papers 42, Copenhagen Peace Research Institute

Schweller, L. Randall (1994)."Bandwagoning for Profit: Bringing theRevisionist State Back In", International Security, Vol.19, No.1

Al-Rashed, Madawial (2017). "king salman and his son", LSE, Middle East Center Report.

Salisbury, Peter (2015). "Yemen and the Saudi–Iranian Cold War", Available in:

https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/20150218YemenIranSaudi.pdf

Katzman, Kenneth& K. Kerr, Paul.(2017). "Iran Nuclear Agreement", Congressional Research Service, Available in:

https://fas.org/sgp/crs/nuke/R43333.pdf

Cander, cengiz (2017). "Turkeys threats against Kurdish referendum vague but deliberate" available in:

https://www.google.com/amp/s/www.almonitor.com/pulse/en/originals/2017/09/turkey-iraqi-kurdistan-referendum-ankara-adopts-ambiguity.amp.html

Litvak, Meir (2017). "Iran and Saudi Arabia: Religious and Strategic Rivalry", National Security Studies Center, Mideast Security and Policy Studies No. 133

Walsh, Declan (24 Aug 2017). "Qatar Restores Full Relations With Iran, Deepening Gulf Feud", Available in:

https://www.nytimes.com/2017/08/24/world/middleeast/qatar-iran-boycott-saudi-arabia.html

Khan, Shehab (24 August 2017)."Qatar restores diplomatic relations with Iran despite requests from Gulf neighbours", Available in:

http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/qatar-iran-diplomatic-relations-restore-gulf-crisis-saudi-arabia-egypt-bahrain-united-arab-emirates-a7910876.html

Cafiero, Giorgio(30 August 2017). "Iran’s role in Qatar’s new foreign policy" Available in:

https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/08/iran-role-qatar-new-foreign-policy-gcc-dispute-saudi-arabia.html

Katzman, Kenneth (2017). "Qatar: Governance, Security, and U.S. Policy", Congressional Research Service, Available in:

https://fas.org/sgp/crs/mideast/R44533.pdf

Hentov, Elliot (2012). "Turkey's global strategy: Turkey and Iran", London School of Economics and Political Science, Available in:

http://eprints.lse.ac.uk/43501/1/Turkey%27s%20Global%20Strategy_Turkey%20and%20Iran%28lsero%29.pdf

G. Gürzel, Aylin&Ersoy, Eyüp(2012), "TurkeyandIran’snuclear Program", Middle East Policy, Vol. XIX, No. 1

Stein, Aaron (2012). "Turkey and Iran’s Complicated Relationship", Center for Economics and Foreign Policy Studies, Available in:

http://edam.org.tr/wpcontent/uploads/2012/03/Turkey_and_Irans_Complicated_Relationship.pdf

Al Droubi, Mina (4 October 2017). "Turkey's Erdogan in Tehran warns of further measures against Iraqi Kurdistan's independence push", Available in:

https://www.thenational.ae/world/mena/turkey-s-erdogan-in-tehran-warns-of-further-measures-against-iraqi-kurdistan-s-independence-push-1.664053

Huang, Xiaoning (2016). "The Iranian Nuclear Issue and Regional Security:Dilemmas, Responsesand The Future", SABBATICAL LEAVE REPORT, Department of Political Affairs,Middle East and West Asia Division

Amidror, Yaakov (2017). "GCC in the Middle East: A Changing Regional Balance of Power", National Security Studies Center, Mideast Security and Policy Studies No. 133

Riu, Abel&Ruiz, Ainhoa (2016). "Saudi Arabia and Bombingsin Yemen The responsibilities of the Spanish State", Available in:

http://www.centredelas.org/images/INFORMES_i_altres_PDF/ArabiaSaudiYemenArmas2016_english.pdf

M. Blanchard, Christopher (2017). "Saudi Arabia: Background and U.S. Relations", Congressional Research Service, Available in:

https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33533.pdf

Aboulenein, Ahmed&Ghobrial, Malak (2017). "Egypt pledged support for "wise" Saudi Arabia in its standoff with Iran", Available in:

http://www.businessinsider.com/egypt-supports-saudi-arabia-in-standoff-with-iran-2017-11

Ahmad, Anwar & Malek, Caline (3 December 2016). "King Salman visit analysis: ‘UAE-Saudi ties as strong as they come", Available in:

https://www.thenational.ae/uae/government/king-salman-visit-analysis-uae-saudi-ties-as-strong-as-they-come-1.206002

Butler, Daren&Karadeniz, Tulay (2017). "Turkey sends Qatar food and soldiers, discusses Gulf tensions with Saudi", Available in:

https://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-turkey-saudi/turkey-sends-qatar-food-and-soldiers-discusses-gulf-tensions-with-saudi idUSKBN19D0CX

Maksad, Firas& M. Pollack, Kenneth (2017). "How Saudi Arabia Is Stepping Up in Iraq", Foreign Affairs, Available in:

https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2017-08-21/how-saudi-arabia-stepping-iraq

Fayyad, Huthifa (2017). "Renewed Saudi-Iraq ties to rival Iran's influence", Available in:

http://www.aljazeera.com/news/2017/10/renewed-saudi-iraq-ties-rival-iran-influence-171024151411564.html

منابع اینترنتی

اکبر بیرامی سقرلو. (1393). «بررسی رقابت ایران و عربستان در موضوع یمن در تحولات سیاسی اخیر یمن»، پایانامه کارشناسی ارشد، قابل دسترس در:

http://elmnet.ir/article/10756559

تسنیم نیوز (2 آذر 1396)، «فرمانده سپاه: ایران به یمن کمک مستشاری می‌کند»، قابل دسترس در:

https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/09/02/1581804

پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری (31 شهریور 196)، «سخنرانی رئیس جمهور در مراسم رژه نیروهای مسلح»، قابل دسترس در:

http://www.president.ir/fa/100866

Alalam News(3 Apr 2015), Turkey Welcome Iran Nuclear Deal, Available in:

http://en.alalam.ir/news/1691585/turkey-welcome-iran-nuclear-deal

Turkey's energy minister hails Iran nuclear deal, Available in:

http://aa.com.tr/en/turkey/turkeys-energy-minister-hails-iran-nuclear-deal/26240

South front (2017), “TURKEY BOOSTS MILITARY DRILLS ON BORDER WITH IRAQI KURDISTAN REGION”, available in:

https://southfront.org/turkey-boosts-military-drills-on-border-with-iraqi-kurdistan-region-photos

Asia News(24 Apr 2017), Al-Sisi meets King Salman to relaunch relations between Cairo and Riyadh, Available in:

http://www.asianews.it/news-en/Al-Sisi-meets-King-Salman-to-relaunch-relations-between-Cairo-and-Riyadh-40552.html