واکاوی علت عدم موفقیت ایران در صادرات گاز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

2 گروه علوم سیاسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران

3 گروه علوم سیاسی علمی پژوهشی، شورای عالی اتقلاب فرهنگی، تهران ایران

4 گروه علوم سیاسی ، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران

چکیده

شرایط ژئوپلیتیکی و وجود منابع عظیم گازی ایجاب می‌کند که ایران به بزرگترین صادر کننده گاز در جهان تبدیل شود اما این مهم تا کنون محقق نشده است. مسأله اصلی اﯾﻦ تحقیق بررسی ﭼﺮایی استفاده نکردن اﯾﺮان از موقعیت ژئوپلیتیکی و ذخایر عظیم گازی و ناکامی در بازی‌های منطقه‌ای و جهانی در عرصه صادرات گاز است.این تحقیق که به شیوه توصیفی – تحلیلی تلاش کرده است ضمن تبیین مسأله فوق به ریشه‌یابی موضوع بپردازد.تحقق حاضر، ابتدا ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ذﺧﺎﯾﺮ وﺗﻮﻟﯿﺪ ﮔـﺎز اﯾـﺮان وﻣﻮﻗﻌﯿـﺖ ژﺋﻮﭘﻮﻟﯿﺘﯿﮏ اﯾﺮان وراه‌ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﮔﺎز اﯾﺮان ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﭘﺮداﺧﺘﻪ و سپس سیاست‌گذاری نادرست نخبگان را عامل عدم استفاده بهینه از شرایط ژئوپلیتیکی برای کسب جایگاه مناسب در صادرات گاز دانسته است. در واقع، تصمیم‌گیرندگان اصلی جمهوری اسلامی ایران، بنا بر دیدگاه فضیلت‌گرای خود، تا اوایل دهه 1390 اعتقاد و برنامه خاصی برای صادرات گاز نداشتند تا این‌که تحریم‌های غرب علیه ایران جدی‌تر شد. اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑـﻪ ﺟﺰﺋﯿـﺎت وﻓﺮاورده ﻫﺎی ﮔﺎزی ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و صرفاً در صدد اﺳﺖ تبیین ﮐﻨﺪ که ﭼﺮا ایران ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘه است ﮔﺎز ﻣﺼﺮﻓﯽ و اﻧﻮاع آن را ﺑﻪ ﺧـﺎرج از ﮐﺸﻮر ﺻﺎدر ﮐﻨد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Iran's Elite Policy on Gas Export: Consequences and Outcomes

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Tamri 1
  • Faramarz Mirzazadeh 2
  • Saeed Nariman 3
  • Garyneh Keshishian Sirki 4

1 Faculty of Political Science, Islamic Azad University, South Tehran Branch

2 Department of political sciences, Ilam Branch, Islamic Azad University, Ilam, Iran.

3 Department of political sciences, scientific research, supreme council of cultural revolution, Tehran, Iran

4 Department of Political Science, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Geopolitics situation and having plentiful gas resources can make Iran as the biggest gas exporter around the world, but it isn't achieved. Yet, this research tries to recognize the roots of the subject. Although different components can affect Iran's optimal utilizing gas resources and geopolitics situation but it looks that false decisions in gas exporting field is one of the main factors. So the main research problem was identifying Iran misusing the geopolitics facts and gas resources and its failure among regional and international gas exporting market. The research hypothesis is that incorrect elite's policy-making causes the unsuitable using geopolitics situation to gain access to Iran suitable position in gas exporting market. Findings show that there was no believe and no special plan for gas exporting among the Islamic Republic of Iran main decision makers because of their preferable vision till the last decade that the West serious comprehensive sanctions started. There is no futures study or planning for gas exporting because Iran's export incomes were based on raw oil neglecting gas exporting. The research method was descriptive - analytic and carried out using the first-hand library and internet resources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gas energy
  • Policymaking
  • Gas exporting
  • Elites Politicians
  • Islamic Republic of Iran
آلیسون، گراهام. (1364). شیوه‌های تصمیم گیری در سیاست خارجی، ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: نشر علمی فرهنگی.

اسدی، بیژن. (1385). «جایگاه منافع و امنیت ملی در ساختار سیاسی خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصل نامه رهیافت‌های سیاسی و بین المللی، ش 8، تهران.

پوراحمدی، حسین. (1388). «تأثیر اهداف راهبردی آمریکا در خاورمیانه بر منافع جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، س 1، ش 2

جزینی‌زاده، اکرم، شیخ‌زاده‌جوشانی، صدیقه و کمالی، یحیی. (1397). «جناح گرایی و تأثیر آن بر فرایند تصمیم گیری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه راهبردی سیاستگذاری عمومی، مقالات آماده انتشارات آنلاین، 20/1/1397.

دوئرتی، جیمز و رابرت فالتزگراف. (1384). نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل، ترجمه علیرضا طیب و وحید بزرگی، تهران: قومس.

روشن دل، جلیل. (1374). امنیت ملی و نظام بین الملل، تهران، سمت.

رمضانی، روح اﷲ. (1380). چارچوبی تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلام ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.

سیف‌زاده، حسین. (1376).نظریه پردازی در روابط بین الملل، مبانی و قالب‌های فکری، تهران: سمت، مرکز توسعه و تحقیق علوم انسانی.

سیف‌زاده، حسین. (1388). مدرنیته و نظریه‌های جدید در علم سیاست، چاپ سوم، تهران: نشر میزان.

شکری‌کله‌سر، امید. (1396). وضعیت صادرات گاز ایران، سایت دیپلماسی ایران.

صدیق، ابراهیم. (1395). «نگاه نظری به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه در منطقه اوراسیا»، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال نهم، شماره 34.

عزتی، عزت‌الله و بایی‌لاشکی، مریم. (1394). «تاپی: خط لوله گاز ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هند»، فصلنامه جغرافیای سرزمین، سال پانزدهم، شماره 42، تابستان.

غرایاق‌زندی، داوود. (1384: 7-6). «منافع جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در خاورمیانه جدید»، گزارش راهبردی، تهران: پژوهشکده راهبردی.

قریب، حسین. (1390). بررسی کار کردهای انواع عقل در سیاستگذاری عمومی جمهوری اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی ومطالاعات فرهنگی.

قریب، حسین. (1392). دولت عقلانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

قوام، عبدالعلی. (1384). نظریه‌ها و رویکردها، تهران: سمت.

محمد حسن‌خانی و حسین محمدی‌سیرت. (1397: 51). تأثیر ایدئولوژی بر منابع ملی و امنیت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: با تاکید بر اندیشه امام خمینی (ره).

مختاری‌هشی، حسین، نصرتی، حمیدرضا. (1389). «امنیت انرژی و موقعیت ژئوانرژی ایران»،فصلنامه ژئوپولیتیک، دوره 6، شماره 2.

نخشید، محمدرضا و اردشیر نوریان. (1387). «یک جانبه گرایی آمریکا و تأثیر آن بر نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علوم سیاسی، س، 11، ش، 1.

Cordesman, Anthony H. (2016). The Strategic Impact of Iran’s Rising Petroleum Exports After -1

Sanctions, CSIS.

Alverà, Marco & Marten, Ivan & Carroll, David C. (2018). Global Gas Report.-2

BP (2011). BP statistical review of world energy, London, -3

 available at:https://www.bp.com/content/dam/bp-country/de_de/PDFs/brochures/statistical_review_of_world_energy_full_report_2011.pdf

BP (2012), BP statistical review of world energy, London,-4

available at: https://www.laohamutuk.org/DVD/docs/BPWER2012report.pdf

BP (2017),BP statistical review of world energy, London, -5

available at:

 https://www.bp.com/content/dam/bp-country/de_ch/PDF/bp-statistical-review-of-world-energy-2017-full-report.pdf

Eurogas (2011) OBERER.WALTER IN PRODUCTION OF FIYST JOURNAL OF ENERJY -6 LAW AND POILCY

Kuhn, Maximilian (2012), Enabling the Iranian Gas Export Options, Berlin:Springer. -7

Sadeghi, Zeinolabedin & Horry, Hamid Reza & Khazaee, Sadegh (2017), Energy strategy -8reviews,volume 18, 1-17.

 

خبرگذاری‌ها و سایت‌های خبری:

(21/11/1394)، ((مفاد قرارداد کرسنت و سیر تحولات آن))، تاریخ استخراج: 10/7/1397،https://www.irna.ir/news/81958353/

(20/9/1397)، ((خط لوله صلح دروازه ورود به بازاربزرگ انرژی آسیای شرقی/ فرصت دوباره ایران برای نقش آفرینی در صادرات گاز))، تاریخ استخراج: 3/11/1397،https://www.eghtesadonline.com/n/1bR9

تاجیک، عرفانه (21/10/1397)، ((سایه تعلل بر بازار گاز عمان/ قراردادی 60 میلیارد دلاری که اجرا نشد))، تاریخ استخراج: 5/2/1398، https://www.mehrnews.com/news/4509612