عقلانیت و مدرنیت در نگاه محمد علی فروغی به سیاست خارجی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی- مسائل ایران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم

3 عضو هیات علمی دانشگاه آزا د اسلامی واحد قم

چکیده

هدف  مقاله حاضربررسی جایگاه  عقلانیت و مدرنیت در نگاه محمدعلی فروغی "ذکاءالملک" به سیاست خارجی ایران است. فروغی به یمن آشنایی عمیق با اندیشه های فلسفی وسیاسی جدید غرب که تا زمان وی در بین نخبگان سیاسی ایران بی سابقه بود درک عمیقی از سیاست در دوران جدید داشت؛ همچنین وی به یُمن شرکت در کنفرانسهای بین المللی و حضور مؤثر در جامعه ملل  تلاش نمود؛ تا با اقدام سیاسی و قلم خود منافع ایران را در عرصه جهانی تامین کند و بیش از هر زمان، ایران را در مجامع بین المللی مطرح و دارای اعتبار و شهرت نماید. وی با بینشی واقع گرایانه و متمرکز نمودن توان خود بر اصلاحات از بالا و ترجمه، تألیف متون کلاسیک فرهنگ غربی، سخنرانی و شرکت در کنفرانسهای بین المللی و حضور مؤثر در جامعه ملل؛ دغدغه تامین منافع  ملی ایران را داشت. سوال اصلی پژوهش این  است که مولفه اصلی وویژگی بارز  رویکرد فروغی به سیاست خارجی چه بوده است؟ فرضیه مقاله حاضر این می­باشد که در بین نخبگان سیاسی ایران، فروغی درک بهتری از مفهوم قدرت و بازیگر سوم درسیاست خارجی ایران داشته و تلاش وی این بوده؛ که  هم از حصار مفهوم موازنه مثبت که رویه نخبگان سیاسی چون قوام می­باشد، خارج و هم از حصار رویکرد موازنه منفی نخبگانی چون مرحوم مصدق و مدرس بگریزد و ایستاری متفاوت درسیاست خارجی ایران ایجاد کند؛ که اگر چه بر اساس مفهوم بازیگر سوم بوده ولی مبتنی برعقلانیت و قدرت می­باشد. یافته های پژوهش حاکی ازآن هست که نگاه فروغی به نظام بین الملل وسیاست خارجی نگاه معقول تر وعلمی تری بوده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Rationality and Modernity in the View of Mohammad Ali Foroughi on Iran's ‎Foreign Policy

نویسندگان [English]

  • Maghsood Ranjbar 1
  • Mohamadali Nowbakht 2
  • Ali Mohseni 3

1 Faculty Member of Islamic Azad University, Qom Branch

2 Ph.D. student of political science, issues in Iran, Islamic Azad University, Qom.

3 Faculty Member of Islamic Azad University, Qom Branch

چکیده [English]

The purpose of this article is to consider the position of rationality and modernity in the eyes of Mohammad Ali Foroughi, "Zak'a alMolk", in foreign policy of Iran. Foroughi was deep acquaintance with the new Western philosophical ideas of the West, which until his time was unprecedented among the political elites of Iran, had a profound understanding of politics in the new era; he also tried to participate in international conferences and effective participation in the community of nations. To bring Iran's interests in the global arena through its political and personal actions and, more than ever, make Iran credible and reputable in international affairs. He was interested in Iran's national interests with a realistic insight, focusing his efforts on reforming from above, translating, classifying western classical texts, lecturing and participating in international conferences and effective participation in the community of nations. The present research seeks to explore the reflection of Foroughi's works and ideas on intellectual development and the rationalization of national interests and foreign policy. The main question of the research is that the approach of Foroughi to foreign policy based on what approach? The hypothesis of this paper is that among the political elites of Iran, Foroughi has a better understanding of the concept and importance of power or the third actor in foreign policy of Iran, and his efforts have been somewhat of a kind that was removed from the fence of the concept of positive balance, which was followed by the political elites like Qavam. From the fence of the negative balance approach that Elite approach such as the deceased Mosaddeq and the teacher of the teacher would be removed and a different institution in Iran's foreign policy that although based on the concept of the third actor, but also based on reasonableness and self-esteem was also. Findings of the research suggest that the internationalization of the foreign system can, in the current context, also bind Iran's foreign policy constraints.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foreign Policy
  • National Interest
  • rationality
  • Mohammad Ali Foroughi
  • Realism
آنتونی، اربلاستر. (1391). لیبرالیسم غرب ظهور و سقوط، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: نشر مرکز، 594.

افشار، ایرج. (1387). «یادداشت‌های خصوصی محمد علی فروغی از روزگار بیست وشش سالگی»، مجله پیام بهارستان، شماره 1 و 2، دوره دوم، صص 39.

پهلوان، چنگیز. (1315). خلاصه کنفرانس محمدعلی فروغی در دانشکده حقوق و علوم سیاسی، نشر قطره.

پروین، ناصرالدین. (1397). سیرت فروغی، تهران: انتشارات ماهریس.

جهانبگلو، رامین؛ یوسفی، امیر. (1379). «روشنفکران ایرانی و مدرنیته»، مجله بازتاب اندیشه، 55-51، 5.

جهانبگلو، رامین. (1390). «عقلانیت و مدرنیته در نوشته‌های فروغی»، مجله ایران نامه، شماره 77.

جنیدی، فریدون. (1390). «فروغی شایسته تکریم نیست»، مهرنامه، شماره 18، ص 224.

حقدار، علی‌اصغر. (1384). محمدعلی فروغی و ساختارهای نوین، نشر کویر، 148.

 حقدار، علی اصغر. (1389). «درباره کتاب یادداشت‌های روزانه محمد علی فروغی»، مجله بخارا، شماره 77 و 78، صص 629.

رنجبر، مقصود. (1385). «مفهوم منافع ملی از دیدگاه‌های گوناگون»، مجله سیاسی اقتصادی، شماره 225 و 226، 181.

رحمانیان، داریوش.(1390). «در پی خودآگاهی تاریخی ایرانیان»، مهرنامه، شماره 18، 8.

زارعی، پویا. (1396). فروغی و چهل سال تلاش برای بازآفرینی هویت ایرانی مدرن، دانشگاه سوربن پاریس، 5.

زندفر، فریدون. (1397). محمد علی فروغی در صحنه دیپلماسی بین‌الملل، تهران: انتشارات کتاب سرا، 170.

زیبا کلام، صادق. (1391). فروغی نقشی در استبداد رضا شاه نداشت، مجموعه هفتاد سال پس از فروغی، خانه کتاب و تاریخ ایران، 9.

دستگردی، مهدی. (1383). انواع عقلانیت از دیدگاه ماکس وبر بنیادهایی برای تحلیل فرایندهای عقلانی شدن، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، صص 17.

سیوری، راجر، (1374). ایران عصر صفویه، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران مرکز: چاپ چهارم، 65.

سعیدی‌نژاد، حمیدرضا.، میرزایی، جلال. (1397). «تلاش ایران برای استقلال از انگلستان در سیاست خارجی در دوران رضا شاه بر اساس الگوی چرخش نقش قدرت»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 42، ص 26.

غنی، مهدی. (1388). «تربیت ملت به یاری قدرت/ نگاهی به اندیشه‌های محمدعلی فروغی ذکاء الملک»، مجله بخارا، شماره 74، صص 186.

فروغی، محمد علی. (1354). مقالات فروغی، ج 1، انتشارات طوس، شماره دوم، صص 79.

فروغی، محمد علی. (1354). مقالات فروغی، ج 1، انتشارات یغما، صص 35.

فروغی، محمد علی. (1355). مقالات فروغی، ج 2، انتشارات یغما، صص 35.

قنبری، آیت. (1379). «ایران و موج اول مدرنیته»، فصلنامه علمی پژوهشی علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، شماره 21، 511.

 کسروی، احمد. (1357). دادگاه تهران، کسری،59.

محمودی، سید علی. (1390). «در تراز جهانی تحلیل ارزیابی اندیشه و سیاست ورزی‌های محمد علی فروغی»، مهرنامه، شماره 18، 219.

مصطفوی اصل، سید محمد. (1394). «رویکردهای سیاسی، فرهنگی محمد علی فروغی در دوره قاجار (1321-1256 ه ش)»، مجله تاریخ پژوهی، شماره 63، 122.

مهدوی، هوشنگ. (1397). تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفوی تا پایان جنگ جهانی دوم (1500-1945)، تهران: نشر امیرکبیر، 476.

نجدی، یوهنا. (2011). محمد علی فروغی، سیساستمدار لیبرال در زمانه پر آشوب،چراغ آزادی، جزیره پنیانگ مالزی، 50.

واردی، احمد. (1391). زندگی و زمانه محمدعلی فروغی، نشر نامک، شماره 1، 240.

یغمایی، حبیب، و مینوی، مجتبی. (1350). روزنامه اطلاعات، شماره 13660.

Varma, Baidy a Nath, (1980). The Socialogy and Politics and Politics of Development, Ruteddge & Kegana paul, London.