روابط عمان با ایران در دوره سلطان هیثم بن طارق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

سیاست خارجی هر کشوری ملهم از متغیرهای داخلی و پیرامونی است که به شکل مستقیم و یا با واسطه بر آن اثرگذارند. ساخت سیاسی کشورهای پادشاهی حوزه خلیج فارس به گونهای است که سیاست خارجی را بسیار متاثر از جایگاه نهادی پادشاه نموده‌است. سلطان نشین عمان نمونه اعلایی از این واقعیت سیاسی است. سیاست خارجی در این کشور به شدت تحت تاثیر سلاطین حاکم بر آن بوده است، انزواگرایی عمان در دوران سلطان سعید‌بن‌تیمور و چرخش آن به سیاست موازنه مثبت و تعامل شکوفای دوران سلطان قابوس نمونه بارزی از نقش پرقدرت سلطان عمان بر سیاست خارجی است. دهم ژانویه سال 2020 سلطان قابوس بعد از 50 سال سلطنت درگذشت. سلطان جدید عمان، هیثم بن طارق، درخصوص سیاست خارجی و روابط با ایران سابقه چندان روشنی ندارد. این مقاله سعی دارد با روش آینده‌پژوهی و سناریونگاری با متد منطق شهودی، آینده‌های محتمل در سیاست خارجی دوران پساقابوسی را بازنمایی کند. بر اساس عوامل اثرگذار و پیش‌ران‌های اثربخش در آینده سیاست خارجی عمان، شامل تغییر حاکمان، نظرات شخص حاکم، پذیرش مردمی سیاست‌های حاکم، شورای همکاری، آمریکا و ایران، چهار سناریو همنوایی با شورای همکاری خلیج فارس، بازگشت به انزواگرایی، تداوم سیاست خارجی و استقلال منطقه‌ای عمان از شورای همکاری و چرخش حداکثری بسوی ایالات متحده، مورد بازآفرینی قرار گرفت و بر اساس میزان استحکام در نظم منطقی سناریوها و شدت وقوع عوامل اصلی در هر یک از سناریوها، سناریوی تداوم سیاست خارجی عمان پس از سلطان قابوس بعنوان آینده محتمل برگزیده شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Oman's relations with Iran during the reign of Sultan Haitham bin Tariq

نویسنده [English]

  • Alireza Kohkan

Assistant Professor of International Relations, Allameh Tabataba'i University

چکیده [English]

The foreign policy of any country is inspired by internal and peripheral variables that directly or indirectly affect it. The political structure of the monarchies of the Persian Gulf is such that it has made foreign policy highly influenced by the king's institutional position. Foreign policy in this country has been heavily influenced by the ruling monarchs, Oman's isolationism during the reign of Saeed bin Timur and its shift to positive balance policy and the flourishing interaction of Sultan Qaboos is a prime example of his powerful role in Oman’s foreign policy. January 10, 2020 Sultan Qaboos died after 50 years of reign. Oman's new king, Haitham bin Tariq, has little track record of foreign policy and relations with Iran. This article seeks to represent possible futures in post- Qaboos foreign policy through a future study method and scenario-based approach. Based on influential factors and effective proponents of Oman's future foreign policy, Including the change of rulers, the views of the ruler, the popular acceptance of the ruling policies, the GCC, the United States and Iran, four scenarios of alignment with the Persian Gulf Cooperation Council, return to isolation, continued foreign policy and Oman's regional independence from the GCC, and maximum turnaround to the United States was examined and based on the robustness of the logical order of the scenarios and the severity of the underlying factors in each scenario, Oman's foreign policy continuity scenario after Sultan Qaboos was selected as possible future.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foreign Policy
  • Qaboos Reign
  • Succession
  • Futurology
  • scenario writing
آدمی، علی و مختاری، مجید. (1396). «الزامات اقتصادی توسعه روابط ایران و عمان»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره اول، شماره 23، بهار.
آلیسن، گراهام. (1364). شیوه‌های تصمیم‌گیری در سیاست خارجی: تفسیری بر بحران موشکی کوبا، ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
آنفان، پل‌بودن. (1379). شبه جزیره عربستان در حال حاضر، مترجم: ابولحسن سرو قد مقدم، جلد دوم، آستان قدس رضوی.
ازغندی، علیرضا. (1385). درآمدی بر جامعه‌شناسی ایران، تهران: نشر قومس.
اسدی، علی اکبر. (1389). «شورای همکاری خلیج‌فارس: سیاست خارجی و روندهای داخلی»، پژوهشنامه 28، معاونت پژوهشهای سیاست خارجی مرکز تحقیقات استراتژیک، شماره 28.
باربر، جیمز، و اسمیت، مایکل. (1384). ماهیت سیاستگزاری خارجی در دنیای وابستگی متقابل کشورها، ترجمه: حسین سیف‌زاده، تهران: نشر قومس.
جعفری ولدانی، اصغر. (1384). نگاهی تاریخی به جزایر ایرانی تنب و ابوموسی، چاپ دوم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
جعفری ولدانی، اصغر. (1389). «ژئوپلیتیک تنگه هرمز و روابط ایران و عمان»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال پنجم، شماره3.
جعفری ولدانی، اصغر و ولدانی، رامین. (1391). «تحلیلی بر ژئوپلیتیک مرزهای عمان با کشورهای هم‌جوار»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال هشتم، شماره1، زمستان.
چمنکار، محمدجعفر. (1393). «بنیاد امامت و سلطنت خاندان ابوسعیدی مسقط و عمان و چالش‌های حکومت‌های ایران در حوزه خلیج‌فارس و دریای عمان»، پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران، دوره 3، شماره پنجم، پاییز و زمستان.
حافظی، رضا، و اسمعیل‌زاده، حمید. (1393). راهنمای سناریونگاری، تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
حسن‌زاده جوانیان، هادی.(1392). »آینده‌پژوهی صنعت لاستیک در آسیا«، توسعه مهندسی بازار، سال هفتم بهمن و اسفند، شماره 35.
خزایی، سعید، و محمود زاده، امیر. (1392). آینده‌پژوهی، تهران: نشر علم آفرین.
خلعتبری، فیروزه. (1388). «رویکرد آینده‌پژوهی به آینده انرژی در ایران»، راهبرد، شماره 52.
رازینی، صالح، سید مسعود مقدس تفرشی، سید محمد تقی بطحایی. (1389). «سناریونگاری با هدف آینده‌پژوهی در صنعت تولید برق ایران»، نشریه انرژی ایران، دوره 13، شماره 3.
سیمبر، رضا و زیبایی، مهدی. (1395). «ناآرامی‌های‌ عربی: ‌ریشه‌های ‌اجتماعی‌ در ‌بستر ‌تاریخی»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره پنجم، شماره 4، زمستان.
سیمبر، رضا و ملک محمدی، لیلی. (1397). «چرخه اعتماد در روابط بین‌الملل: مطالعه موردی ایران و امریکا»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره هفتم، شماره 4، زمستان.
شرابی، هاشم. (1380). پدرسالاری جدید، ترجمه: احمد موثقی، تهران: کویر.
شهابی، هوشنگ و لینز، خوان. (1380). نظام‌های سلطانی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: شیرازه.
عابدی جعفری، داوود سلمانی، محبوبه رادمند. (1389). «بررسی نیازهای منابع انسانی برنامه پنجم توسعه: رویکردی آینده‌پژوهی»، راهبرد، پاییز، شماره 56.
قاسمی نژادمایانی، بهزاد. (1373). جامعه و مکانیزم‌های مشروعیت‌ساز سیاست خارجی در رژیم محمدرضا پهلوی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
گویا، فاطمه. (1393). «آینده‌پژوهی صنعت خرده‌فروشی»، توسعه مهندسی بازار، آذر و دی، شماره 40.
لطفی، منیره. (1393). «آینده‌پژوهی صنعت اسباب بازی»، توسعه مهندسی بازار، فروردین و اردیبهشت، شماره 36.
لیندگرن، ماتس، و یاندهولد، هانس. (١٣٨۶). تدوین سناریو: پیوند بین آینده و راهبرد، ترجمه عزیز تاتاری، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
سیرایی، محمد، حسین. (1391). «بررسی جایگاه ژئوپولتیک تنگه هرمز بر روابط ایران و عمان پس از انقلاب اسلامی»، پایان نامه، دانشگاه آزاد اسلامی کرج.
مومنی، فرشاد، و نایب، سعید. (1391). «تبیین آیندة اقتصاد ایران: تطبیق چهارچوب نظری نهادگرایی جدید با الگوی مبتنی بر سناریو»، دو فصلنامه اقتصاد تطبیقی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال سوم، شماره اول، بهار و تابستان.
نعیمی ارفع، بهمن. (1370). مبانی رفتاری شورای همکاری خلیج‌فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
واعظی، محمود. (1389). «شورای همکاری خلیج‌فارس و قدرت‌های غربی: تداوم و تغییر در حوزه‌های تعامل»، پژوهشنامه 28، معاونت پژوهش‌های سیاست خارجی مرکز تحقیقات استراتژیک، شماره 28.
وبر، ماکس. (۱۳۷۴). اقتصاد و جامعه، ترجمه: عباس منوچهری و دیگران، تهران: مولی.
هانتینگتون، ساموئل. (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.
Akseki, Emin. (2010). OMAN’S FOREIGN POLICY BETWEEN 1970 -2008(Doctoral dissertatio), Turkey: School of social science of Middle East technical university, from: https://etd.lib.metu.edu.tr/upload/ 12611979/index.pdf, Retrived at 14/8/2015.
Bianco, Cinzia. (2020). Meet Oman’s new sultan. How will he navigate the region’s turmoil?, the Washington Post, Jan. 15, retrieved from: https://www.washingtonpost.com/politics/2020/01/15/meet-omans-new-sultan-how-will-he-navigate-regions-turmoil/, retrieved at: 2020/06/10.
Common, Richard K. (2011). "BARRIERS TO DEVELOPING ‘LEADERSHIP’ IN THE SULTANATE OF OMAN", International Journal of Leadership Studies, Vol. 6 Iss. 2.
Grappo, Gary A. (2015). In the Shadow of Qaboos: Contemplating Leadership Change in Oman, the AGSIW, from: http://www.agsiw.org/in-the-shadow-of-qaboos-contemplating-leadership-change-in-oman/, Retrieved at 15/8/2015.
Hubbard, Ben. (2020). Oman’s New Sultan Vows to Continue Country’s Peacemaking Path, the New York Times, from: https://www.nytimes.com/2020/01/11/world/middleeast/oman-sultan.html, Retrived at: 2020/01/10.
Kadhim, Abbas. (2013). the solitary sultan and the construction of the new Oman, New Yourk, Routledge, http://www.jepeterson.net/publications.html, Retrieved at 29/7/2015.
Kaplan, Robert D. (2013). Oman's Geopolitical Centrality, Stratfor: Global Intelligence.
Katz, Mark N. (2004). Assessing the Political Stability of Oman, Rubin Center, research in International Affairs, from: http://www.rubincenter.org/2004/09/spyer-2004-09-01/, Retrieved at 27/7/2015.
Katzman, Kenneth. (2013). "Oman: Reform, Security, and U.S. Policy", Congressional Research Service, NO. 7-5700, from https://www.fas.org/sgp/crs/mideast/index.html,Retrieved at 16/7/2015.
Kutty, Samuel. (2020). Vision 2040 eyes increase in economic growth, Oman Observer, Feb. 19, retrieved from: https://www.omanobserver.om/vision-2040-eyes-increase-in-economic-growth/, retrieved at: 2020/06/10.
N,n. (2011). Basic Law, Omani Ministry of Legal Affairs official site, retrieved from:  http://www.mola.gov.om/maraseem/948/99-2011.pdf, retrieved at: 2020/06/10.
N,n. (2020). Haitham bin Tariq sworn in as Oman's new sultan, Aljazeera, from: https://www.aljazeera.com/news/2020/01/haitham-bin-tariq-named-successor-oman-sultan-qaboos-200111060309444.html, Retrived at: 2020/01/10.
N,n. (2020). Oman's Economic Update-April 2020, the World Bank, APR. 16, retrieved from: https://www.worldbank.org/en/country/ gcc/publication/oman-economic-update-april-2020, retrieved at: 2020/06/10.
n,n. (2020). Royal Decree No. 101/96 promulgating the Basic Statute of the State, International Labor Organization, from: http://www.ilo.org/aids/legislation/WCMS_125868/lang--en/index.htm, Retrived at: 30/6/2015.
Ogilvy, Jay, and Schwartz, Peter. (1998). Plotting Your Scenarios, Global Business Network, from: http://www.meadowlark.co/web/ scenario_planning.html, Retrived at: 30/6/2015.
Oxford Analytica. (2012). Oman succession unlikely to jeopardize stability, London: jepeterson, from: http://www.jepeterson.net/publications.html, Retrived at: 3/7/2015.
Peterson, JE. (2011). "Oman Faces the Twenty-First Century", Political Change in the Arab Gulf States, London: LYNNE RIENNER PUBLISHERS.
Peterson, JE. (2014). America and Oman: The Context for Two Nearly Centuries of Relations, JEPeterson Publications, Arizona; USA Simultaneously published in the USA and Canada.
Rosenau, James. (1971). the Scientific Study of Foreign Policy, New York: Free Press.
Valery, marc. (2006). Liberalization from Above: Political Reforms and Sultanism in Oman, Constitutional Reform and Political Participation in the Gulf, Dubai, Gulf Research Center, Pp: 187-211.
Valery, marc. (2014). Oman’s mediatory efforts in regional crises, Norwegian Peacebuilding Resource Centre (NOREF), Oslo, Norway, from: http://www.peacebuilding.no/, Retrived at: 30/6/2015.
Vera, Amir; Picheta, Rob; Barnes, Taylor. (2020). Oman names a new leader after the death of Sultan Qaboos bin Said, CNN, from: https://edition.cnn.com/2020/01/11/middleeast/oman-sultan-qaboos-bin-said-death-intl/index.html, Retrived at: 2020/01/10.
WikiLeaks. (2009). Business Oligarchs and Government in Oman's Economy, from: https://wikileaks.org/plusd/cables/ 09MUSCAT851_a.html, Retrived at: 5/7/2015.
Diwan, Kristin. (2020). Oman’s New Sultan Unlikely to Pursue Qaboos’ Monopoly of Power, the AGSIW, Feb. 10, retrieved from: https://agsiw.org/omans-new-sultan-unlikely-to-pursue-qaboos-monopoly-of-power/, retrieved at: 2020/06/10.
AlSherbini, Ramadan. (2020). Oman’s sultan orders high-ranking appointments, the Gulf News, retrieved from: https://gulfnews.com/world/gulf/oman/omans-sultan-orders-high-ranking-appointments-1.72392336, retrieved at: 2020/07/03.
Jafari, Saeid. (2020). Will ties with Iran change under Oman’s new sultan?, Al-Monitor, Feb. 24, retrieved from: https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/02/iran-oman-ties-new-sultan-qaboos.html, retrieved at: 2020/06/10.
Cafiero, Giorgio. (2020). Oman’s new sultan and US-Iran tensions, the Atlantic Council, retrieved from: https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/omans-new-sultan-and-us-iran-tensions/, retrieved at: 2020/06/10.