خسارت زیست محیطی و نحوه جبران آن در حقوق بین الملل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

چکیده

گسترش آلودگی‌های مختلف، تغییر آب و هوا، تحلیل لایه ازن، کاهش تنوع زیستی و تعداد بی شمار معضلات زیست محیطی که حیات انسان‌ها را در کره خاکی تهدید می‌کنند و کیفیت حیات را به شدت تقلیل داده‌اند واقعیت انکار ناپذیر است که جامعه بین المللی سخت با آن دست به گریبان است. جای بسی تأسف است که با صنعتی شدن بشر و بهره برداری بی رویه از طبیعت کاهش یافته است. اصل توسعه پایدار که کنفرانس‌های 1972 استکهلم و 1992 ریودوژانیرو سنتزو نقطه تعادل بهره برداری از محیط زیست ضمن احترام به حقوق نسل‌های آینده قلمداد شده است هنوز در حد یک اصل راهنمای کلی مورد توجه و عمل قرار نگرفته است. تعهد و مسئولیت بین المللی دولت‌ها در محافظت از محیط زیست که در مواد 21 اعلامیه استکهلم و 12 اعلامیه ریودوژانیرو انعکاس یافته است در رویه قضایی و داوری بین المللی و نیز در اسناد بین المللی در چارچوب مسئولیت حقوقی (مدنی) دولت‌ها در عدم آلودگی محیط زیست و جبران خسارت وارده به خوبی تثبیت شده است. از سوی دیگر در نظام‌های حقوقی ملی نیز محیط زیست با وضع و اعمال ضمانت‌های اجرائی مدنی و کیفری در قبال آلودگی مورد حمایت قرار گرفته است، هر چند که این ضمانت‌های اجرائی گاه به علت موانع صلاحیتی عملاً بلا استفاده می‌مانند و یا تشتت قوانین ملی و فقدان انگیزه‌های کافی برای مقابله با آلاینده‌های زیست محیطی ناشی از فعالیت تأسیسات دولتی یا عمومی، حمایت مؤثر از محیط زیست را دور از دسترس می‌نماید.سوالی که در اینجا مورد نظر است این است که خسارت زیست محیطی و نحوه جبران آن در حقوق بین الملل چگونه می باشد؟ که این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای به دنبال پاسخگویی به این سوال است .

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Environmental damage and how to compensate it in international law

نویسنده [English]

  • Ali Faghih Habibi

..

چکیده [English]

The spread of various pollutants, climate change, ozone depletion, biodiversity loss and the myriad of environmental problems that threaten human life on Earth and severely reduce the quality of life is an undeniable fact that the international community It's wrestling. It is very unfortunate that it has decreased with the industrialization of human beings and the indiscriminate exploitation of nature. The principle of sustainable development, which the 1972 Stockholm Conference and the 1992 Rio de Janeiro Synthesis are considered to be the equilibrium point of environmental exploitation while respecting the rights of future generations, has not yet been considered as a general guiding principle. The international commitment and responsibility of States in protecting the environment, as reflected in Articles 21 of the Stockholm Declaration and 12 of the Rio de Janeiro Declaration, in international jurisprudence and arbitration, as well as in international instruments within the framework of States' legal (civil) liability for non-pollution And the compensation is well established. On the other hand, in national legal systems, the environment is protected by the imposition of civil and criminal enforcement guarantees against pollution, although these enforcement guarantees are sometimes practically unusable due to legal obstacles or the fragmentation of national laws and lack of Adequate incentives to deal with environmental pollutants from the operation of government or public facilities make effective environmental protection out of reach. The question that arises here is what environmental damage is and how it is compensated under international law. ? This research seeks to answer this question by descriptive-analytical method and collecting information from the library method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environment
  • Damage
  • International Law
  • Damage Compensation
امیری، مصطفی، حبیبی، همایون، موسوی زنور، موسی. (1398). حمایت از محیط زیست در مخاصمات مسلحانه در حقوق بین‌الملل و حقوق اسلامی، فصلنامه جهان اسلام، زمستان.
ابراهیم گل، علیرضا. (1393). مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها، چاپ ششم، تهران: شهر دانش.
الکساندر کیس. (1384). حقوق محیط زیست، ترجمه حسن حبیبی، تهران: دانشگاه تهران.
خوئینی، غفور و کرمی، سعید. (1393). «مسئولیت مدنی، ناشی از آلودگیهای زیست محیطی در انفال»،دانشحقوقمدنی، سال سوم، شماره یک.
رضایی، صالح. (1389). «مسئولیت بین الملی دولت‌ها در پیگیری از زیان‌های ناشی از فعالیت‌های هسته‌ای صلح آمیز»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 40، شماره 1، بهار.
رمضانی قوام آبادی، محمدحسین. (1386). «نگاهی به اصل استفاده غیر زبان بار (پایدار) از سرزمین در حقوق بین‌الملل محیط زیست»، مجله علوم محیطی، شماره چهارم، تابستان.
زمانی، قاسم. (1381). «توسعه مسئولیت بین‌المللی در پرتو حقوق بین‌الملل محیط زیست» مجله پژوهش‌های حقوقی موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهردانش، سال اول شماره 1، تابستان.
سراچی، مصطفی، قاسمی، فاطمه. (1395). «مسئولیت دولت‌ها در پیشگیری از آلودگی جزایر مصنوعی (مطالعه موردی: خلیج فارس)»، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، سال دوم، شماره 22.
ضیایی بیگدلی، محمدرضا. (1391). حقوق بین‌الملل عمومی، چاپ چهل و دوم، تهران: گنج دانش.
عبداللهی، محسن. (1381). «جنایت بر ضد محیط زیست و حقوق بین‌الملل»، مجله علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی، شماره شماره 4.
علم خانی، اعظم. (1393).مسئولیتمدنیدولتدرقبالآلودگی‌هایزیستمحیطی، چاپ اول، تهران: انتشارات خرسندی.
کاتوزیان، ناصر، انصاری، مهدی. (1387). «مسئولیت ناشی از خسارت‌های زیست محیطی»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره سی و هشت، شماره 2.
فیوضی، رضا. (1379). مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها و نظریه حمایت سیاسی، دو جلد، انتشارات دانشگاه تهران.
فیروزی، مهدی. (1384). حق بر محیط زیست، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
فرخی، رحمت‌اله. (1392). «مسئولیت ناشی از اعمال متخلفانه و اعمال منع نشده دولت‌ها در قبال خسارات هسته‌ای»، فصلنامه تعالی حقوق، دوره جدید، سال چهارم، شماره 3.
موسوی، سید فضل‌الله، قیاسیان، فهیمه. (1390). «جبران خسارات زیست محیطی در حقوق بین‌الملل»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره چهل و یک، شماره 1.
مظفری، محمدحسن. (1379). نظام مسئولیتی حقوق بین‌الملل محیط زیست (مسئولیت آلوده‌کنندگان آب‌ها)، چاپ اول، دهلی: انتشارات مکتب اشاعه القرآن.
میراب‌زاده، پرستو. (1384). سازمان حفاظت محیط زیست مالزی، راهنمایی ارزیابی پیامدهای زیست محیطی، انتشارات سازمان محیط زیست.
مقتدر، هوشنگ. (1373). حقوق بین‌الملل عمومی، انتشارات وزارت امور خارجه.
ولفروم رودریگز. (1381). «مسئولیت بین‌المللی مدنی در قبال خسارت زیست محیطی، وسیله برای اجرای قواعد حقوق بین‌الملل»، ترجمه و تحقیق نادر ساعد، فصلنامه محیط زیست، شماره 37.
یدایی امناب، محسن.، (1389). «رویکرد نظام مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در خسارت‌های زیست محیطی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
Birnie, P.W. (1995). International convention civil liability for oil pollution damage,Basicdocument,on International Law and Environment, First edition, Oxford:Clarendon press.
Boyle, Alan. (1990). “State Responsibility and International liability for Injurious Consequences of acts not prohibited by International Law: a necessary Distinction”, International and Comparative Law Quarterly, Vol. 39.
Brownlie, ian. principle of public international law, clardon press, oxford, forth edition, 1990
Dupuy, Pierre Marie, Gouilloud, Martine Remond. (1991). The preservation  of  The  Marine  Environment, In  Dupuy&Vignes, A  Handbook  on the  new  Law  of  the  sea, Vol.2, Martinus  Nijhoff.
harris, d.j. cases and matericals on international law.fifith edition, sweet Maxwell. 1998
Prieur, Michel. (1996). Droit de  l ‘environnment, dalloz.
Gunter, Handl, (1981), Gut Dam claims, E.P.I.L, Vol.2, R. Bernhardt (Ed).
Hanqin, Hue. (2003). Transboundary Damage in International Law, Cambridge University Press.
Michael Bowman and alan boule. (2009). It might also be nored here tht, as the definition of, pollution damage, does not expressly exclude personal injury, the fund has admitted that claims for personal injury cannot be excluded in principle.
Michael Bothe, Carl Bruch, Jordan Diamond and David Jensen(2010), International law protecting the environment during armed conflict: gaps and opportunities, Published online by Cambridge University Press: 10 December 2010.
Schwabach, Aaron. (2006). International Environmental Disputes (Contemporary World issues), ABC-CLIO (publishing).