کژکارکردهای وهابیسم و تعمیق شکاف بن سلمان با وهابیون عربستان سعودی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی

3 استاد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

4 عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

حضور محمد بن سلمان در مقام ولیعهدی و اصلاحات وسیع وی، نظام سعودی را با تحولات عمیقی مواجه نموده و جایگاه علمای اعظم وهابی را با تهدیدات عمده ای مواجه نمود به همین سبب، مقاله حاضر تلاشی است برای پاسخ به این سوال که جایگاه وهابیسم سنتی در عربستان سعودی از زمان به روی کارآمدن محمد بن سلمان در مقام ولایتعهدی چه تغییراتی کرده است؟ فرضیه نویسندگان تاکیدی است بر این مسئله که از زمان تصدی ولایتعهدی بن سلمان، شکاف ها میان او و وهابیون تعمیق یافته است. روش تحقیق مقاله تحلیلی توصیفی و یافته های مقاله بر اساس تئوری جستاری اسپریگنز نشان دهنده چهار مرحله کلان است. در مرحله نخست؛ وهابیسم سنتی و ایدئولوگ های محافظه کار آن مشکل بزرگ عربستان برای توسعه و الگوبرداری از غرب هستند. در مرحله دوم بن سلمان معتقد است که دامنه اختیارات گسترده علمای وهابی، بافت مذهبی و فقدان حضور طبقات روشنفکر و حامی تفکرات اصلاحات، علل و عوامل این مشکلات می باشد. در مرحله ترسیم ذهنی آرمانشهر بن سلمان معتقد است بایستی به تحقق سکولاریسم و شخصی سازی مذهب در عربستان، توقف تدریجی صدور ایدئولوژی وهابیسم و بنیادگرایی به کشورهای منطقه و الگو سازی سکولاریسم سعودی برای اعراب خاورمیانه اقدام نماید و در نهایت در مرحله چهارم یا ارائه درمان بن سلمان عقیده دارد بایستی به کاهش چشمگیر دامنه اختیارات علمای اعظم وهابی، احیای حقوق زنان، کمرنگ شدن ارزش های دینی و اسلامی، شکلگیری طبقه جدید روشنفکران حامی غرب و حذف تدریجی آموزه های وهابیسم از نظام آموزشی عربستان سعودی مبادرت نماید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Wahhabism Dysfunctions and bin Salman Deepening Gap with Saudi Arabia's Wahhabists

نویسندگان [English]

  • Abdolreza Alishahi 1
  • Ebrahim Barzagar 2
  • Mohammad Bagher Khoramshad 3
  • Abasali Rahbar 4

1 Ph.D Student of Political Science at Allameh TabaTabai University

2 Allame Tabatabaie

3 استاد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده [English]

The presence of Muhammad ibn Salman as Crown Prince and his extensive reforms have profoundly changed the Saudi system and posed major threats to the position of the great Wahhabi scholars. For this reason, this article is an attempt to answer the question: what changes the position of traditional Wahhabism in Saudi Arabia has changed since Muhammad bin Salman took office. The authors' hypothesis emphasizes that the gap between him and the Wahhabis has deepened since bin Salman took office. The research method of the descriptive analytical article and the findings of the article based on Sprages's research theory represent four macro stages. First; Traditional Wahhabism and its conservative ideologues are Saudi Arabia's great problem for developing and following the example of the West. In the second stage, Ibn Salman believes that the scope of authority of Wahhabi scholars, religious context and the lack of presence of intellectual classes and supporters of reformist ideas are the causes and factors of these problems. In the stage of drawing the utopia, Ibn Salman believes that secularism and personalization of religion should be realized in Saudi Arabia, the gradual cessation of Wahhabism and fundamentalism should not be exported to the countries of the region, and Saudi secularism should be modeled for the Arabs in the Middle East. It must significantly reduce the powers of the great Wahhabi scholars, revive women's rights, diminish religious and Islamic values, form a new class of pro-Western intellectuals, and gradually remove Wahhabi teachings from the Saudi education system

کلیدواژه‌ها [English]

  • Saudi Arabia
  • Traditional Wahhabism
  • Muhammad bin Salman
آدمی، علی و بهادرخانی، محمدرضا. (1397). «الگوی رفتاری عربستان سعودی در منطقه غرب آسیا و تاثیرآن بر منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: بحران یمن)»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال هفتم، شماره 4، صص 23-1.
اسپریگنز، توماس. (1398). فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمه فرهنگ رجایی، تهران: انتشارات آگاه.
اختیاری امیری، رضا. (1394). «تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدیدخاورمیانه»، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، دوره دوم، شماره 6، صص 149-125.
برزگر، ابراهیم و مجتهدی، آرزو. (1396). «اندیشه سیاسی روزبهان خنجی و الگوی اسپریگنز»، فصلنامه سیاست، دوره چهل و هفتم، شماره 1، صص 40-23.
برزگر، ابراهیم. (1385). مسأله فلسطین در اندیشه سیاسی اسلام معاصر و روش جستاری اسپرینگنز، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال ششم، شماره 12، صص 75-45.
برزگر، ابراهیم و عباس تبار فیروزجاه، حبیب الله. (1385). اندیشه سیاسی فارابی و روش جستاری اسپریگنز، فصلنامه حقوق و سیاست، سال هشتم، شماره 21، صص 78-53.
تاجیک، هادی؛ عالیشاهی، عبدالرضا و مجیدی نژاد، سید علی. (1393). گفتمان حاکم بر شکل گیری و فعالیت‌های داعش بر اساس نظریات اسپریگنز- تیلی، فصلنامه آفاق امنیت، سال هفتم، شماره 23، صص 285-257.
جعفری ولدانی، اصغر و جعفری، هرمز. (1394). بنیان‌های حفظ ثبات سیاسی در عربستان (2011-2015)، فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، سال دوازدهم، شماره 1، صص 216-189.
جونز بریج، هارفورد. (1397). وهابی و وهابیت، ترجمه مانی صالحی علامه، تهران: انتشارات ثالث.
حسینی، سید محمد. (1398). «تجدید نظرطلبی و تنوع بخشی در سیاست خارجی عربستان پس از تحولات عربی ۲۰۱۱»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره هشتم، شماره 29، صص 74-55.
خورمیزی، محمدرضا. (1399). «گونه شناسی جریان تکفیر در جهان اسلام بر اساس خاستگاه سیاسی»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال دهم، شماره 1، صص 111-83.
دادوند، محمد؛ اسلامی، محسن و جمشیدی، محمدحسن. (1398). «پردازش الگوی امنیت راهبردی در تحلیل تهدیدات عربستان سعودی علیه جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره هشتم، شماره 30، صص 266-221.
دخیل، خالد. (1397). ریشه‌های اجتماعی شکل گیری وهابیت، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی و هنری آفتاب خرد.
طاهری، سید مهدی و احمدوند، شجاع. (1394). «وهابیت و استمرار حاکمیت آل سعود»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره پنجم، شماره 4، صص 111-87.
سیمبر، رضا؛ ساکی، سعید و مهدی زاده، هاله. (1396). «مقایسه تطبیقی وهابیت سعودی و گفتمان اسلام سیاسی امام خمینی (ره) با صلح و امنیت بین المللی»، فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره 24، صص 154-135.
عالیشاهی، عبدالرضا؛ مسعودنیا، حسین و فروزان، یونس. (13968). «بررسی روابط سیاسی قطر و عربستان سعودی؛ از تبیین همگرایی تا گسست سیاسی (از بیداری اسلامی تا بحران قطع روابط سیاسی در ژوئن 2017)»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی، دوره هفتم، شماره 24، صص 70-47.
فتحی، محمد جواد و غفاری، زاهد. (1398). «مطالعه و نقد جایگاه مفهوم جهاد در مبانی فکری و رفتار سیاسی داعش»، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال هشتم، شماره 29، صص 238-207.
فرزین راد، رؤیا؛ فروزان، یونس و عالیشاهی، عبدالرضا. (1398). «نئوپاتریمونیالیسم بن سلمان و تشدید چالش دولت-ملت در عربستان سعودی؛ ریشه‌ها و پیامدها (2016- 2018)»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، دوره نهم، شماره 1، صص 50-21.
فروزان، یونس و عالیشاهی، عبدالرضا. (1398). «برساخت‌گرایی سیاسی در روابط عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران از پسابیداری اسلامی تا پسابرجام»، فصلنامه آفاق امنیت، دوره دوازدهم، شماره 43، صص 165-139.
عربی:
احمد جبریل، امجد. (1442). صنع السیاسات العامه فی السعودیه (2015- 2019)، قاهره: المعهد المصری للدراسات.
الحفیان، کریم. (1440). المقدسی، الاب الروحی للسلفیه الجهادیه، امان: دارالفکر اسلامیه.
البرصان، حمد؛ الحمد، جواد و الرشدان عبدالفتاح. (1441). آفاق السیاسه الخارجیه السعودیه فی عهد الملک سلمان بن عبدالعزیز، امان: دائره المکتبه الوطنیه.
الشطی، حسن. (1436). النقول الشرعیه فی الرد علی الوهابیه، امان: دار غار حراء.
بن غنام، حسین. (1440). تاریخ نجد، بیروت: شرکه الصفحات الذهبیه.
بن مرزوق، ابی الحامد. (1429). التوسل بالنبی و جهله الوهابیون، استانبول: مکتبه الاشیق.
بن عبدالوهاب، سلیمان. (1441). الصواعق الالهیه فی الرد علی الوهابیه، استانبول: مکتبه الاشیق.
دحلان، احمد زینی. (1438). فتنه الوهابیه، بیروت: دارالفکر اسلامیه.
سلیمان البغدادی، داود بن سید. (1428). المنحه الوهبیه فی الرد علی الوهابیه، استانبول: مکتبه الحقیقه.
معراج الدین، حکیم. (1431). الاصول الاربعه فی تردید الوهابیه. استانبول: مکتبه الاشیق.
نابلسی، عثمان. (1440). الرؤیه الوهابیه للتوحید واقسامه عرض و نقد، امان: دار النور.
وردانی، صالح. (1439). ثقافه الارهاب فی کتب الوهابیه. بیروت: دارالفکر الاسلامیه.
یلماز، اشرف. (1441). رساله فی ابطال مذهب الوهابیه. استانبول: مکتبه الاشیق.
انگلیسی:
Alishahi, A and et.al. (2019). "Sociology of the Crisis in Saudi Arabia; Characteristics of Civil Society in Saudi Arabia since Crown Prince Mohammed BinSalman", Journal of Public Administration, 1(2), PP 44-49
Alishahi, A and Forouzan, Y. (2018). "The Islamic Revolution and the Pragmatist Policies of the Leader of the Arab World: A Comparision of the Policies of Saddam Hussein and Mohammed Bin Salman", Journal of Political Sciences & Public Affairs, 6(4), pp 12-18.
Chothia, Feizel. (2020). Saudi Arabia and Wahhabism: Understanding the Great Conspiracy, NewYork: Independently published.
Christian, Sam. (2019). A Life for a Life & an Eye for an Eye - Ordains the Lord: Murderer & Butcher Mohammad Bin Salman Must Be Brought to Justice, NewYork: Independently published.
DeLong-Bas, N. (2010). Wahhabism, London: Oxford University Press.
Feldman, Noah. (2020). The Arab Winter: A Tragedy, New Jersey: Princeton University Press.
Firro, Tarik. (2018). Wahhabism and the Rise of the House of Saud, Hightown Lancaster: Sussex Academic Press.
Hope, Bradley and Scheck, Justin. (2020). Blood and Oil: Mohammed bin Salman's Ruthless Quest for Global Power, Paris: Hachette Books.
Huzaimi, Nasir. (2020). The Mecca Uprising: An Insider's Account of Salafism and Insurrection in Saudi Arabia, London: I.B. Tauris.
Jilson, Cal. (2019). American Government: Political Development and Institutional Change, London: Routledge.
Miliks, Sidney and Nelson, Michael. (2019). The American Presidency: Origins and Development, 1776–2018, Washington, D.C.: CQ Press.
Nahouza, Namira. (2018). Wahhabism and the Rise of the New Salafists: Theology, Power and Sunni Islam (Library of Modern Religion), London: I.B. Tauris.
Novak, Phetra. (2018). Silent Terrorism: Saudi Arabia, Burscough: Beaten Track Publishing.
Rundell, David. (2020). Vision or Mirage: Saudi Arabia at the Crossroads, London: I.B. Tauris.
Ulrichsen, K. (2019). Mohammed bin Salman and Religious Authority and Reform in Saudi Arabia, Houston: Rice University Press.
Valentine, S. (2015). Force and Fanaticism: Wahhabism in Saudi Arabia and Beyond, London: Hurst Publisher.