تاثیراختلاف ها و چالش ها ی سیاسی کشور های ساحلی بر محیط زیست دریای خزر (2017-1991).

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای روابط بین الملل گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه آزاداسلامی، واحد تهران جنوب، تهران. ایران.

2 استاد گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه گیلان

3 استاد گروه مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران

4 استاد و عضو هئیت علمی دانشکده ی روابط بین الملل وزارت خارجه

10.22034/irr.2022.144266

چکیده

دریای خزر، بزرگترین دریاچه جهان با منابعی غنی از گیاهان،آبزیان و دیگر منابع زنده دریایی در کنار منابع غنی نفت و گاز، محیط زیست آن در شرایط هشدار قرار دارد. این دریا دارای زیست بوم ویژه ای است که در برابرعوامل مختلف ناشی از فعالیت های انسانی به شدت آسیب پذیر بوده، مهم ترین ویژگی آن، پیکره بسته آبی وعدم ارتباط طبیعی با سایر اقیانوس ها است.حوزه خزر به دلیل مؤلفه هایی مناقشه بر انگیز، مثل، نقصان دررژیم حقوقی جامع،دشواری های سیاسی میان کشورهای ساحلی،عدم درک متقا بل برای بهره بردن از منابع این دریا،غرب گرایی مفرط برخی کشورها، استقبال و تلاش برای حضور فرا بازیگران،صف بندی های جدید متاثر از تبلیغات منفی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران، مبنی بر ترویج بنیاد گرایی اسلامی وخطر نظامی شدن دریای خزر،علی رغم توافق های چند جانبه میان کشور ها،به منطقه ای چالش برانگیز،حساس،ژئو استراتژیک و مهمی تبدیل شده که حاصلش غفلت از محیط زیست آن است.در این نوشتار با این پرسش روبرو هستیم که "نقش وتاثیر چالش های سیاسی میان کشور های ساحلی دریای خزر بر محیط زیست آن چگونه است؟".تاکید اصلی این مقاله بر این است که محیط زیست دریای خزر، تابعی از اهداف و رویکرد های سیاسی کشور های ساحلی آن بوده، در شرایط هشدار قرار دارد.یافته های این متن که بر اساس روش توصیفی-تحلیلی نوشته شده، تبیین خواهد کردکه، به دلیل در هم تنیدگی مفرط اقتصاد و سیاست، محیط زیست قربانی چالش ها و رقابت های سیاسی شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Impact of Conflicts and Political Challenges of Coastal Countries on the Caspian Sea Environment (1991-2017).

نویسندگان [English]

  • Ardeshir POrnematnodehi 1
  • Reza Simbar 2
  • Elahe Kolaei 3
  • Seyed Mohamad Kazem Sajad Pour 4

1 PhD student in International Relations, Department of Political Science and International Relations, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran.Tehran.Iran.

2 Political Sciences, Guilan University, Rasht, Iran

4 Professor of political science, Faculty of International Relations, Ministry of Foreign Affairs,

چکیده [English]

.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geostrategy
  • geopolitics
  • environment
  • legal regime
  • political challenges
امیر احمدیان، بهرام.صالحی دولت آباد،روح الله ،( 1395 ). ابتکار "جاده ابریشم چین(اهداف،موانع وچالش ها ،فصلنامه مطالعات روابط بین الملل،9(35)، 38-10.
ازغندی،علیرضا(1381)،سیاست خارجی جمهوری اسلامی جمهوری اسلامی ایران،تهران:نشرقومس.
آبادی،محمد.زمانی ،عباسعلی.پری زنگنه،عبدالحسین.خسروی،یونس.بدیعی،حمید ،(1396). بررسی غلظت جیوه در آب و ماهی های سواحل جنوبی دریای خزر جمهوری اسلامی ایران، مجله سلامت و محیط زیست، فصلنامه علمی پژوهشی انجمن علمی بهداشت محیط جمهوری اسلامی ایران،10(3) ، 338-320.
باقری توانی، مصطفی،نوروزی ،مهرنوش، (1395)،"پایش وضعیت آلودگی فلزات سرب و کادمیوم حوضه جنوبی دریای به واسطه ماهی کفال طلایی با استفاده از سیستم GIS " مجله بوم شناسی آبزیان ،دوره 6 شماره 2 ،صص 101-115..
ببران،صدیقه . قادری ،محمد رضا،(1388). محیط زیست خلیج فارس و دریای عمان، تهران،گروه پژوهشی توسعه پایدار و محیط زیست، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.4-35
پورکاظمی.محمد، (1378).منابع زنده دریای خزر وکنوانسیون محیط زیست،دوفصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی مرکز مطالعات عالی بین المللی دانشکده حقوق و علوم سیاسی،سال اول ،(1)، 20-2.  
تقوی اصل، سید عطا.(1386) ، رژیم حقوقی دریای مازندران،اطلاعات سیاسی –اقتصادی، شماره 245-246 ، صص 58-71.
حافظ نیا،محمد رضا(1385)،" اصول و مفاهیم ژئوپولیتیک"، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
دانه کار،افشین(1380)، محیط زیست دریای خزر،مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز،دوره هفتم،شماره35،صص111-138
دوئرتی،جیمز.فالتز گراف، رابرت(1372)،" نظریه های متعارض در روابط بین الملل"، ترجمه علیرضا طیب و وحید بزرگی، تهران، نشر قومس.
دابسون،اندرو (1377)."فلسفه و اندیشه سیاسی سبز ها"، ترجمه : محسن ثلاثی، تهران انشارات آگاه.
رمضانی ،رحمت. محرابی ،علیرضا( 1389 ) ." ژئوپولیتیک دریای خزر و واگرایی کشور های ساحلی"، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز،شماره 72 صص
زرقانی.سید هادی،احمدی .ابراهیم،(1397)." تبیین ژئوپولیتیک زیست محیطی دریای خزر(بررسی منشاء آلودگی) "، فصلنامه مجلس و راهبرد،دوره بیست و پنجم،شماره 93 صص149-182.
 زرگر،علی اصغر.نوروزی کلرمی ،زینب(1394)." مسئولیت و نقش دولت های خلیج فارس در حفاظت از محیط زیست"، فصلنامه مطالعات روابط بین الملل، سال نهم ، شماره 33،صص 281- 251      
سریع القلم،محمود و دیگران(1385)،" تبدیل ژئوپولیتیک جنگ به ژئوپولیتیک صلح"، " فصلنامه ژئوپولیتیک" سال دوم ، شماره سوم و چهارم،صص 70-82
شیخ الاسلامی،محمد حسن ،حسینی.حسین،شیرآوند.صارم، (1394)"تاثیر نظامی کردن حوزه دریای خزر بر امنیت ملی جمهوری اسلامی جمهوری اسلامی ایران"، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز،شماره 89 ،صص 158-126. 
عباسی.مجید،موسوی .سید محمد رضا،(1392) «روابط جمهوری اسلامی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری جمهوری آذربایجان،بستر های همگرایی و زمینه های واگرایی» مطالعات اوراسیای مرکزی،دوره ششم،شماره 2،صص80-61.
 قوام ، عبدالعلی  1388، روابط بین الملل ، نظریه هاورویکرد ها ،تهران انتشارات سمت ، چاپ هشتم.
کولایی ،الهه.گودرزی، مهناز (1392).  «دریای خزر ،چالش ها و چشم انداز ها»تهران، نشر میزان.
گودرزی .مهناز، کولایی.الهه، (1388) « تهدیدهای زیست محیطی دریای مازندران ونقش کنوانسیون تهران در مقابله با آن»   نشریه ی علوم محیطی، دوره هفتم، شماره 1،صص 94-69
مجتهدزاده،پیروز(1381)،درخزرچه می گذرد و چه بایدکرد،اطلاعات سیاسی-اقتصادی،شماره 186-185،صص28-47.
مولایی،یوسف.جانباز، دیان(1395)، ژئو پولیتیک و موازنه قدرت در خزر، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 9،شماره1.صص 151-174
مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر،1397،فصلنامه خبری دریای خزر،شماره 27،صص.1-8 ،قابل دسترسی در: http://www.wri.ac.ir/csnrc ،تاریخ مشاهده 4/1/1398.
مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر،1397،فصلنامه خبری دریای خزر،شماره 27،صص.1-8 ،قابل دسترسی در: http://www.wri.ac.ir/csnrc ،تاریخ مشاهده 4/1/1398.
میر حیدر، دره.طاهری شمیرانی،صفت الله(1380)." ژئوپولیتیک منطقه خزر: تغییر و تداوم"، کتاب خزر (1) (موسسه مطالعات دریای خزر ) ،تهران ،انتشارات وزارت امور خارجه.
میرزایی.مژگان، معتضدی .محمد رضا، نیکبختی .آمنه(1393)" بررسی روند تغییرات آلودگی های کربورهای نفتی در اب و رسوبات حوزه جنوبی دریای خزر" نشریه محیط زیست منابع طبیعی جمهوری اسلامی ایران ،دوره 67 ،شماره 2،صص. 223-232
هی وود،اندرو (1383)."در آمدی بر ایدئولوژی های سیاسی"، ترجمه محمد رفیعی مهر آبادی،انشارات وزارت امور خارجه.
 Abilov. Shamkhal, 2012, "The New Great Game Over the Caspian Region: Russia, the USA, and China in the Same Melting Pot, Khazar" Journal of Humanities and Social Sciences, Voloum. 15, No. 1, pp.29-60
Agnew, John, (2004) Geopolitics, Re-Visioning World Politics, London, Ruleledge, 2ed Edition.
Bahgat, Gawdat (2015)."Energy Security: The Caspian Sea", Ruteldge Minerals and Energy, Vol 120,No 2.PP.46-82
Blan, Stephen (1995).Energy Economic and Security in Central Asia: Russia and its Revals, Central Asia Survey, Vol 14, No 3.PP.30-65
Bookchin, M .and Foreman, D. (1991),"Defending the Earth", Montreal and New York: Black Rose Book.
Cordsman,Anthony,(2012),Energy Risks in North Africa and Middle East,USA,Center for Strategic and International stadies,Available at:http// www.csis.org/bruke/report.(accessedon 15/1/2018.
Damirchilu, M (2008)."Iranian Approach to the Developments in Legal Regime of the Caspian Sea", Journal of Central Eurasian Studies, 1(1):29
Hajizadelizaker. N., Rahniani, I., Moghadam, M., Shadi, R., Abesi, 0., 2011. Density and source of petroleum hydrocarbon in Anzali wetland sediments. Journal of Environmental Studies 37, 99-106.
Khodaparast, S.H. Babaei,H., 2009. Study on the total Petroleum Hydrocarbon (TPH) and heavy metals (Zn, Cu, Fe, Pb, Cr, Cd and Hg) concentrations in Anzali Wetland outlets. Journal of Wetland Ecobiology, Vol.1 No 1.PP. 33-45.
 Kotze,P,J.Du Prezz, H, H. Vuren Van, J,H,J.(1999)."Bioaccumulation of Copper and Zinc in (Oreochromis mossamicus) and (Clarias Gariepinus), from the Olifants River", Mpumalanga, South Africa, p 12.
- Kurecic, Petar, (2010) " The New Great Game: Rivalry of Geostrategies and Geoeconomies in Central Asia" Havatski geografski glasnik journal, Voloum 72, No.1, pp 21-48
Nasrolahzadeh, A, 2001, Caspean Sea and its Ecologicall Challenges, Caspian Jurnal of Environment Science,Vol.8 No1,pp.97-104.
Nemirovskaya, I.A., Brekhovskikh, V.F., 2008. Origin of Hydrocarbons in the Particulate Matter and Bottom Sediments of the Northern Shelf of the Caspian Sea. Oceanology 48, 43-53.