پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

نقش روحانیت شیعه در نهضت مشروطه: مطالعه موردی نقش علامه میرزا محمدحسین نایینی غروی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مربی گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استاد گروه تاریخ، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه تاریخ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
نهضت مشروطیت ایران یکی از وقایعی بود که در تاریخ ایران دوره ی قاجار روی داد و بالاترین تحول را در شئون سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران به وجود آورد ، این نهضت نتیجه علل خارجی و تعامل و هم فکری عوامل فکری داخلی بویژه روحانیون بود که نخستین پایه های نهضت مشروطیت را به رهبری خود و همراهی مردم در نهضت تنباکو بنیان نهادند و پیروزی در این نهضت بود که زمینه مقدمات نهضت مشروطه و نهضت های اسلامی فراهم نمود. روحانیون به عنوان گروه مرجع بعد از نهضت تنباکو، رهبری مردم را بر علیه استبداد داخلی حکومت قاجار و استعمار خارجی بر عهده گرفتند و بدون هیچ گونه چشم داشتی تا به ثمر نشستن نهضت مشروطه برای محدود نمودن قدرت پادشاه و آگاهی و بیداری مردم و آشنا نمودن آنها به حقوق و وظایف خود تلاش نمودند. یکی از این روحانیون که در نهضت مشروطه نقش داشت و از لزوم وجود قانون اساسی بحث نمودعلامه نایینی بود وی با تألیف کتاب مشهور و ارزنده ی «تنبیه الأمّة و تنزیه الملّة» سهم بسیار مهمی را در نهضت مشروطه ایفا نمود. روش تحقیق در این پژوهش، از نوع تاریخی، توصیفی- تحلیلی است. یافته‏ ها و نتایج پژوهش حکایت از نقش روحانیت شیعه و بویژه نقش علامه نایینی در نهضت مشروطه دارد. فرضیه پژوهش: علامه نایینی در نهضت مشروطه با عنوان نمودن لزوم وجود قانون اساسی نقش بسیار مهمی را در آگاهی بخشی به مردم برای محدود نمودن قدرت پادشاهان قاجار داشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of the Shiite clergy in the constitutional movement a case study of the role of Allameh Mirza Mohammad Hossein Nayini Gharavi

نویسندگان English

Rohollah Tahernia 1
Reza Shabani Samgh Abadi 2
Sina foroozesh 3
1 History Department,, Payam Noor University, Tehran, Iran
2 Professor of History Department, Research Sciences Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of History, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Iran's constitutional movement was one of the events that occurred in the history of Iran during the Qajar period and brought about the highest transformation in the political, social and cultural affairs of Iran. They established the foundations of the constitutional movement under their leadership and with the support of the people in the tobacco movement, and it was the victory in this movement that provided the foundation for the constitutional movement and Islamic movements. After the tobacco movement, the clerics, as a reference group, took the leadership of the people against the internal tyranny of the Qajar government and foreign colonialism, and they had no eyes for the fruition of the constitutional movement to limit the power of the king and to raise the awareness and awareness of the people. They tried their rights and duties. One of these clerics who played a role in the constitutional movement and discussed the need for a constitution was Allamah Nayini. He played a very important role in the constitutional movement by authoring the famous and valuable book "Tanbiyyah Ummah wa Tanziyeh al-Mullah". The research method in this study is historical, descriptive-analytical. The findings and results of the research indicate the role of the Shia clergy and especially the role of Allameh Nayini in the constitutional movement. Research hypothesis: In the constitutional movement, Allama Nayini played a very important role in informing the people to limit the power of the Qajar kings by stating the necessity of the existence of a constitution.

کلیدواژه‌ها English

Shia Clergy
Constitutional Movement
Allameh Mirza Mohammad Hossein Nayini
آجودانی، ماشاءالله (1383)، مشروطه ایرانی، چاپ هشتم، تهران، نشراختران.
آدمیت، فریدون (1353)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران، مجتمع خدمات بهزیستی نابینایان، رودکی.
آق‍ا ب‍زرگ ت‍ه‍رانی، محمدمحسن (1362)‌، ت‍رجم‍ه ه‍دی‍ه آل‍رازی آلی الام‍ام آلم‍ج‍دد آلشی‍رازی، تهران، نشر وزارت ارشاد اسلامی.
آقابخشی، علی و مینو افشاری‌راد (1374)، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن (1396)، طبقات اعلام الشیعه، نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، مشهد، دارالمرتضی للنشر.
آل احمد، جلال (1369)، در خدمت و خیانت روشنفکران، جلد دوم، تهران، نشر وزرا.
امین، سیدمحسن (1403)، اعیان‌الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
امینی، علیرضا، ابوالحسن شیرازی، حبیب الله (1385)، تحولات سیاسی-اجتماعی ایران (از قاجاریه تا رضاشاه)، تهران، قومس.
آوری، پیتر (1373) تاریخ معاصر ایران «تأسیس تا انقراض سلسله قاجاریه، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، نشر عطایی.
براون، ادوارد گرانویل (1333)، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه مهری قزوینی، تهران، کویر.
بشیری، احمد (1363)، گزارش‌های سیاسی وزارت خارجه روسیه تزاری در باره انقلاب مشروطه ایران، جلدیک، تهران، پرواز.
ترکمان، محمد (1362)، مجموعه‌ای از رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات و روزنامه شیخ فضل‌الله نوری، جلد دوم، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
حائری، عبدالهادی (1360)، تشیع و مشروطیت در ایران، تهران، نشر امیر کبیر.
حائری، عبدالهادی (1364)، تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق، چاپ دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
حائری، عبدالهادی (1364)، تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق، چاپ دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
حقیقت، سیدصادق، بهمن (1390)، «از نقد استبداد تا توجیه مشروطه (کواکبی و نائینی و مسأله تحدیدقدرت»، ماهنامه علوم انسانی (بخش کتاب نامه)، سال دوم، شماره 30، صص 75-100.
داوودی، مهدی (1372)، عین الدوله و رژیم مشروطه، تهران، امیرکبیر.
درخشه، جلال، پاییز و زمستان (1384)، «نسبت قانون و شریعت در اندیشه سیاسی علامه میرزای نایینی»، دو فصلنامه دانش سیاسی، شماره دوم، صص 39-59.
دوانی، علی (1377)، نهضت روحانیان ایران، جلداول، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
دولت آبادی، یحیی (1362)، حیات یحیی، جلددوم، تهران، انتشارات فردوس.
رفیع و عباس زاده مرزبالی، (ح وم.) حسین ومجید (1394) «علامه میرزا نائینی ودفاع ازحکومت مشروطه»، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال هشتم، شماره 29، صص 75-99.
سایکس، سرپرسی (1370)، تاریخ ایران، جلد دوم، ترجمه سید محمد تقی فخر داعی گیلانی، بی جا، نشر دنیای کتاب.
شعبانی، رضا (۱۳۸۰)، مروری کوتاه بر تاریخ ایران از آغاز زمان مادها تا پایان دوره قاجاریه، تهران، سخن.
شیرخانی و رضایی، علی و مرتضی (1390)، «نقش روحانیت در انقلاب مشروطه»، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 25، صص 85-110.
علویان، مرتضی (1383)، روحانیت و جامعه‌پذیری سیاسی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی.
علیخانی و همکاران، علی اکبر (1390)، اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی.
عمیدزنجانی، عباسعلی (1381)، نهضت اسلامی ایران - علل مسائل و نظام سیاسی، قم، نشر معارف.
عمیدزنجانی، عباسعلی (1381)، نهضت اسلامی ایران - علل مسائل و نظام سیاسی، قم، نشر معارف.
عنایت، حمید (1384)، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی تهران، خوارزمی.
فیرحی، داود (1391)، فقه و سیاست در ایران معاصر، تهران، نشر نی.
قادری، حاتم (1385)، اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران، تهران، سمت.
کسروی، احمد (1363)، تاریخ مشروطه ایران، جلداول، چاپ شانزدهم، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.
کواکبی، عبدالرحمن (1363)، طبایع الاستبداد و مصارع الاستعباد، تصحیح محمدجواد صاحبی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
مجیدکفایی، عبدالحسین (1358)، مرگی درنورزندگانی ملامحمدکاظم خراسانی، تهران، زوار.
ملک زاده، مهدی (1371)، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، جلددوم، تهران، علمی.
میراحمدی، منصور (1392)، «آخوندخراسانی، فقه وامرسیاسی»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره چهل وسه، شماره یک، صص 177-196.
ناظم الاسلام کرمانی، محمد بن علی (1371)، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.
نایینی، میرزا محمدحسین (1361)، تنبیه الامه و تنزیه المله، مقدمه و توضیحات سید محمود طالقانی، چاپ هشتم، تهران، شرکت سهامی انتشار.
نایینی، میرزا محمدحسین (1361)، تنبیه الامه و تنزیه المله، مقدمه و توضیحات سید محمود طالقانی، چاپ هشتم، تهران، شرکت سهامی انتشار.                  
نجفی، موسی (1391)، اندیشه سیاسی و تاریخ نهضت بیدارگرانه حاج آقا نوراللّه اصفهانی، تهران، موسسه مطالعات تاریخ معاصر.
ورعی، سیدجواد (1382)، پژوهشی در اندیشه سیاسی نائینی، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، قم.