پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

تنازع گفتمانی اسلام گرایی و مارکسیسم در روند انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
2 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
3 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
چکیده
این مقاله در جهت پاسخ به چگونگی برتری اسلام‌گرایی در مواجهه با گفتمان مارکسیسم در فرایند انقلاب اسلامی ایران، به نظریه تحلیل گفتمان متوسل شده و از مبانی معرفتی و ابزارهای مفهومی آن استفاده کرده است. از این منظر، اسلام‌گرایی به مثابه یک نظام معنایی در نظر گرفته می‌شود که توانست با بهره‌گیری از مفاهیم و نشانه‌های سیال گفتمان مارکسیسم مانند عدالت اجتماعی و مبارزه با امپریالیسم، آن را به حاشیه کشانده و خود به گفتمان برتر و بلامنازع انقلاب تبدیل شود. گفتمان اسلامی و گفتمان مارکسیسم در مخالفت با پهلوی که سبک و سیاق توسعه ایران با توجه به استانداردهای جوامع اروپای غربی را ترویج می کرد دارای اشتراک هایی بودند، اما دارای تمایز نیز بودند. این مقاله سعی کرده با نگاهی نو قدرت‌یابی اسلام‌گرایان در انقلاب ایران و دلایل برتری آن در مواجهه با گفتمان مارکسیسم را تبیین نماید. در این راستا نظریه تحلیل گفتمان ارنست لاکلا و شانتال موف را به عنوان چارچوب تئوریک و روش‌شناختی خود برگزیده و در تحلیل داده‌ها از قواعد حاکم بر آن پیروی کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The discursive conflict between Islamism and Marxism in the Islamic Revolution

نویسندگان English

Hamid Yousefian Ahari 1
abbas moradi 2
Malek zolqadr 3
1 PhD student in Political Science, Department of Political Science, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
2 Assistant Professor, Political Science Department, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
3 Assistant Professor, Political Science Department, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
چکیده English

This article has resorted to the theory of discourse analysis and used its epistemological foundations and conceptual tools in order to respond to the superiority of Islamism in confronting the discourse of Marxism in the process of the Islamic Revolution of Iran. From this point of view, Islamism is considered as a semantic system that was able to marginalize it by using the fluid concepts and signs of Marxism discourse such as social justice and struggle against imperialism and become the superior and undisputed discourse of the revolution.
Although the discourse of Marxism did not succeed in stabilizing its semantic system and was marginalized in the process leading to the Islamic Revolution of Iran; But he was able to introduce concepts and vocabulary into Iran's political literature and discursive space that did not have a place in the Arabs before. Concepts such as fighting against imperialism, fighting against capitalism, supporting the rights of the lower classes, revolutionism, armed struggle, social justice and anti-monarchy were the most important concepts that this discourse inherited and made permanent in the political-social atmosphere of Iran.

کلیدواژه‌ها English

Islamic revolution
Marxism
discourse
Islamism
hegemony
احمدوند و همکاران (1396) بررسی و تحلیل مؤلفه‌های جریان تاریخ نگاری چپ (کمونیستی) ایرانی، مجله گنجینه اسناد، سال 27 شماره 106.
احمدی حاجیکلایی، حمید (1387) جریان‌شناسی چپ در ایران، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
احمدی روحانی، حسین (1384) سازمان مجاهدین خلق، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بروجردی، مهرزاد (1377) روشنفکران ایرانی و غرب، ترجمه جمشید شیرازی، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
بشیریه، حسین (1378) تاریخ اندیشه‌های سیاسی قرن بیستم، جلد 1، اندیشه‌های مارکسیستی، تهران: نشر نی.
پهلوان، چنگیز (1360) «لنینیسم در ایران»، نشریه میان‌رشته‌ای، آرش، مهر، شماره 27.
تاجداری، علی‌رضا و حسن سرایی (1389) «گفتمان چپ اولیه در ایران؛ اندیشه‌های جهانی در بستر ایرانی»، نشریه علوم اجتماعی، جامعه پژوهش فرهنگی، پاییز و زمستان، شماره 2.
تاجیک، محمدرضا (1384) گفتمان، پادگفتمان و سیاست، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
تفقدی جامی، محمود (1377) گذشته چراغ راه آینده است، تهران: ققنوس.
جعفریان، رسول (1387) جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران، تهران: مؤسسه خانه کتاب.
جمشیدی‌راد، محمد صادق و محمدرضا محمود پناهی (1391) «مفهوم اسلام سیاسی در انقلاب اسلامی ایران»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال دوم، زمستان.
حسینیان، روح‌الله (1383) چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
خمینی، روح‌الله (1361) صحیفه نور، 8 جلد، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
در جستجوی راه از کلام امام (1362) دفتر چهاردهم: استعمار و ابر قدرت‌ها، تهران: انتشارات امیرکبیر.
ذبیح الله سپهر (۱۳۶۴) ایران در دوره دکتر مصدق، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی
زارع، عباس (1379) آخرین انقلاب قرن، جلد 2، قم: انتشارات معارف.
سیاست و سازمان حرب توده (1372)، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی کوششگر، تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
سیاست و سازمان حزب توده (1370) جلد 1، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
طاهری، ابوالقاسم (1379) تاریخ اندیشه‌های سیاسی در غرب، تهران: نشر قومس.
قریشی، فردین (1388) «چالش‌های نظری ایدئولوژی‌های سیاسی: مطالعه موردی ایران»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره سی و نهم، بهار، شماره 1.
قنبری، آیت (1384) «گفتمان‌های سیاسی فعال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه دین و سیاست، بهار و تابستان، شماره 3 و 4.
قیصری، نورالله (1385) «گفتمان سیاسی حضرت امام خمینی (س) و گفتمان‌های رقیب»، نشریه علوم اجتماعی، پژوهشنامه متین، بهار، شماره 30.
فرهادی نسب, جعفر, اسلامی, سعید, & سلیمانی پورلک, فاطمه. (1402). ایدئولوژی و عمل‌گرایی در سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران: مطالعه موردی دوره حسن روحانی. سیاست جهانی, 12(1), 235-265. doi: 10.22124/wp.2023.24661.3201
محمدی، منوچهر (1370) تحلیلی بر انقلاب اسلامی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
مرادی مراغه‌ای، علی (1388) خشم و هیاهوی یک زندگی، تهران: نشر اوحدی.
مشایخی، مهرداد (1380) «جنبش سوسیالیستی و پروبلماتیک وابستگی»، نشریه میان‌رشته‌ای، گفتگو، بهار، شماره 31.
مطهری، مرتضی (1363) نقدی بر مارکسیسم، تهران: انتشارات صدرا.
مظفری‌پور، مریم و دیگران (1389) «تحلیل گفتمانی تصویر دیگری در مطبوعات حزب توده (1331-1329)»، نشریه رسانه، بهار، شماره 81.
نجاتی، غلامرضا (1371) تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، تهران: موسسه انتشاراتی رسا
یورگنس، ماریان و لوئیز فیلیپس (1389) نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
یوسفیان اهری, حمید, مرادی, عباس, & ذوالقدر, مالک. (1402). تنازع گفتمانی و برتری اسلام سیاسی در فرایند انقلاب اسلامی ایران. سیاست جهانی, 12(1), 75-95. doi: 10.22124/wp.2023.24263.3175