پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

رویکرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در جنگ اوکراین؛ دستاوردها و چالشها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
با فروپاشی نظام دو قطبی و تشدید دشمنی آمریکا علیه ایران، گرایش به شرق در سیاست خارجی به اولویت راهبردی ایران تبدیل شد. در این میان، ایران در مواجهه با تهدیدات غرب و با آرزوی شکلگیری جهان چند قطبی، رقابت تاریخی خود با روسیه را کنار گذاشته و اخیراً در جنگ اوکراین مواضعی فراتر از رویکرد «نگاه به شرق» بروز داده است. این مقاله درصدد پاسخ به این پرسش است که تحت تاثیر چه مولفه هایی سیاست خارجی ایران در قبال تهاجم روسیه به اوکراین شکل گرفته و تا چه اندازه در راستای اهداف ملی و منافع بلندمدت ایران بوده است؟ در پاسخ میتوان گفت جمهوری اسلامی تهاجم روسیه را آغاز دگرگونی در نظام بین‌الملل با ظهور بلوک‌ها و ائتلاف‌های جدید تعبیر میکند که به تهران امکان خروج از انزوا و بازیگری در عرصه جهانی را میدهد. برای جمهوری اسلامی حمایت همه جانبه از مسکو در جنگ اوکراین، بخشی از یک استراتژی واحد برای مشارکت و استفاده از نظم بین المللی در حال ظهور است. این نوشتار با سنجش فرصتها و تهدیدات بحران اوکراین توصیه میکند که ایران با اتخاذ رویکردی محتاطانه در حمایت از روسیه از تحریک رقبای مسکو اجتناب و کشور را از قرار گرفتن در معرض تحریم‌ها و فشارهای گسترده دور سازد. مقاله با رویکردی کیفی و استفاده از روش تحلیل رویدادها و شواهد تاریخی در روابط تهران - مسکو و تاثیر تحولات ساختاری در نظام بین الملل و سیاست داخلی ایران در چارچوب نظریه واقعگرایی نوکلاسیک، سیاست خارجی ایران در جنگ اوکراین را بررسی میکند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The foreign policy approach of the Islamic Republic of Iran in the Ukraine war; Achievements and challenges

نویسندگان English

Farshad Roomi
Mohsen Aleghafur
Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

With the collapse of the bipolar system and the intensification of America's hostility against Iran, the orientation towards the East in foreign policy became Iran's strategic priority. In the meantime, facing threats from the West and wishing to form a multipolar world, Iran has abandoned its historical rivalry with Russia and has recently expressed positions beyond the "Looking East" approach in the Ukraine war.
This article tries to answer these questions: Under the influence of what components has Iran's foreign policy been formed in response to Russia's invasion of Ukraine? To what extent is it in line with Iran's national goals and long-term interests?
In response, it can be said that Iran interprets Russia's invasion as the beginning of a transformation in the international system with the emergence of new blocs and alliances, which gives Tehran the opportunity to get out of isolation and become an actor in the world arena. For the Islamic Republic, the all-out support of Moscow in the Ukraine war is part of a single strategy for participation and use of the emerging international order. By measuring the opportunities and threats of the Ukraine crisis, this article recommends that Iran, by adopting a cautious approach in supporting Russia, avoids provoking Western governments and keeps the country away from being exposed to wider sanctions and pressures. The article examines Iran's foreign policy in the Ukraine war with a qualitative approach and within the framework of neoclassical realism theory.

کلیدواژه‌ها English

Ukraine War
Russia
look to the East
New World Order
National Interests
اسعدی، بهروز و منوری، سیدعلی (1400)، «بررسی روابط ایران و روسیه در قرن جدید: اتحاد استراتژیک یا همگرایی منافع»، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، دوره 12، شماره 4، صص. 210-181.
آدمی، علی (1389)، «راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: دیدگاه‌ها، زمینه‌ها و فرصت‌ها»، فصلنامه مطالعات سیاسی، 2(7)،، صص 126-97.
آدمی، علی و برزگر، کیهان (1389)، «تحلیلی راهبردی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران (با تاکید بر نگاه به شرق وسازمان همکاری شانگهای)»، فصلنامه مطالعات سیاسی،3(9)، صص 29-1.
بایزیدی، رحیم (1401)، «راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی ایران؛ مولفه‌های راهبردی و تحولات آینده»، فصلنامه آینده‌پژوهی، شماره 2، صص. 159-137.
بهرامی, سیامک. (1402). چارچوبی مفهومی برای درک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران:دیالکتیک بسترهای رویایی و امکانهای واقعی. سیاست جهانی, 12(2), 63-91. doi: 10.22124/wp.2023.25088.3220
بهرامی پور, فرشته, الفتی, آزاده, & حاضری, نجوا. (1402). تحلیل نقش تحریم های ثانویه در رویکرد اتحادیه اروپا به برجام. سیاست جهانی, 12(2), 7-37. doi: 10.22124/wp.2023.23684.3126
تابع افشار، ساناز و برزگر، کیهان (1395)، «رئالیسم نئوکلاسیک و سیاست خارجی آمریکا؛ تحلیلی نظری بر فهم سیاست خارجی ایالات متحده»، رهیافت‌های سیاسی بین‌المللی، سال هشتم، شماره 1. صص. 70-42.
حاجیلو، محمدحسین (1396)، «شکنندگی همکاری در فضای هژمونیک و نگاه به شرق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، قصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 38، صص. 88-69.
خسروانی، فرشید (1400)، «نگرانی‌های اسرائیل از جنگ روسیه و اوکراین»، دیپلماسی ایرانی، 28 اسفند، قابل دسترس در: http://irdiplomacy.ir/fa/news/2010643
دهقانی‌فیروزآبادی، جلال و مرادی، منوچهر (1394)، «آمریکا و روابط جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 89، صص. 91 -65.
دهقانی‌فیروزآبادی، جلال (1390)، «واقع‌گرایی نئوکلاسیک و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست خارجی، شماره 2، صص. 294-275.
رشیدی، احمد (1401)، «تداوم و تغییر در علل مداخله‌های نظامی روسیه»، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، شماره 1، صص. 42-11. Doi: 10.29252/piaj.2022.227384.1254
رومی، فرشاد. (1399)، «بازشناسی جایگاه روسیه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست، شماره 2، صص.610-589، DOI: 10.22059/jpq.2020.264709.1007300> <
زیدآبادی، احمد (1402)، «چرخش به شرق و آفات آن، روزنامه هم‌میهن»، شماره 275، 21 تیر، قابل دسترس در: https://hammihanonline.ir/news/title-one/chrkhsh-bh-shrq-w-afat-an
سجادپور، محمدکاظم (1388)، «عنصر بین‌المللی در روابط ایران و روسیه» در کتاب: روابط ایران و روسیه، ویراستار مهدی سنایی و جهانگیر کرمی، تهران: مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس).
حلالخور، مهرداد و سعیدی‌راد، آرش (1400)، «ایران ـ اوکراین در دوران بحران و تأثیر آن بر روابط با روسیه»، فصلنامه سیاست و روابط بین‌الملل، شماره 10، صص. 98-75
سلیمی، حسین و ابراهیمی، منار (1394)، «مبانی نظری و فرانظری و نقد نظریه واقع‌گرایی نئوکلاسیک»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، شماره 17، صص. 42 -13.
شوری، محمود (1401)، «بعد از جنگ اوکراین، نفع روسیه در احیای برجام نبود»، پایگاه اطلاع­رسانی و خبری جماران، 28 آذر، قابل دسترس در: https://www.jamaran.news/
شوری، محمود (1394)، «ایران، روسیه و آینده مسئله سوریه» فصلنامه روابط خارجی، شماره 4، صص.18-13.
صالحی، حمید و سجادی، مرضیه سادات (1401)، «مواضع و راهبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در بحران اوکراین»، فصلنامه مدیریت بحران و وضعیت‌های اضطراری، شماره 3، صص. 74-45.
فخاری، رامین (1401)، «جنگ اوکراین و عواقب متوجه ایران»، دیپلماسی ایرانی، ۸ اسفند، قابل دسترس در: http://irdiplomacy.ir/fa/news/2017987/
عطایی، فرهاد و شیبانی، اعظم (1390)، «زمینه‌های همکاری و رقابت ایران و روسیه در آسیای مرکزی در چارچوب ژئوپلیتیک»، مطالعات اوراسیای مرکزی، شماره 8، صص.151 - 131.
کولائی، الهه و نوری، علیرضا (1389)، «عملگرایی پوتین و تغییر در رویکردهای سیاست خارجی روسیه»، فصلنامه سیاست، شماره 2، صص. 228- 209.
مشیرزاده، حمیرا (1394)، «تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل»، تهران: سمت.
مجتهد زاده، پیروز و رشیدی‌نژاد، اصغر (1390)، «تحلیل ژئوپلتیکی سیاست خارجی روسیه در رابطه با برنامه اتمی ایران (2008-2000)». فصلنامه ژئوپلتیک، شماره 2، صص 36-1.
مهدی زاده, مهران, پیکرنگار, عبدالحسین, طالقانی, محمد, & علیزاده, ابراهیم. (1402). تبیین جایگاه ایران در مقایسه با نفوذ گسترده بازیگران جهانی در منطقه راهبردی قفقاز جنوبی. سیاست جهانی, 12(1), 325-365. doi: 10.22124/wp.2023.23721.3132
مظاهری، محمد مهدی (1401)، «جنگ اوکراین؛ رویکرد قدرت‌های جهانی و سیاست جمهوری اسلامی ایران»، ۹ اسفند، مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه، قابل دسترس در: https://www.ipis.ir/portal/subjectview/712482
نوروزی، نورمحمد و فرشاد رومی (1393)، «چشم‌انداز روسی به روابط ایران و روسیه»، پژوهشنامه سیاست بین‌الملل، شماره 1، صص.117-93.
نوری، علیرضا (1387)، «تحولات مفهوم آمریکا ستیزی در سیاست خارجی روسیه با تاکید بر سیاست خارجی پوتین»، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 42، صص 876-853.
نوری، علیرضا (1389)، «سیاست خارجی روسیه در دوره پوتین: اصول وروندها»، تهران: دانشگاه جامع امام حسین (ع)، دانشکده وپژوهشکده پیامبر اعظم (ص).
Abrams, Elliott (2023), “Implications of the Russia-Ukraine War”, Council Foreign Relations, February 26, Available at: https://www.cfr.org/blog/implications-russia-ukraine-war
Atay, Hadi (2022), “How Has Russia Used the Iranian Nuclear Crisis to Achieve Its Goals in Ukraine?”, Center for Iranian Studies, 4 March, Available at: https://iramcenter.org/en/how-has-russia-used-the-iranian-nuclear-crisis-to-achieve-its-goals-in-ukraine_en-707
Azizi, Hamidreza (2023), “The Ukraine War: The View from Iran”, The Cairo Review of Global Affairs, Fall and winter, pp. 23-28. Available at:https://www.thecairoreview.com/wp-content/uploads/2023/01/cr46-azizi-full-page-lr.pdf
Azodi, Sina (2022), “How Russia’s invasion of Ukraine is shaping national security debates in Iran”, Atlantic Council, June 2, Available at: https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/how-russias-invasion-of-ukraine-is-shaping-national-security-debates-in-iran/
Blagov, Sergei (2017), “Alliance with Syria Tightens Russia’s Ties with Iran”, Asia Time, available at: www.atimes.com/article.
Bobkin, Nikolai (2022), “Impact of the Ukrainian Conflict on US Relations with Countries in the Middle East”, Herald of the Russian Academy of Sciences, Vol. 92, No. 15, pp. S1397–S1404.
Cafiero, Giorgio (2023a), “Iran in Ukraine: The Costs of Supporting Putin’s War”, Gulf International Forum, 24 February, Available at: https://gulfif.org/iran-in-ukraine-the-costs-of-supporting-putins-war/
Cafiero, Giorgio (2023b), “Iran’s Indispensable Role for Russia in the Ukraine War”, Gulf International Forum, 20 February, Available at: https://gulfif.org/irans-indispensable-role-for-russia-in-the-ukraine-war/
Ehteshami, Anoushiravan and Gawdat Bahgat (2019), “Iran’s Asianisation Strategy”, in Annalisa Perteghella, ed. Iran Looking East. An Alternative to the EU. Milan: Ledizioni Ledi Publishing, Pp: 11-40. Available at: https://www.ispionline.it/sites/default/files/pubblicazioni/ispi_iran_looking_web.pdf#page=11
 Ehteshami, Anoushiravan (2022), “Asianisation of Asia: Chinese-Iranian, Relations in Perspective,” Asian Affairs, 53, 1: 8-27, 10.1080/03068374.2022.2029037>
Gallagher, Nancy; Mohseni, Ebrahim; Ramsay, Clay (2022), “Iranian Public Opinion on the War in Ukraine and Nuclear Options”, Center for International & Security Studies at Maryland, 15 August, Available at: https://cissm.umd.edu/research-impact/publications/iranian-public-opinion-war-ukraine-and-nuclear-options
Hunter, Shireen T. (2010), “Iran’s Foreign Policy in the Post-Soviet Era: Resisting the New International Order”, Santa Barbara, Calif: Praeger.

Kaleji, vali (2022), “Iran and the Ukraine Crisis: Complexities and Considerations”, The Center Asia-Caucasus Analist, 25 April, available at: https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13717-iran-and-the-ukraine-crisis-complexities-and-considerations.html

Katz, Mark N. (2012), “Russia and Iran”, Middle East Policy, No. 3, pp.54-64.
Katz, Mark N. (2010), “Russian-Iranian Relations in the Obama Era”, Middle East Policy, No. 2, Pp.62-69.
Kitchen, Nicholas (2010), “Systemic Pressures and Domestic Ideas: A Neoclassical Realist Model of Grand Strategy Formation”, Review of international studies, 36 (1):117-143
Kozhanov, Nikolay (2023), “Putin’s war in Ukraine and prospects for Russian-Iranian relations”, The Peace and Conflict Resolution Evidence Platform Edinburgh Law School, 4 Apr, Available at: https://peacerep.org/2023/04/04/putin-ukraine-russian-iranian-relations/
Kozhanov, Nikolay. (2012), “Russia’s Relations with Iran; Dialogue without Commitments”, The Washington Institute for Near East Policy, pp.1-34, Available at: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/russian-relations-with-iran-dialogue-without-commitments,pdf
Lebow, Richard Ned (2022), “International Relations Theory and the Ukrainian War”, Analyse & Kritik 2022, 44(1): 111–135. Available at: https://doi.org/10.1515/auk-2022-2021
Milani, Mohsen (2016),Iran and Russia's Uncomfortable Alliance”, Foreign Affairs, Available at: https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2016-08-31/iran-and-russias-uncomfortable-alliance Accessed on: 21 March 2018.
Niakooee, Seyed Amir and Rahda, Hossein (2021), “The Middle East and Iran in Russia's Foreign Policy after the Ukraine War”, Iranian Review of Foreign Affairs, Vol. 12, No. 2, pp. 493-524.
Sadri, Sayyad (2023), “The Geopolitical Impacts of the Russo-Ukrainian War on Iran”, Krakowskie Studia Miedzynarodowe, No.10, Pp. 43-45. DOI: 10.48269/2451-0610-ksm-2023-1-002
Sharafedin, Bozorgmehr and Tan, Florence and Chen, Aizhu(2022), “More Russian oil going east squeezes Iranian crude sales to China”, Reuters, May 20, Available at: https://www.aljazeera.com/news/2022/5/19/more-russian-oil-going-east-squeezes-iranian-crude-sales-to-china
Tirone, Jonathan and Motevali, Golnar (2022), “Russia, Iran Defy Western Sanctions by Building New Trade Route”, Bloomberg, 21 December, Available at: https://www.bloomberg.com/graphics/2022-russia-iran-trade-corridor/