پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

تبیین نقش و باورهای محمدعلی فروغی در سیاست داخلی و خارجی در دوره نخست وزیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
آرش جابری 1
معصومه قره داغی 2
عزیز طالعی قره قشلاق 3
منوچهر صمدی وند 4
1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
2 استادیار گروه تاریخ، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
3 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
4 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
10.22034/irr.2023.406713.2412
چکیده
محمدعلی فروغی فیلسوف وادیبی واقع بین بود که نقش مهمی در تحکیم پایه های سلطنت رضا شاه و مشروعیت بخشیدن به حکومت دیکتاتوری او داشت. به سبب توانایی علمی و ادب و نزاکت خیلی سریع مدارج ترقی را طی و در کوتاهترین مدت به ریاست مجلس شورای ملی و ریاست دیوان عالی کشور رسید و در چند کابینه وزیر شده و اولین رییس الوزرای رضاشاه و نخستین نخست وزیر محمدرضاشاه گردید. فروغی با همکاری دیگر عناصر فراماسون بود که به تأسیس انجمن آثار ملی مبادرت ورزید که تجدیدبنای آرامگاه فردوسی شاعر شیعه ایرانی به سبک و سیاق آرامگاه کورش از جمله اقدامات او بود. هم او بود که به تهیه شجره نامه جعلی برای رضاشاه همت نمود. نقش عمده فروغی در تاریخ معاصر ایران در واقع از سوم شهریور 1320 ه.ش آغاز می شود. در این اوضاع رضا شاه مجدداً اورا نخست وزیر نمود چرا که هیچ کس مثل فروغی به زبان دیپلماسی آشنا نبود . فروغی در این مسئولیت چند کار مهم انجام داد. حذف رضا شاه که او از این طریق به اعطای آزادی به افکار عمومی، آزادی محکومین سیاسی و اعاده حیثیت از کسانی که در دوره پهلوی کنار گذاشته شده بودند، پرداخت. همچنین عقد قرارداد اتحاد سه جانبه با متفقین،تهیه مقدمات روی کار آمدن محمد رضا پهلوی از جمله اقدامات ایشان در این دوره بود .
کلیدواژه‌ها
محمد علی فروغی
رضاشاه
سیاست خارجی
روسیه
انگلیس

عنوان مقاله English

Explaining the role and beliefs of Mohammad Ali Foroughi in domestic and foreign policy during the prime ministership

نویسندگان English

Arash Jaberi 1
Masomeh Gharadaghi 2
Aziz Taleei Gharah Gheshlagh 3
Manocher Samadivand 4
1 PhD student, Department of History, Shebester Branch, Islamic Azad University, Shebester, Iran
2 Assistant Professor, Department of History, Shabester Branch, Islamic Azad University, Shabester, Iran
3 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Law and Political Sciences, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Mohammad Ali Foroughi was a realistic Wadibi philosopher who played an important role in consolidating the foundations of Reza Shah's monarchy and legitimizing his dictatorial rule. Due to his scientific ability, politeness and politeness, he went through the ranks very quickly and in the shortest period of time, he became the head of the National Assembly and the head of the Supreme Court, and became a minister in several cabinets and became the first head of Reza Shah's vice-ministers and the first prime minister of Mohammad Reza Shah. Foroughi, with the cooperation of other Freemason elements, initiated the establishment of the National Artifacts Association, which included the reconstruction of the Iranian Shia poet Ferdowsi's tomb in the style and context of Koresh's tomb. He was also the one who tried to prepare a fake genealogy for Reza Shah. Foroughi's major role in the contemporary history of Iran actually begins on the third of Shahrivar 1320 AH. In this situation, Reza Shah made him prime minister again because no one was familiar with the language of diplomacy like Foroughi. Foroughi did several important things in this responsibility. The removal of Reza Shah, who in this way gave freedom to public opinion, the release of political convicts, and the restoration of dignity to those who were excluded during the Pahlavi period. Also, concluding a tripartite alliance agreement with the Allies, preparing the preparations for Mohammad Reza Pahlavi's inauguration were among his actions during this period.

کلیدواژه‌ها English

Mohammad Ali Foroughi
Reza Shah
foreign policy
Russia
England
آبراهامیان، یرواند (۱۳۷۷): ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشرمرکز
آدمیت، فریدون (1385): امیرکبیر و ایران، تهران، خوارزمی، ج نهم
استوارت، ریچارد ا. (۱۳۷۰): در آخرین روزهای رضا شاه (تهاجم روس و انگلیس به ایران در شهریور،1320)، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی و کاوه بیات، تهران، انتشارات معین
اصغری، محمود (1379): تحلیلی از باورهای روشنفکران و پیامدهای اقتصادی آن «عصر قاجار و پهلوی»، اندیشه حوزه، سال ششم، شماره 3، آذر و دی
اعظام قدسی، حسن (اعظام الوزاره)(1379): خاطرات من یا روشن شدن تاریخ صدساله، ج اول، چاپ اول، تهران، چاپخانه حیدری، اردیبهشت 42،
 افشار، ایرج (1359): اوراق تازه یاب مشروطیت، تهران:، انتشارات جاویدان
اقبال آشتیانی، عباس (1363): میرزا تقی خان امیرکبیر، به اهتمام ایرج افشار، تهران، قدس
انتظام، نصرالله (1371): خاطرات، به کوشش محمد رضا عباسی و بـهروز طـیرانی، تهران، انتشارات اسناد ملی ایران
اندیشه، لیلا (1393): زندگی و زمانه عباس اقبال آشتیانی، ترجمه جلال الدین افضل، تهران، نامک
بامداد، مهدی (1387): تاریخ رجال ایران، تصحیح ذبیح‌الله علی‌زاده اشکوری، تهران، انتشارات فردوس، ج اول
بایگانی اسناد وزارت امور خارجه، کارتن،12 پرونده 1320،115 ش
بهار، محمدتقی (1357): تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران انقراض قاجاریه، تهران، جیبی، ج 1
بهنام، جمشید (۱۳۷۵): ایرانیان و اندیشه تجدد، تهران، انتشارات فروزان
تبرائیان، صفاءالدین (۱۳۷۱): ایران در اشغال متفقین، تهران، رسا
جهانبگلو، رامین، (1381): موج چهارم، نی، تهران
حکیم الهی، نصرت الله (۱۳۶۴): عصر پهلوی و تحولات ایران، تهران، علمی
خواجه نوری، ابراهیم (1327): مجموعه مکتوبات ابراهیم خواجه نوری. (موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران).
دولت آبادی، یحیی (1362):. حیات یحیی، انتشارات فردوسی، تهران، چ چهارم، جلد دوم
ذوقی، ایرج (1367): ایران و قدرت‌های بزرگ در جنگ جهانی دوم، تهران، شرکت انتشاراتی پاژنگ
رایین، اسماعیل (1355): انجمن‌های سری در انقلاب مشروطیت، تهران، انتشارات جاویدان
سازمان اسناد ملی ایران (ساکما)، ش سند 41165/293.)
سپهر، احمدعلی (1336): ایران در جنگ بزرگ 19 18-1914، تهران
شوستر، مورگان (1344): اختناق ایران، ترجمه ابوالحسن موسوی شـوشتری، تهران، بـنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه
طلوعی، محمود (1372): بـازیگران عـصر پهلوی از فروغی تا فردوست، تـهران، نـشرعلمی، ج 1
عاقلی باقر (۱۳۷۷): نخست وزیران از مشیرالدوله تا بختیار، تهران، نشر جاویدان
 غنی نژاد، موسی (1395): اقتصاد و دولت در ایران، تهران، نشراتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی
غنی، سیروس (1377): ایران برآمدن رضاخان و برافتادن قاجار و نقش انگلیسی‌ها، ترجمه حسن کامشاد، تهران، نیلوفر
غنی، محمد رضا (1388): تربیت مـلت به یاری قدرت - نگاهی به اندیشه‌های محمد علی فروغی، شماره 74
فروغی، محمد علی (۱۳۱۵): خلاصه سخنرانی در دانشکده حقوق و علوم سیاسی، نشریه تعلیم و تربیت شماره 22، دی ماه 1315
فوران، جان (۱۳۸۸): مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین، تهران، رسا
قهرمان میرزاسالور (1357): روزنامه خاطرات عین السلطنه، به کوشش ایرج افشار ومسعود سالور، تهران، اساطیر
محمودی، سیدعلی (1390): تـراز جهـانی تحلیـل و ارزیـابی اندیشه‌ها و سیاسـت ورزی‌های محمدعلی فروغی، مهرنامه، شماره 18
 مـستوفی، عبدالله (1360): شـرح زنـدگانی مـن. تـاریخ اجـتمـاعی و اداری دورهـ قاجاریـه. ج دوم، تهـران، انتشارات زوار، چ دوم
مکی، حسین (۱۳۶۴): تاریخ بیست ساله ایران، ج 6، تهران، نشر ناشر
ملک زاده، مهدی (1373): تاریخ انقلاب مشروطیت، تهران: علمی، ج دوم
ملکی، حسین (1360): زندگانی میرزاتقی خان امیرکبیر،، تهران
مهدوی، معزالدین (۱۳۴۷): اوضاع اجتماعی نیم قرن اخیر، تهران، وحید
مؤمنی، محمد باقر (1353): «صوراسرافیل»، مجله: «نامه انجمن کتاب داران ایران» دوره هفتم، ش اول
میرانصاری، علی (1376): اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران ‌، تهران
نصر، عباس (۱۳۷۰): تحلیلی بر تداخل فرهنگی مـعاصر ایران، تهران، جهاد دانشگاهی
 نفیسی، سعید (1350): «فروغی یک مرد بزرگ». کاوه. ش 34
هاشمیان، احمد (ایرج) (1379): تحولات فرهنگی ایران در دوره قاجاریه و مدرسه دارالفنون، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب
همبلی، گاوین، (۱۳۷۱): «خودکامگی پهلوی: محمدرضاشاه»، سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، ترجمه عباس مخبر، تهران:، طرح نو
واردی، احمد (1394): زندگی و زمانه محمد علی فروغی، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، تهران، انتشارات نارمک
ویژه، محمد رضا (1387): تـأملی بر رساله حقوق اساسی اثرمحمد علی فروغی، ش 37 و 38