پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

سیاست‌گذاری جمهوری اسلامی ایران در تأمین امنیت قفقاز جنوبی با تأکید بر جمهوری آذربایجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پیمان حسینی 1
عباس. مرادی 2
مالک ذوالقدر 2
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
2 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
10.22034/irr.2024.434315.2491
چکیده
هدف بررسی سیاست‌گذاری جمهوری اسلامی ایران در تأمین امنیت قفقاز جنوبی با تأکید بر جمهوری آذربایجان می باشد. این پژوهش، تحلیلی کیفی و از نوع پدیدارشناسی می باشد. جامعه آماری را، اساتید دانشگاه و متخصصین وزارت امور خارجه تشکیل می دهند. مشارکت کنندگان به روش هدفمند و اشباع داده، انتخاب و پاسخ سوالات با مصاحبه های اکتشافی به دست آمدند. این بررسی نشان داد که، همکاری های علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و ژئوپلیتیک بین دو کشور از رونق کافی برخوردار نبوده و سیاست امنیتی ایران بر پایه منافع و ملاحظات ژئوپلیتیکی و اقتصادی، براساس موازنه سازی برون گرا، دفاع فعال و تعامل و حضور مؤثر و مقتدر و راهبرد امنیتی به هم پیوسته می باشد. جمهوری اسلامی ایران شناخت و تحلیل محیطی کافی از شرایط جدید جمهوری آذربایجان نداشته و به دلیل دخالت کشورهای فرامنطقه ای، گزینه‌ی مناسبی جهت سیاستگذاری امنیتی به خصوص در زمینه‌های انرژی (نفت و گاز) در جمهوری آذربایجان نداشته و دو کشور با سمت و سوی حرکت یکدیگر در روابط بین الملل موافق نبوده و همکاری و پیمان نظامی با هم ندارند. در زمینه دور کردن نیروهای فرامنطقه ای، بخصوص اسرائیل از منطقه قفقاز جنوبی و جمهوری آذربایجان، به دلیل حمایت جمهوری اسلامی ایران از ارمنستان، موفقیت چشم گیری برای کشورمان حاصل نشده است.
کلیدواژه‌ها
سیاست‌گذاری
امنیت
قفقاز جنوبی
جمهوری آذربایجان
جمهوری اسلامی ایران

عنوان مقاله English

Policymaking of the Islamic Republic of Iran in securing the security of the South Caucasus with an emphasis on the Republic of Azerbaijan

نویسندگان English

payman hoseini 1
abbas moradi 2
malek zolghadr 2
1 1. PhD student, Department of Political Science, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran
2 Assistant Professor, Political Science Department, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
چکیده English

The aim is to examine the policies of the Islamic Republic of Iran in securing the security of the South Caucasus with an emphasis on the Republic of Azerbaijan. This research is a qualitative and phenomenological analysis. The statistical population consists of university professors and specialists of the Ministry of Foreign Affairs. Participants were selected and answered questions with exploratory interviews in a targeted and data saturated method. This study showed that the scientific, cultural, economic, social and geopolitical cooperation between the two countries has not been sufficiently prosperous and Iran's security policy is based on geopolitical and economic interests and considerations, based on extroverted balancing, active defense and interaction and presence. Effective and powerful and the security strategy is connected to each other. The Islamic Republic of Iran does not have sufficient environmental knowledge and analysis of the new conditions of the Republic of Azerbaijan, and due to the involvement of extra-regional countries, it does not have a suitable option for security policymaking, especially in the fields of energy (oil and gas) in the Republic of Azerbaijan, and the two countries are moving in opposite directions. They do not agree with each other in international relations, and they do not have military cooperation and agreements with each other. In the field of removing extra-regional forces, especially Israel from the South Caucasus region and the Republic of Azerbaijan, due to the support of the Islamic Republic of Iran to Armenia, our country has not achieved significant success.

کلیدواژه‌ها English

policymaking
security
South Caucasus
Republic of Azerbaijan
Islamic Republic of Iran
الماسی، مصطفی. (1401). سیاست‌های ایران در قبال بحران قفقاز جنوبی. مطالعات سیاست بین الملل، ۲ (۳): ۱۰۷-۱۳۰.
الهی نیا، میلاد و محمدی، محمدشاه. (1401). پیامدهای امنیتی بحران قره باغ بر امنیت جمهوری اسلامی ایران، دانش نامه علوم سیاسی، 3(6): 26-47.
ابراهیمی، نبی الله و اصولی، قاسم. (1395). چگونگی کاربری مولفه‌های امنیتی در قفقاز جنوبی. فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 21(90): 1-38.
اصولی اودلو، قاسم. (1402). تقابل و نظم؛ سیاست امنیتی آمریکا و روسیه در قفقاز جنوبی. کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران.
بزرگمهری، مجید و طباطبایی، سیدمهدی. (1396). بررسی تطبیقی سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تا 2015. فصلنامه سیاست خارجی، 31(2): 109-150.
تیشه یار، ماندانا و بهرامی، سمیه. (1397). سیاست خارجی عمل‏گرایانۀ ایران در قفقاز جنوبی در فضای پابرجام. مطالعات اوراسیای مرکزی، 11(1): 23-38.
جعفری نیا، عباس.، کاظم پور، ذکریا و مددی، سعید. (1402). ترتیبات امنیتی ناظر بر قفقاز جنوبی (فرصت‌ها و چالش‌های آینده). آینده‌پژوهی دفاعی، 8(28): 57-89.
جلیلوند، محسن و قربانی، فاطمه. (1393). تاثیرات حضور اسرائیل در آسیای میانه و قفقاز بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. مجله پژوهش‌های سیاسی و بین المللی، 6(22): 1-24.
جواهری، مهدی.، نیلفروشان، عباس و نقی‌زاده، حمید. (1401). سیاست‌گذاری دفاعی- امنیتی جمهوری اسلامی ایران در رویارویی با افراط گرایی اسلامی در آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی در مقطع زمانی پیش رو (سال 1401-1400). فصلنامه محیط راهبردی، 6(1): 136-162.
حسین پور، زهرا. (1399). واکاوی عوامل تأثیرگذار بر روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان (ابعاد و رویکردها). مطالعات منافع ملی، 22: 91-112.
حسینی تقی آباد، سید مهدی و علیزاده، شیوا. (1398). دیپلماسی عمومی‌ و سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران در روابط با جمهوری آذربایجان؛ ظرفیت‌ها، موانع و راهکارها. جستارهای سیاسی معاصر، 10(4): 1-24.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال. (1389). سیاست امنیتی جمهوری اسلامی ایران در قفقاز جنوبی. فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، 6(17): 208-239.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال.(1389). ضرورت‌ها و کارکرد دیپلماسی در سیاست خارجی توسعه‌گرا، مجموعه مقالات کنفرانس ملی سیاست خارجی توسعه گرا، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
راه نجات، میترا و کبیری، حسن. (1397). واکاوی عوامل اقتصادی- امنیتی واگرایی روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان 2000 تا 2016. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 7(25): 95-123.
رجبی، محمد. (1401). راهبرد و الگوی رفتاری جمهوری آذربایجان در برهم‌کنش جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل. مطالعات اوراسیای مرکزی، 15(1): 53-75.
رشیدی، احمد. (1402). کریدور میانی و منافع ایران در قفقاز جنوبی. فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 29(121): 27-54.
عباسی، مجید و موسوی، سیدمحمدرضا. (1392). روابط جمهوری اسلامی‌ایران و جمهوری آذربایجان، بسترهای همگرایی و زمینه‌های واگرایی. مطالعات اوراسیای مرکزی، 6(2): 61-80.
فلاحت پیشه، حشمت اله.، شربتی، وحید و مظفری، محمدمهدی. (1394). سیاست خارجی ترکیه در قفقاز جنوبی و منافع ایران و روسیه. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 4(12): 37-60.
قربانی، مهدی و رئیسی نژاد، آرش. (1402). سیاست خارجی ایران در جنگ دوم قره‌باغ: عوامل و رویکرد. سیاست جهانی، 12(1): 199-234.
کلانتری، فتح الله و کاویانی فر، پیمان. (1400). پویش‌های تهدیدزای منطقه قفقاز جنوبی علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه آفاق امنیت، 14(52): 185-206.
کولایی، الهه و جوکار، علی‌اکبر. (1399). نقش تحولات روابط روسیه با غرب (اروپا و آمریکا) در همکاری اقتصادی ایران با کشورهای قفقازجنوبی (2019-2014). فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 26(112): 93-116.
کولایی، الهه و علی زاده، شیوا. (1396). دیپلماسی علمی ایران در قفقاز جنوبی مطالعه‌ی موردی: جمهوری آذربایجان. دو فصلنامه سیاست و روابط بین الملل، 1(1): 9-31.
مجتهدزاده، پیروز، حسین پور پویان، رضا و کریمی پور، یدالله. (1387). تحلیل و بررسی همپوشی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در تعامل با جمهوری آذربایجان با واقعیتهای ژئوپلیتیک. برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ۱۲ (۲): ۲۵۵-۲۱۳.
محبوبی، قربانعلی، موسوی، سیدمحمدرضا و عزیز موسوی، سیدعلیرضا. (1400). روابط اسرائیل و آذربایجان و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات سیاسی، 13(51): 159-179.
موسوی شهیدی، سیدمهدی و احمدی کروچ، سیدعباس. (1398). زمینه‌های تعامل، رقابت و تنش در روابط ژئوپلیتیکی ایران و آذربایجان و ارائۀ مدل پیشنهادی. فصلنامه روابط خارجی، 11(2): 69-102.
نجفی سیار، رحمان و ابراهیمی، حامد. (1400). آثار و پیامدهای توافق‌نامه آتش‌بس بحران 2020 قره‌باغ بر امنیت و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه روابط خارجی، 13(3): 499-532.
هاشمی، مصطفی.، قربانی نژاد، ریباز.، یزدان پناه درو، کیومرث و نامی، محمدحسن. (1400). تأثیر سیاست همسایگی جمهوری فدراسیون روسیه بر رویکرد منطقه‌گرایی ایران در قفقاز. فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 13(3): 945-955.
وثوقی، سعید و رضایی، مسعود. (1394). نگاهی ایرانی به فهم موانع و ناکامی در روابط تهران - باکو. سیاست جهانی، 4(4): 165-202.
Azizi, H. R. & Isachenko, D. (2023). Turkey-Iran Rivalry in the Changing Geopolitics of the South Caucasus. SWP Comment, 49: 1-6.
Kızılyurt, Ö. (2023). The formative years of Iran’s ‘jihadi field diplomacy’ in Azerbaijan. Politics, Religion & Ideology, 24(3): 398-425.
Shikhaliyev, E. (2023). Iran's Armenia and Azerbaijan policy. Journal of general Turkish history Research, 3: 329-340.
Zasztowt, K. (2012). Iran, Turkey and Azerbaijan: Heading Towards a Regional Crisis? Policy paper, 35: 1-9.