پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

منافع متعارض ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی از منظر ژئوپلیتیک انتقادی(2022-2001).

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه روابط بین الملل، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
2 نویسنده مسئول، استادیار گروه علوم سیاسی، واحد اندیمشک، دانشگاه آزاد اسلامی، اندیمشک، ایران.
3 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
4 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
چکیده


قفقاز جنوبی در دو دهه گذشته عرصه منافع قدرت‌های پیرامون آن از جمله ایران و ترکیه است که هر کدام رویکردها و منافع خاص خود را دنبال می‌کنند. هدف این مقاله تبیین منافع متعارض ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی از منظر ژئوپلتیک انتقادی است. سوال اصلی این است که منافع متعارض ایران و ترکیه در قفقازجنوبی از منظر ژئوپلیتیک انتقادی چگونه تبیین می‌شود؟ فرضیه اصلی این است که ایران و ترکیه سعی می‌کنند با فاصله از ژئوپلیتیک سنتی، منافع خود را در سازه‌های قدرت‌محور، فضایی و هویتی محقق کنند. فرضیه رقیب این است که منافع متعارض دو کشور در قفقاز جنوبی از ماهیت قدرت‌محور برخوردارند و از فضاهای جغرافیایی و زمینه‌های هویتی تاثیر نمی‌پذیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که منافع دو کشور در قفقاز جنوبی ریشه در ذهنیت مقامات دو کشور در نقش فرهنگی، تمدنی، تاریخی، ژئوپلیتیکی، اتصال دهنده و موازنه‌ساز دارد. این منافع متعارض از یک طرف ریشه در رقابت در تصاحب جایگاه قدرت برتر منطقه‌ای دارد. ایران آذری‌های ساکن ایران و قفقاز را واجد پتانسیل ایدئولوژی و زمان برای گسترش نفوذ آنکارا در منطقه می‌پندارد. ترکیه نیز گسترش فضایی شیعی در قفقاز به ویژه آذربایجان را، گسترش فضایی ایران محسوب می‌کند. ترکیه همچنین آموزه‌های دینی اسلامی – شیعی را جزء جدانشدنی سیاست ایران می‌داند؛ در حالی که ایران با برداشت از نقش گسترش‌طلبی امپراتوری عثمانی سابق که ترکیه خود را نماینده آن می‌داند و هویت‌گرایی آن در همگرایی ترک‌زبانان و آذری‌زبانان را به عنوان تهدید می‌نگرد
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Conflicting interests of Iran and Türkiye in the South Caucasus from a critical geopolitical perspective(2001-20222).

نویسندگان English

Leila Shirali 1
Farzad Navidinia 2
Shiva Jalalpoor 3
Feredoun Akbarzadeh 4
1 PhD Student, Department of International Relations,, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
2 Corresponding Author, Assistant Professor, Department of Political Science, Andimeshk Branch, Islamic Azad University, Andimeshk,Iran.
3 , Assistant Professor, Department of Political Science, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Political Science, Ahvaz Branch, Islamic Azad University,, Ahvaz, Iran.
چکیده English



In the last two decades, the South Caucasus has been the focus of the surrounding powers, including Iran and Türkiye, each of which follows and follows itself. The purpose of this article is to explain the conflict between Iran and Türkiye in the South Caucasus from a critical geopolitical point of view. The main question is, how is the conflict between Iran and Türkiye in the South Caucasus explained from a critical geopolitical point of view? The main hypothesis is that Iran and Türkiye are trying to realize themselves in power-oriented, spatial and identity structures, away from traditional geopolitics. The competing hypothesis is that the conflicts between the two countries in the South Caucasus are power-oriented in nature and are not influenced by geographical space and identity contexts. The findings show that there are two countries in the South Caucasus in the minds of the officials of the two countries in a cultural, civilizational, historical, geopolitical, communicative and balancing role. On the one hand, this is a conflict in the competition for regional supremacy. Iran considers Azeris living in Iran and the Caucasus to have the ideological potential and time to expand Ankara's influence in the region. Türkiye also expands the space of Shia in the Caucasus, especially Azerbaijan, to expand the space of Iran. Türkiye also considers Islamic-Shiite religious teachings to be an inseparable part of Iran's politics. While Iran perceives the expansionist role of the former Ottoman Empire, which Turkey considers to be its representative,

کلیدواژه‌ها English

Keywords: critical geopolitics
South Caucasus
conflicting interests
regional powers
اسمعیلی، مهدی و همکاران، (1401)، «واکاوی برنامه جامع همکاری 25 ساله جمهوری اسلامی ایران و چین از منظر ژئوپلیتیک انتقادی»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 29، شماره دوم، تابستان.
اشرافی، مرتضی و اشرافی، مجتبی، (1396)، «بررسی و تحلیل وضعیت شیعیان جمهوری آذربایجان»، فصلنامه شیعه‌شناسی، دوره 15، شماره 58، تابستان.
افضلی، رسول و همکاران، (1393)، «قلمروسازی گفتمانی در ژئوپلیتیک»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره سوم، شماره چهارم، زمستان.
افضلی، رسول و همکاران، (1394)، «عناصر و مولفه‌های قلمروسازی گفتمانی در ژئوپلیتیک»، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 47، شماره سوم، پاییز.
پوراحمدی، حسین و پدین، محمد، (1399)، «عوامل تاثیرگذار بر روابط ج.ا.ایران و ج.آذربایجان از سال 1992 تا 2016»، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، سال 11، شماره سوم، بهار.
پیشگاهی‌فرد، زهرا و نورعلی، حسن، (1400)، «بررسی نظریه‌های مورد غفلت قرار گرفته در ادبیات ژئوپلیتیک ایران»، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 53، شماره چهارم، زمستان.
توماج، امیرشیر و همکاران، (1399)، «بررسی تطبیقی سیاست خارجی ترکیه و جمهوری اسلامی ایران در قفقاز»، فصلنامه مطالعات سیاسی، دوره 12، شماره 47، بهار
جانسیز، احمد و صالحیان، تاج‌الدین، (1395)، «نگاه نو به رقابت ایران و ترکیه در کسب قدرت منطقه‌ای»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره ششم، شماره 19، بهار.
جعفری‌پناه، مهدی و نائیج، علیرضا، (1402)، «ژئوپلیتیک انتقادی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 20، شماره 72، بهار.
جوادی ارجمند، محمدجعفر، (1388)، «سند چشم‌انداز 1404 و سیاست خارجی ج.ا.ا در دستیابی به قدرت برتر منطقه‌ای»، فصلنامه سیاست، دوره 39، شماره اول.
حافظ‌نیا، محمدرضا، (1385)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: نشر پاپلی
حکیم، حمید، (1396)، ژئوپلیتیک قفقاز و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر خرسندی
دالبی، سایمون، (1396)، «ژئوپلیتیک انتقادی و امنیت»، در پیتر برجس، بررسی‌های جدید امنیت، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر امیرکبیر
درج، حمید، (1402)، «سیاست خارجی ترکیه در قفقاز جنوبی و تأثیر آن بر قلمروی نفوذ این کشور در منطقه»، فصلنامه جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، سال 21، شماره سوم، پاییز.
دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، (13/08/1399)، «راه‌حل پایان مناقشه قره‌باغ»، قابل دسترسی در لینک زیر: https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=46775.
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اله العظمی خامنه‌ای، (05/09/1401)، «بیانات در دیدار بسیجیان»، قابل دسترسی در لینک زیر: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51418.
ساداتی شیاده، مهرانه، (1401)، مولفه‌های نظم منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در خرده شبکه منطقه‌ای قفقاز، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی زاهد غفاری هشجین، تهران: دانشگاه شاهد.
صادقی اول، هادی و همکاران، (1398)، «ژئوپلیتیک انتقادی و تحلیل رویکرد ترکیه در قبال داعش»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، دوره هشتم، شماره اول، بهار.
صالحیان، تاج‌الدین و سیمبر، رضا، (1397)، «منابع اجتماعی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره هشتم، شماره 26، بهار.
عباس‌زاده فتح‌آبادی، مهدی و همکاران، (1400)، «تحلیل سازه‌انگارانه چرخش در سیاست خارجی ایران در بحران قره‌باغ 2020»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 14، شماره دوم، زمستان.
علمدار، اسماعیل و همکاران، (1403)، «تبیین مولفه‌های علایق ژئوپلیتیک در روابط خارجی ایران و ترکیه»، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره 20، شماره 73، بهار.
فتح‌اللهی، عبدالرحمن، (14/07/1400)، «اردوغان، کارگردان آشوب‌های منطقه»، قابل دسترسی در لینک زیر: http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2006607/.
فلاحت‌پیشه، حشمت‌اله و همکاران، (1394)، «سیاست خارجی ترکیه در قفقاز جنوبی و منافع ایران و روسیه»، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، دوره چهارم، شماره 12، بهار.
کاظمی، احمد، (1384)، امنیت در قفقاز جنوبی، تهران: نشر موسسه تحقیقات ابرار معاصر
کاکایی، سیامک و دهقانی فیروزآبادی، جلال، (1400)، «سیاست ترکیه در مناقشه قره‌باغ»، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال 27، شماره 115، پاییز
کولایی، الهه و اصولی، قاسم، (1391)، «چگونگی تغییر روابط امنیتی شده ایران و جمهوری آذربایجان»، دو فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، سال پنجم، شماره 10، بهار و تابستان.
کولایی، الهه و نظامی‌پور، مریم، (1398)، «پان ترکیسم: برساختن هویت و شکل‌گیری جمهوری آذربایجان 1920-1890»، دو فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 12، شماره دوم، پاییز و زمستان.
مویر، ریچارد، (1379)، درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، ترجمه دره میرحیدر، تهران: نشر سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح
میرحیدر، دره و حمیدی‌نیا، حسین، (1385)، «مقایسه جغرافیای سیاسی و روابط بین‌الملل از نظر روش‌شناسی و مفاهیم»، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره دوم، شماره سوم.
Anadolu agency, (08/11/2021), Azerbaijan marks 1st anniversary of victory in patriotic war, available at: https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/azerbaijan-marks-1st-anniversary-of-victory-in-patriotic-war/241499
Areshev, Andrei, (2015), Turkey’s Policies in the southern Caucasus and regional security mechanisms, Review of Armenian studies, no. 32.
Azizi, Hamidreza and Hamidifar, Hamidreza, (2021), Continuity and Change in Iran’s Approach toward the Nagorno-Karabakh Crisis, Geopolitics Quarterly, Vol 16, No 4.
Gorcki, Wojciech and Strachota, Krzysztof, (2021), The Caucasus deregulated. The region on the anniversary of the end of the second Karabakh war, Centre for eastern studies, available at: https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-commentary/2021-11-26/caucasus-deregulated-region-anniversary-end-second-karabakh.
Hunter, Shireen and et al, (2021), The New Geopolitics of the South Caucasus: Prospects for Regional Cooperation and Conflict Resolution, Lexington Books Publications.
Motamedi, Maziar, (2020), Why did President Erdogan’s poem infuriate Iranians, available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/12/13/why-did-erdogans-poem-infuriate-iranians.
President of republic of Azerbaijan Ilham Aliyev, (2022), Speech by Ilham Aliyev at the 9th summit of organization of Turkic States, available at: https://president.az/en/articles/view/57856.
Roubanis, Ilya, (2024), how Syria, ukrain and gaza are transformaing power dynamics in the Caucasus, available at: https://www.clingendael.org/sites/default/files/2024-02/PB_Power_dynamics_in_the_Caucasus.
Scotti, Simona, (2023), Türkiye's Evolving South Caucasus Policy under Re-Elected Erdoğan, available at: https://www.commonspace.eu/opinion/turkiyes-evolving-south-caucasus-policy-under-re-elected-erdogan
Turkey Ministry of Foreign Affairs, (2024), Economic Relations between Türkiye and Georgia, available at: https://www.mfa.gov.tr/economic-relations-between-turkiye-and-georgia.en.mfa.