پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

آسیب‌شناسی سیاست‌خارجی جمهوری‌اسلامی ایران از منظر واقع‌گرایی نئوکلاسیک؛ با تأکید بر واکاوی افعال واکنشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
امیررهام شجاعی
دانشجوی دکتری روابط بین الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22034/irr.2025.476595.2593
چکیده
سیاست‌خارجی در اصل ابزاری برای پیگیری منافع‌ و ارتقای امنیت‌ملی است. موقعیت‌ ویژه ژئوپلیتیک ایران در حوزه‌های خاورمیانه، آسیای‌مرکزی، قفقاز و ...، اهمیت وجود یک سیاست‌خارجی مناسب برای احقاق منافع ملی را دوچندان می‌کند، با این حال، بسیاری بر این عقیده‌اند که عمده أفعال سیاست‌خارجی جمهوری‌اسلامی ایران نه کنشی و خلاقانه، بلکه واکنشی و پاسخ‌محور است. برهمین اساس، با بهره‌گیری از بستر نئوکلاسیکیِ رئالیسم، پرسش اصلی این است که: سیاست‌خارجی جمهوری‌اسلامی ایران، به‌ویژه در زمینه تعریف اهداف و رویکردهای موازنه‌جویانه و أفعال واکنشی، با چه موانعی روبرو بوده‌ و چه عواملی سبب اتخاذ رویکردهای نامتناسب و ناکافی در حوزه سیاست‌خارجی شده است؟ فرضیه‌ای که به‌صورت پاسخ موقت مورد سنجش قرار خواهد گرفت این است که عوامل سطح خُرد در هر دوجنبه مادی(نهادی) و معنایی(ادراکات و برداشت‌ها)، در سه حوزه 1-شناخت (خود، محیط بین‌المللی و تهدیدات خارجی) 2-اجماع بر سر سیاست‌خارجی بهینه و در نهایت 3-تصمیم‌گیری به موقع(مسئله زمان)؛ از جمله آسیب‌سازترین عوامل در حوزه سیاست‌خارجی ایران به‌شمار می‌آیند. شیوه پژوهش تحلیلی-تبیینی با یک رویکرد نظری و ماهیت آن نیز کاربردی است.
کلیدواژه‌ها
آسیب‌شناسی
سیاست‌خارجی
ایران
واقع‌گرایی نئوکلاسیک
سیاست بین‌الملل

عنوان مقاله English

Pathology of the foreign policy of the Islamic Republic of Iran from the perspective of neoclassical realism; Emphasis on reactive measures

نویسنده English

َAmirroham Shojaie
Ph.D Candidate of International Relations, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده English

Foreign policy is basically a tool to pursue interests and promote national security. The special geopolitical position of Iran in the areas of the Middle East, Central Asia, Caucasus, etc., doubles the importance of having a suitable foreign policy to achieve national interests. However, many are of the opinion that the main actions of the foreign policy of the Islamic Republic of Iran are not proactive and creative, but reactive and response-oriented. Based on this, using the neoclassical platform of realism, the main question is: What obstacles did the foreign policy of the Islamic Republic of Iran, especially in the field of defining goals and balancing approaches and reactive actions, face and what factors caused the adoption of disproportionate and insufficient approaches in the field of foreign policy? The hypothesis that will be measured as a temporary response is that micro-level factors in both material (institutional) and semantic (perceptions) aspects, in three areas: 1-Knowledge (self, international environment and external threats) 2-Agreement on optimal foreign policy and finally 3- timely decision-making (the issue of time); They are among the most damaging factors in Iran's foreign policy. Analytical-explanatory research method with a theoretical approach and its nature is also practical.

کلیدواژه‌ها English

Pathology
foreign policy
Iran
neoclassical realism
international politics
اسلامی، روح‌اله و اکبری، زهرا(1399)، آسیب‌شناسی سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران از منظر سامانه‌های نهادی معرفتی، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره 10، شماره 35، شماره ویژه سیاست‌خارجی و سیاست‌گذاری سلامت، صص 26-2.
آقا محمدی، مسعود؛ خرمشاد، محمدباقر؛ دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال و مرادی، عبدالله(1402)، طراحی الگوی راهبردی تامین امنیت ملی در سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های حفاظتی-امنیتی، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، سال دوازدهم، شماره 46، صص 38-7.
برخورداری، محمد(1397)، سران سه قوه در سیاست‌خارجی اجماع کنند، دسترسی در: http://radiogoftogoo.ir/newsdetails/?m=176545&n=317542.
بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار رئیس و نمایندگان مجلس دوازدهم در تاریخ 31/4/1403، دسترسی در: 
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=57106
خبرگزاری تسنیم(22/7/1402)، صعود یک‌پله‌ای ایران در رده‌بندی بزرگترین اقتصادهای دنیا با کنارزدن تایوان، دسترسی در: https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/07/22/2971356/.
خبرگزاری خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا)(8/3/1402)، رده‌بندی ارتش‌های جهان در سال ۲۰۲۳؛ ایران هفدهمین قدرت نظامی جهان، دسترسی در: https://www.irna.ir/news/85125466/.
دستمالچیان، احمد(1401)، با عدم اجماع در سیاست خارجی، هزینه‌های سنگینی به کشور تحمیل شد/ رئیسی باید سیاست خارجی کشور را سر و سامان بدهد، روزنامه اعتماد(1401)، دسترسی در: https://www.etemadonline.com/tiny/news-589956.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال(1390)، واقع‌گرایی نوکلاسیک و سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست‌خارجی، سال بیست و پنجم، شماره 2، تابستان 1390، صص 294-275.
شجاعی، امیررهام و سیمبر، رضا(1402)، واکاوی و نقد نظریه رئالیسم دولت‌محور فرید زکریا، با تأکید بر بازخوانی آن در ایران، فصلنامه روابط خارجی، سال پانزدهم، شماره سوم(پیاپی 59)، پاییز 1402، صص 134-113.
مسعودی، حیدرعلی و شرفی صدرآبادی، مهران(1399)، سیاست‌خارجی و نبود اجماع پایدار داخلی: تحلیل رمزگان عملیاتی برجام، فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره 23، شماره 4، شماره پیاپی 90، صص 224-175.
Beqa, Mentor. (2019). Neoclassical Realism: Its Promises and Limits as a Theory of Foreign Policy. European Academic Research. V.
Mohammadian, Mohammad and Haji-Yousefi, Amir M(2022), THE ANALYSIS OF IRAN'S FOREIGN POLICY FROM A SOCIOHISTORICAL PERSPECTIVE, Social Evolution & History. Volume 21, Number 2 / September 2022, available at: https://doi.org/10.30884/seh/2022.02.04.
Ripsman, Norrin(2015), 'Bibliography', Squandered Opportunity: Neoclassical Realism and Iranian Foreign Policy (Redwood City, CA, 2015; online edn, Stanford Scholarship Online, 17 Sept. 2015), https://doi.org/, accessed 28 June 2024.
Walt, Stephen. (1987). The Origins of Alliances, Ithaca, NY: Cornell University Press.
Cerioli, L. (2024). Neoclassical Realism, Global International Relations, and the unheard echoes of Realist practices from the South. The British Journal of Politics and International Relations, 0(0). https://doi.org/10.1177/13691481241230858.
Schweller, Randall L. (2004). Unanswered Threats: A Neoclassical Realist Theory of Underbalancing, International Security, 29 (2), 159-201.
Ali M. Ansari, Iran under Ahmadinejad: The Politics of Confrontation (London: Routledge, 2008), 78–90.
Schweller, R.L. (2004). Unanswered Threats: A Neoclassical Realist Theory of Underbalancing. International Security 29(2), 159-201. https://www.muse.jhu.edu/article/174659.
Götz, Elias. (2021). Neoclassical Realist Theories, Intervening Variables, and Paradigmatic Boundaries. Foreign Policy Analysis. 17. 10.1093/fpa/oraa026.
Squandered Opportunity: Neoclassical Realism and Iranian Foreign Policy. By Thomas Juneau. Stanford, CA: Stanford University Press, 2015.
Haji Yousefi, A. M. (2018). Political Culture and Iran`s Foreign Policy: A Comparative Study of Iran`s Foreign Policy during Ahmadinejad and Rouhani. Journal of World Sociopolitical Studies, 2(2), 225-245. doi: 10.22059/wsps.2018.238014.1013.
Juneau, Thomas(2015), 'Neoclassical Realism', Squandered Opportunity: Neoclassical Realism and Iranian Foreign Policy (Redwood City, CA, 2015; online edn, Stanford Scholarship Online, 17 Sept. 2015), https://doi.org/10.11126/stanford/9780804793056.003.0001, accessed 25 June 2024.