پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

تنگناهای جغرافیایی و سازه‌های هویتی در سیاست خارجی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
یکی از مسائلی که از نگاه سازه‌انگارانه درمورد سیاست‌های منطقه‌ای ایران مورد توجه قرار می‌گیرد، مسله هویت است. از منظر سازه‌انگاری، هویت دولتهاست که منافع و رفتار دولت‌ها را شکل می‌دهد. و سیاست‌های منطقه‌ای بسته به اینکه چه عناصرهویتی برجسته شده و چه نوع گفتمانی بر سیاست خارجی حاکم است تفاوت‌هایی می‌یابد. از جمله اجتماعات بین الاذهانی که در هویت‌سازی دولت و پیگیری سیاست‌های منطقه‌ای ایران نقش داشته‌است می‌توان به ناسیونالیسم دوران پهلوی و ایدئولوژی شیعه در دوران جمهوری اسلامی ایران اشاره داشت که گفتمان‌ها و جهت‌گیری‌های متفاوتی را برای سیاست خارجی ایجاد می‌کرد. اما علی‌رغم هویتگرایی متفاوت، در مورد سیاست‌های منطقه‌ای، راهبردی که همواره مورد توجه و استفاده تصمیم‌گیران قرارگرفته-است راهبرد موازنه‌هویت می‌باشد. پرسش اساسی این نوشتار عبارتست از اینکه «چه عاملی بر کاربرد موازنه هویت در سیاست‌-های منطقه‌ای ایران مؤثر بوده‌است؟» با توجه به یافته‌ها، بنظر می‌رسد علی‌رغم هویت‌گرایی متفاوت دولت‌ها در ایران، عامل ژئوپلتیک سبب شده‌است ایران همواره به دنبال برقراری موازنه هویت در سیاست‌های منطقه‌ای باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Geographical bottlenecks and identity structures in Iran's foreign policy

نویسندگان English

Ruhollah Eslami 1
Fatemeh Daneshvar 2
1 Assistant Professor of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
2 PhD student in Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

One of the issues that is considered from a constructive point of view regarding Iran's regional policies is the issue of identity. From the perspective of constructivism, it is the identity of the governments that shapes the interests and behavior of the governments. And regional policies find differences depending on which elements of identity are highlighted and what kind of discourse governs foreign policy. Among the inter-religious communities that have played a role in the identification of the government and the pursuit of Iran's regional policies, we can mention the nationalism of the Pahlavi era and the Shia ideology during the Islamic Republic of Iran, which discourses and orientations It created different issues for foreign policy. But despite the different identityism, in the case of regional policies, the strategy that has always been the focus and use of decision-makers is the strategy of balancing identity. The basic question of this article is "What factor has been effective on the use of identity balance in Iran's regional policies?" According to the findings, it seems that despite the different identitarianism of the governments in Iran, the geopolitical factor has caused Iran to always seek to establish a balance of identity in regional policies.

کلیدواژه‌ها English

Foreign policy
geopolitics
balance of identity
discourse
Iran
زغندی، علیرضا، (1384)، روابط خارجی ایران(دولت دست نشانده)1320-1357، تهران: قومس.
احتشامی، انوشیروان (1378) سیاست خارجی ایران در دوران سازندگی (اقتصاد، دفاع، امنیت). ترجمه­ی ابراهیم متقی و زهره پوستین­چی. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی
اسلامی، روح ا...، (1394)، ارزیابی الگوهای سیاست خارجی ایران بین دو انقلاب، تهران: اداره اسناد و تاریخ دیپلماسی.
اسمیت، استیو،(1383)، رویکردهای واکنش­گرا و سازه انگاری در روابط بین الملل، ترجمه ابوالقاسم راه چمنی و همکاران، تهران: موسسه ابرارمعاصر.
انعامی علمداری، سهراب،(1400)، «سیاست همسایگی و رویکرد متوازن در سیاست خارجی دولت سیزدهم»،خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران
برزگر،کیهان، (1397)،سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه،تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
 براون، نویل، (1375)، تاریخ جهان در قرن بیستم، ترجمه مرتضی کاظمی یزدی، چاپ اول، تهران: پاژنگ.
بمان اقبالی زارچ، علی،(1400 پنج گانه پایندگی سیاست همسایگی: امتیازات، اشتراکات، اختلافات، احتیاجات و ابتکارات
پرهان، مهدی و دیگران، (1398)، «همسویی ایدئولوژی و منافع ملی و روند قدرت­یابی منطقه­ای جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین­المللی، دانشگاه آزد اسلامی واحد شهر رضا، شماره40.
تاجیک، محمدرضا (1382) تجربه­ی بازی سیاسی در میان ایرانیان. تهران: نشر نی.
تاجیک، محمدرضا (1377)«غیریت و هویت شکل­گیری گفتمان انقلابی در ایران» پژوهشنامه متین. سال اول. شماره­ی اول. صص 106- .83.
تاجیک، محمد رضا (1383) سیاست خارجی عرصه فقدان تصمیم و تدبیر؟. تهران: فرهنگ گفتمان.
پهلوی، محمدرضا (1371) پاسخ به تاریخ. به کوشش شهریار ماکان. تهران: انتشارات شهرآب.
جعفری، علی اکبر، و جانباز، دیان، (1395)، «تنوع گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و وجوه دیپلماسی نوین هسته ای»، فصلنامه پژوهش های راهبردی سیاست، سال چهارم، شماره 16.
جوادی، محمدجعفر و سلیمانی، غلامعلی، (1388)، «سازه­انگاری به مثابه فهم نوین در روابط بین­الملل و سیاست خارجی: سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، همایش بین المللی تحولات جدید ایران و جهان، قزوین، دانشگاه بین المللی امام خمینی.
جمشیدی،محمدحسین و محمدی گهرویی، رسول (1393) جمهوری اسلامی ایران و عراق نوین: تبیینی بر کاربرد قدرت نرم در عراق نوین در راستای تحقق ارزش های انقلاب اسلامی،فصلنامه جامعه شناسی جهان اسلام، سال دوم، شماره اول
چکل، جفری، تی، (1391)، «سازه انگاری و سیاست خارجی» در سیاست خارجی؛نظریه ها، بازیگران و مواردمطالعاتی، ترجمه محمدحاجی یوسفی و دیگران، تهران:سمت.
چمنکار، محمدجعفر،(1391)، «دیپلماسی خارجی نوین آمریکا و تأثیرات آن بر سیاست منطقه­ای دولت پهلوی دوم(1357 -1348)»، فصلنامۀ تاریخ روابط خارجی، سال سیزدهم، شماره 51، 19.
حسینی­زاده، محمد علی (1386) اسلام سیاسی در ایران. قم: دانشگاه علوم انسانی مفید.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال، (1396)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران:سمت.
خرمشاد،محمدباقر، (1393)،قدرتهای منطقه­ای؛ ایران قدرت نوظهور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال، (1398)، اصول و مبانی روابط بین­الملل، جلد اول، تهران: سمت.
رمضانی، روح ا...،(1399)،تاریخ سیاست خارجی ایران،  ترجمه روح ا...اسلامی و زینب پزشکیان، تهران:نشرنی.
روبین،باری، «ایران: ظهور یک قدرت منطقه­ای»، ترجمه محسن شاه­محمدی، در قدرت منطقه­­های منطقه­ای؛ ایران قدرت نوظهور،تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
سیف زاده، حسین، (1390)، اصول روابط بین­الملل، تهران: میزان.
شکوهی، حسین، (1364)، فلسفه جغرافیا ، تهران، گیتا شناسی.
شمولی، همت ا.. و باقری دولت آبادی، علی، (1400)،«راهبرد کلان آمریکا برای مقابله با جمهوری اسلامی ایران در دولت جو بایدن؛از سیاست ژئوپلتیک­زدایی تا مشروعیت زدایی»، فصلنامه مطالعات راهبردی آمریکا،سال اول،شماره سوم.
عبداله، عبدالمطلب، (1395)، «انقلاب اسلامی و منطقه­گرایی نوین در خاورمیانه؛ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و منطقه خاورمیانه»، فصلنامه علمی پژوهشی و بین المللی انجمن جغرافیای ایران، دوره جدید، سال چهاردهم، شماره 51.
عزتی، عزت ا...، (1373)، ژئواستراتژی،تهران:سمت.
فضل­الهی، یدالله، (1377)،تأثیر انقلاب اسلامی بر استراتژیهای آمریکا، مطالعات انقلاب اسلامی، سال اول ، شماره اول
طالبی، امیر و مهدی ذاکریان (پاییز 1394)"اسلام سلفی افراط­گرا و شکل­گیری منطقه­گرایی نوین در خاورمیانه؛ انقلاب اسلامی ایران و فرآیند منطقه­گرایی نوین". فصلنامه رهیافت نقلاب اسلامی. سال 9. شماره­ی 32. صص 84- 65.
طاهری، ابوالقاسم، (1387)،«راهبرد نفتی ایالات متحده آمریکا، فصلنامه مطالعات منطقه­ای: اسرائیل شناسی آمریکا شناسی»، سال نهم، شماره 2.
طاهری، ابوالقاسم و ترابی،قاسم، (1389)، «جایگاه نفت در سیاست خارجی و امنیتی ایالات متحده آمریکا»، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال سوم، شماره 10.
کچویان، حسین (1391) انقلاب اسلامی ایران و انفتاح تاریخ بیداری اسلامی در بهار عربی. تهران: سوره مهر.
کریمی، سحر، (1394)،«جایگاه منطقه­ای ایران پس از جنگ سرد»، مجله علمی تخصصی پژوهش ملل، دوره اول، شماره 2.
گازیوروسکی، مارک ج، (1371)،سیاست خارجی آمریکا و شاه، بنای دولت دست نشانده در ایران، فریدون کاظمی، چاپ اول، تهران، نشر مرکز.
گوهری مقدم، ابوذر، (1400)، «الزامات تحقق سیاست همسایگی»، مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری.
متقی، ابراهیم، و آزرمی،علی،(1393)، «گفتمان سیاست خارجی دهه چهارم انقلاب اسلامی(تعامل­گرای ضدنظام هژمونیک) از منظر تئوری سازه­انگاری»،پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال سوم: شماره12.صص20-1.
محمدنیا،مهدی­، (1393)، «سازه­انگاری کلی­گرا: رهیافتی جامع برای توضیح رفتارهای سیاست خارجی ایران»، جستارهای سیاسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم، شماره اول،صص158-135.
مساری، نیزار،(1392)، «هویت و سیاست خارجی:مطالعه موردی اسلام در سیاست خارجی ایالات متحده»، در سیاست خارجی در جهان برساخته، ترجمه مهمدی میرمحمدی و علیرضاخسروی،تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مشیرزاده، حمیرا، (1383)، تحول در نظریه­های روابط بین­الملل، تهران: سمت.
موسوی­زاده، علیرضا و مهدی جاودانی مقدم (1387)«نقش فرهنگ ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران». دو فصلنامه دانش سیاسی. سال چهارم. شماره­ی 8. صص 226- 187.
موسوی­نیا، سیدرضا، (-)، «دل بستن به نیروی سوم، راهبردی بی سرانجام در روابط خارجی ایران»،فصلنامه مطالعات سیاسی اقتصادی، شماره 249-250.
میری کلاه کج، فاطمه و دیگران، (1395)، «نقش مذهب تشیع در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، اولین همایش بین المللی بحران­های ژئوپلتیکی جهان اسلام.
نبوی، عبدالامیر و فیروزه رادفر (1393)"تحلیل گفتمانی فرهنگ سیاسی بر روابط خارجی ایران در دوره­ی پهلوی (1332- 1342)". دوفصلنامه دانش سیاسی. سال 10. شماره­ی 19. صص 154- 135.
واسیلیف، آلکسی،(1358)، مشعل­های خلیج فارس، ترجمه سیروس ایزدی، چاپ اول، تهران:نشرحبیبی.
هادیان، ناصر، (1380)، «سازه انگاری؛ از روابط بین الملل تا سیاست خارجی»، فصلنامه سیاست خارجی، سال17، شماره4.
Abrahamian, E. (2008). A History of Modern Iran. Cambridge University Press.
Adler,e.(1997),”seizing the middle ground: constructivism in world politics.” European journal of international relations.
Afary, J. (2009). Iranian Identity and Cosmopolitanism: Spheres of Belonging. Cambridge University Press.
Ansari, A. M. (2012). The Politics of Nationalism in Modern Iran. Cambridge University Press.
Checkel, J. T. (1998). The constructivist turn in international relations theory. World Politics, 50(2), 324-348.
Flint, C. (2016). Introduction to Geopolitics (3rd ed.). Routledge.
Kaplan, R. D. (2012). The Revenge of Geography: What the Map Tells Us About Coming Conflicts and the Battle Against Fate. Random House.
Katzman, K. (2019). Iran: Politics, Geography, and the Nuclear Challenge. Congressional Research Service.
Keddie, N. R. (2006). Modern Iran: Roots and Results of Revolution. Yale University Press.
Maloney, S. (2020). Iran Reconsidered: The Nuclear Deal and the Future of US-Iran Relations. Brookings Institution Press.
Mottahedeh, R. (2008). The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran. Oneworld Publications.
Ramazani, R. K. (1989). The Foreign Policy of Iran: A Developing Nation in World Affairs, 1500-1941. University of Virginia Pres
Slavin, B. (2021). Iran and the Persian Gulf: Old Rivalries and New Realities. United States Institute of Peace Press.
Wendt, A. (1999). Social theory of international politics. Cambridge University Press.
Wendt, A. (1999). Social Theory of International Politics. Cambridge University Press.