پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

دیپلماسی رسمی در راستای همگرایی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
نویسنده مسئول، استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
چکیده
رابطه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در طول سه دهه بعد از استقلال این کشور، دوره‌ای به همگرایی نزدیک شده و دوره‌ای نیز واگرا بوده است، در فضای واگرایی، گفتمان‌های متفاوتی در کشور آذربایجان شکل گرفته که باعث ایجاد محیط مستعدی برای رشد گروه‌های ضد جمهوری اسلامی ایران شده که همین امر باعث ایجاد فضای غبارآلود بین این دو کشور در برخی از برهه های زمانی شده است، حال چه راهکارهایی در راستای همگرایی و تقویت در روابط سیاسی و دیپلماسی رسمی بین دو کشور وجود دارد؟ نوشتار حاضر با تحلیل و تبیین عوامل همگرایی مانند: اشتراکات و پیوندهای تاریخی، عوامل سیاسی، موضع آذربایجان درباره برنامه هسته‌ای ایران، عوامل جغرافیایی، عوامل قومی و زبان واحد بین دو کشور، تلاش کرده با بهره‌گیری از چارچوب نظری همگرایی با عنوان الگوی بام (بینشی، انگیزشی و محیطی) با روش کتابخانه‌ای و مصاحبه های نیمه ساختارمند، راه‌کارهای مفیدی را ارائه کند، در این سپهر، مقاله حاضر در حوزه دیپلماسی رسمی، راه‌کارهای: پیمان قضایی، استفاده از دیپلماسی همسران سفرا، همکاری در مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی، استفاده از دیپلمات‌های با تجربه و آذری زبان، تعامل در حفاظت از مرزهای دو کشور، عدم اجازه فعالیت به نیروهای قوم‌گرا و تجزیه طلب و فعال بودن دیپلماسی پارلمانی را ارائه کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Official diplomacy towards convergence The Islamic Republic of Iran and the Republic of Azerbaijan

نویسنده English

Seyyed Ebrahim Masoumi
Corresponding Assistant Professor.Dep. of Islamic Studies, University of Kashan, Kashan, Islamic Republic of Iran.. E-mail: masomi6228@kashanu.ac.ir
چکیده English

The relationship between the Islamic Republic of Iran and the Republic of Azerbaijan during the three decades after the country's independence has been close to convergence for a period and diverged for a period. Iran has become Islamic, which has caused a dusty atmosphere between these two countries in some periods of time. Now, what solutions are there in the direction of convergence and strengthening of political relations and official diplomacy between the two countries? By analyzing and explaining the factors of convergence such as: historical shares and links, political factors, Azerbaijan's position on Iran's nuclear program, geographical factors, ethnic factors and the common language between the two countries, it has tried to use the theoretical framework of convergence called the BAM model. insight, motivational and environmental) with the library method and semi-structured interviews, to provide useful solutions, in this Sepehr, the present article in the field of official diplomacy, solutions: judicial agreement, using the diplomacy of ambassadors' wives, cooperation in the fight against terrorism and extremism , the use of experienced Azeri-speaking diplomats, interaction in protecting the borders of the two countries, disallowing the activities of ethnic and separatist forces and the activeness of parliamentary diplomacy have been presented.

کلیدواژه‌ها English

همگرایی
رسمی
ایران
آذربایجان
روابط بین‌الملل
افضلی، رسول؛ رشیدی، مصطفی؛ متقی، افشین (1391) تحلیل ساختار ژئوپلیتیک حاکم بر روابط دوجانبه ایران و جمهوری آذربایجان از سال 1991 تا 2010 میلادی با رویکرد ـ جغرافیای برساخت‌گرایی، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 44، شماره 80
امیری، مهدی، ارزیابی روابط ایران و جمهوری آذربایجان در قرن بیستم، فصلنامه 239 ـ مجلس و پژوهش، دوره 13، شماره 53، 1390.
نجفی موسی، فقیه حقانی موسی، تاریخ تحولات سیاسی ایران: بررسی مولفه‌های دین-حاکمیت-مدنیت و تکوین دولت-ملت در گستره هویت ملی ایران، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، تهران، 1384.
افضلی، رسول؛ رشیدی، مصطفی؛ متقی، افشین، تحلیل ساختار ژئوپلیتیک حاکم بر روابط دوجانبه ایران و جمهوری آذربایجان از سال 1991 تا 2010 میلادی با رویکرد ـ جغرافیای برساخت‌گرایی، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 44، شماره 80، 1391.
امیراحمدیان، بهرام، روابط ایران و جمهوری آذربایجان، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی 1384.
تقی زاده داوری، محمد، شیعیان جمهوری آذربایجان، قم، انتشارات شیعه‌شناسی، 1389.
زارع شاهمرسی، پرویز، آذربایجان ایران و آذربایجان قفقاز، تبریز، انتشارات اختر، 1385.
مختاری هشی، حسین بررسی وضعیت هیدروپلیتیک ایران، پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران، سال 3، شماره 10، 1387.
اسدی کیا، بهناز، جمهوری آذربایجان، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1374.
نسیدزه، سرکیسیان، کریمو، «آزمایش فرضیه جایگزینی زبان در قفقاز: شواهد بدست آمده از کروموزوم y»، تاریخ انتشار 2002.8.9، تاریخ مراجعه 1391.4.1، قابل دسترس در:
http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Y-paper.pdf
رسول زاده، محمد امین، جمهوری آذربایجان ـ چگونگی شکل‌گیری و وضعیت کنونی آن، مترجم تقی سلام زاده، تهران، چاپ شیرازه، 1380.
معصومی سید ابراهیم، همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، 1400؛
پاک آئین محسن، چهار سال آن سوی ارس خاطرات محسن پاک آئین، وزارت امور خارجه، 1398.
مصاحبه با دکتر محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه سابق جمهوری اسلامی ایران، استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با محسن پاک آیین سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در آذربایجان، با موضوع پیمان امنیتی؛ استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با سید عباس موسوی سفیر فعلی جمهوری اسلامی ایران در آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با علیرضا بیگدلی سفیر اسبق ایران در جمهوری آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با محمدباقر بهرامی، سفیر اسبق ایران در جمهوری آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با عباس عزیزی، رئیس دفتر قم سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدرضا جباری امام‌جمعه شهر شوط در استان آذربایجان غربی استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
مصاحبه با دکتر عبدالرضا راشد کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌ای استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
مصاحبه حجت الاسلام و المسلمین محمد علی معینیان مدیرکل آسیا و اقیانوسیه معاونت بین‌الملل مجمع جهانی اهل بیت (ع) استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
مصاحبه با ابراهیم عیوض اف فعال رسانه‌ای و اجتماعی از جمهوری آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
مصاحبه با توفیق اسد اف، عضو هیئت‌علمی دانشگاه مجازی جامعه المصطفی استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
مصاحبه با الگار حاجی اف از طلاب فعال و کنشگر اجتماعی در جمهوری آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400 استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
مصاحبه با گلزار ابراهیم اوا، دکتر علوم سیاسی، رئیس گروه انستیتوی حقوق بشر ANAS در جمهوری آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با الشن ابراهیم اف یکی از تجار آذربایجانی در شهر تهران استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
ابراهیم عیوض اف از نخبگان آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
مصاحبه با آراز رستم زاده از فرهیختگان جمهوری آذربایجان استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400؛
مصاحبه با دکتر ولی داداشی نماینده سابق شهرستان آستارا استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1403؛
نشست علمی چالش‌های هویتی شیعیان آذربایجان، جناب آقای پاک آیین سفیر سابق ایران در آذربایجان، مورخ 11/9/1396. استناد به رساله دکتری با عنوان: همگرایی جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (راهبردها، راهکارها)، دانشگاه معارف اسلامی، قم، کتابخانه مرکزی دانشگاه معارف اسلامی 1400.
Koolaee Elaheh، Turkey- Armenia Rapprochement and its Impact on Iran-Armenia Relations”,CESS 15th Annual Conference, Columbia University, Oct, 2014
Lieber, Robert j. (1972); Theory and World Politics, Cambridge: Winthrop Publishers.
Johnson, Chalmers. revolutionary change, London, University of London, 1968.