پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

ریشه‌های عدم تعامل نظام سیاست‌گذاری کلان در ایران با جهانی‌شدن؛ ارائه راهکار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر
2 دکتری علوم سیاسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
10.22034/irr.2025.453430.2537
چکیده
سیاست‌گذاری امری مهم و مرحله‌ی محوری در فرایند سیاسی برای برآوردن نیازها و تامین اهداف ملی به‌ویژه دست‌یابی به توسعه تلقی می‌شود. این فرایند در سه سطح خرد، فرعی و کلان انجام می‌شود که از این میان، تمرکز این مقاله بر سطح کلان می‌باشد. سیاست‌گذاری در این سطح شامل اجتماع ملی به‌عنوان یک کل بوده و موجودیت و منافع آن را مدنظر قرار می‌دهد. اما نکتۀ مهم از منظر مقاله‌ی حاضر این است که در نظام سیاست‌گذاری کلانِ جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه در حوزه‌های سیاسی - اجتماعی شاهد تعارضات اساسی‌ای هستیم که نقش مهمی در ناکارآمدی آن و درنتیجه، عدم دست‌یابی کامل به اهداف ملی (توسعه‌یافتگی) داشته‌اند؛ یکی از مهم‌ترین این تقابل‌ها، دوگانگی بین سیاست‌گذاری داخلی با تحولات جهانی است که مشخصۀ اصلی چند دهه‌ی اخیر آن، پدیدۀ جهانی‌شدن می‌باشد. از دیدگاه این مقاله، ریشه‌ی این دوگانگی در آرمان-گرا/ایدئولوژیک‌بودن نظام سیاست‌گذاری جمهوری اسلامی و اعتقاد این دولت مبنی بر غرب/آمریکا‌محوربودن و سلطه-گربودن نظام جهانی و جهانی‌شدن و ضرورت مقابله با آنها می‌باشد. به باور این پژوهش، نظام سیاست‌گذاری مذکور به همین دلایل تاکنون نتوانسته است از فرصت‌های جهانی‌شدن آنچنان که باید در جهت کارآمدسازی خود و درنتیجه، توسعه-ی کشور ‌بهره گیرد. براین‌اساس مقاله معتقد است که دولت جمهوری اسلامی به‌منظور کارآمدسازی نظام سیاست‌گذاری کلان می‌بایست با دوری از رویکرد آرمان‌گرایانه و تقابلی، پدیدۀ جهانی‌شدن را با رویکرد واقع‌گرایانه مورد توجه قرار دهد و تعاملی فعالانه با آن برقرار نمایند. گفتنی ‌‌است روش این مقاله، توصیفی-تحلیلی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Roots of Non-interaction of the Macro Policy-making System in Iran with Globalization; Presentation of Solution

نویسندگان English

Hossein Rafie 1
Majid Abbaszadeh Marzbali 2
1 Associate Professor of Department of Political Scaience, University of Mazandaran, Babolsar
2 Ph.D of Political Science of Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran.
چکیده English

Policy-making is considered an important issue and a pivotal stage in the political process to meet the needs and provide national goals, especially the achievement of development. But from the point of view of this article in the macro policy-making system of the Islamic Republic of Iran, especially in the social - political spheres, we see fundamental conflicts that play an important role in its inefficiency and, as a result, the failure to fully achieve the goals. they had national (development); One of the most important of these confrontations is the duality between domestic politics and global developments, whose main characteristic of the last few decades is the phenomenon of globalization. From the point of view of this article, the root of this duality lies in the idealistic/ideological nature of the macro policy-making system of the Islamic Republicand the belief that this state is based on the West/America-centeredness and hegemonic nature of the world system and globalization and the necessity It is to deal with them. According to this research, for these reasons, this policy-making system has not been able to take advantage of the opportunities of globalization in order to make itself more efficient and develop the country. Based on this, the article believes that the state of the Islamic Republic of Iran should pay attention to the phenomenon of globalization with a realistic approach and actively interact with it by avoiding the idealistic and confrontational approach in order to make the macro policy-making system more efficient.

کلیدواژه‌ها English

Globalization Process
State of the Islamic Republic of Iran
Macro Policy-making System
Idealism
Realism
منابع
آقامحمدی، ابراهیم (1396)، «بنیادهای هویت ایدئولوژیک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، حکومت اسلامی، سال 22، شماره 85، صص 102-79.
ابراهیمی، شهروز (1388)، «جهانی­­شدن و حاکمیت فراوستفالیا با تاکید بر ایستارهای جهموری اسلامی ایران»، دوفصلنامه پژوهش سیاست نظری، شماره 23، صص 160-123.
اخوان کاظمی، بهرام (1382)، «مفهوم، شاخصه­ها و شیوه­های ارتقاء کارآمدی در نظام جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه راهبرد، شماره 29، صص 96-75.
ازغندی، علیرضا (1381)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر قومس.
ازغندی، علیرضا و نوری، مختار (1393)، «جهانی شدن و تحولات پارادایمی در جامعه­شناسی سیاسی: ظهور جامعه­شناسی سیاسی جدید»، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال 6، شماره 24، صص 77-59.
اسلامی، روح الله و مصیبی، فاطمه (1400)، «آسیب­شناسی چرخه­ی سیاست­گذاری امور زنان در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه راهبرد، دوره 30، شماره 98، صص158-129.
اشتریان، کیومرث (1402)، سیاست­گذاری عمومی در ایران، تهران: نشر میزان.
امیری، سروش (1396)، «نقش تجربیات بین­المللی بر یادگیری سیاست­گذاران»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، شماره 26، صص 242-223.
امین، سیدحسن (1378)، «نظام بین­الملل و جمهوری اسلامی»، نامه پژوهش، شماره 12 و 13، صص 181-143.
ایمانی، علی (1398)، «سرطان­های خفته تهدید در تقویم سیاستی سیاستگذاران در ایران»، پژوهش­های راهبردی سیاست، سال 8، شماره 30، صص 69-45.
باقری، رضا؛ شیاری، علی؛ احدی، پرویز و اسمعیل­زاده، علیرضا (1400)، «حکمرانی و سیاست­گذاری در قبال بحران منابع آب در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، دوره 11، شماره 40، صص 270-249.
بشیریه، حسین (1383)، عقل در سیاست، تهران: نگاه معاصر.
بشیریه، حسین (1384)، دیباچه‌ای بر جامعه­شناسی سیاسی ایران، دوره جمهوری اسلامی، تهران: نشر نگاه معاصر.
بهرامی، سیامک (1402)، «چارچوبی مفهومی برای درک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: دیالکتیک بسترهای رویایی و امکانهای واقعی»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 12، شماره 44، صص 91-63.
تواضع، رویا؛ آزادبخت، فرید و امجدیان، فرامرز (1402)، «کارآمدی حقوق بنیادین جهانشمول بشر و چالش­های عقلانیت در پرتو جهانی­شدن»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، دوره 13، شماره 50، صص 403-381.
توحیدفام، محمود (1390)، «آموزه­ها و ساختارهای دموکراسی جهان­شهری؛ از سطوح ملی تا جهانی»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، دوره نخست، شماره 2، صص 178-155.
حاجی­یوسفی، امیرمحمد (1388 الف)، «سخن آغازین»، در: امیرمحمد حاجی­یوسفی، دولت و جهانی­شدن در خاورمیانه، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
حاجی­یوسفی، امیرمحمد (1388 ب)، «جهانی­شدن و ایران: بایدها و نبایدها»، در: امیرمحمد حاجی­یوسفی، دولت و جهانی­شدن در خاورمیانه، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
حاجیانی، ابراهیم (1398)، «تناقض (نمای) ثبات در سیاست­گذاری با بازبینی مستمر سیاست­ها»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست­گذاری عمومی، دوره 9، شماره 31، صص 18-15.
حسن­پور، جمیل (1394)، «تبیینی تئوریک از چالش­های منافع ملی در رویکرد سیاست خارجی ج.ا.ایران: معمای آرمان-واقعیت»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، شماره 16، صص 207-171.
حق­شناس، محمدجواد (1393)، دولت ملی در عصر جهانی­شدن: تحولات و پیامدها، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خانی، محمدحسن و محمدی سیرت، حسین (1395)، «تاثیر ایدئولوژی بر منافع ملی و امنیت ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران؛ با تاکید بر اندیشه امام خمینی(ره)»، فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، سال 6، شماره 4، صص 117-91.
دادگران، سیدمحمد و اسدی، ناصر (1392)، «جهانی‌شدن، ملاحظات و فرصت‌ها»، فصلنامه رسانه، سال 24، شماره 4، صص 65-47.
دانایی­فرد، حسن و ولی­اصل، جواد (1397)، «سازکارهای ارتقای کیفیت سیاست­گذاری عمومی در ایران»، فصلنامه دولت­پژوهی، سال 4، شماره 16، صص 143-109.
دهقانی، سیدجلال (1386)، «گفتمان اصولگرایی عدالت در سیاست خارجی دولت احمدی‌نژاد»، دوفصلنامه دانش سیاسی، شماره 5، صص 98-67.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1387)، «جمهوری اسلامی ایران و نظام بین­الملل مطلوب»، فصلنامه رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، شماره 16، صص 36-11.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1388)، «امنیت هستی­شناختی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه بین­المللی روابط خارجی، سال 1، شماره 1، صص 76-41.
رابرتسون، رونالد (1382)، جهانی­شدن: تئوری­های اجتماعی و فرهنگ جهانی، ترجمه کمال پولادی، تهران: نشر ثالث.
رنجبر، مقصود؛ ندائی، علی­اکبر و حیدرپور، ماشاالله (1400)، «وابستگی به مسیر به مثابه مانعی بر سر راه سیاستگذاری درست؛ با تاکید بر ایران»، پژوهش­های راهبردی سیاست، سال 10، شماره 36، صص 72-47.
سجادپور، سید محمدکاظم؛ یزدان­پناه شورگل، محمد و رضایان قیه­باشی، احمد (1392)، «جهانی­شدن دموکراسی، فرامرزی­شدن هنجارها و تکثر بازیگران در سازمان­های بین­المللی»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، شماره 8، صص 103-79.
سریع‌القلم، محمود (1384)، ایران و جهانی‌شدن، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
سلیمانی، غلامعلی و دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1393)، «ابعاد معنایی و نهادی تصمیم­گیری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، دوفصلنامه پژوهش سیاست نظری، شماره 16، صص 100-71.
سینائی، وحید و زمانی، سمیه (1390)، «نقش مجالس قانونگذاری در فرایند سیاستگذاری؛ به سوی یک الگوی نظری»، فصلنامه راهبرد، سال 20، شماره 58، صص 93-65.
شهرام­نیا، امیرمسعود؛ احمدی، صادق و داودی، سیدجمال (1399)، «نقش پیش­برنده یا بازدارنده­ی جهانی­شدن در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، مجموعه مقالات چهاردهمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی ایران، 14 اسفند.
علی­پور، حسین (1398)، «بومی­گرایی، پساتوسعه­گرایی و خروج جمهوری اسلامی از گفتمان توسعه»، فصلنامه سیاست، دوره 49، شماره 2، صص 471-453.
غرایاق زندی، داود (1390)، درآمدی بر سیاست­گذاری امنیت ملی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
قاراخانی، معصومه (1400)، دولت و سیاست اجتماعی در ایران، تهران: نشر آگه.
قجری، علی و نوربخش، یونس (1400)، «مطالعه نسبت مدل حکمرانی جمهوری اسلامی ایران با مدل حکمرانی خوب»، فصلنامه مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره 9، شماره 17، بهار، صص 67-39.
قریب، حسین (1396)، دولت‌ِ عقلانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قوام، عبدالعلی (1382 الف)، چالش‌های توسعه سیاسی، تهران: قومس.
قوام، عبدالعلی (1382 ب)، جهانی­شدن و جهان سوم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی وزارت امور خارجه.
قوام، عبدالعلی (1390)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین­الملل، تهران: سمت.
قوام، عبدالعلی و جاودانی مقدم، مهدی (1386)، «بررسی سازه­انگارانه بنیادهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه خط اول، سال 1، شماره 3، صص 104-91.
گل­محمدی، احمد (1389)، جهانی­شدن، فرهنگ، هویت، تهران: نشر نی.
گل‌محمدی، احمد (1392)، چیستی، تحول و چشم‌انداز دولت، تهران: نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1377)، پیامدهای مدرنیت، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.
متقی، ابراهیم و نریمانی، گلناز (1401)، «تعامل تقابلی ساختار-کارگزار و توسعه ایران: رهیافت واقع­گرایی انتقادی»، فصلنامه سیاست، دوره 52، شماره 1، صص 202-175.
مجتهدزاده، پیروز (1387)، دموکراسی و هویت ایرانی، تهران: انتشارات کویر.
محمدی، علیرضا؛ عبداله، عبدالمطلب و خوانین­زاده، محمدحسین (1397)، «کاربست رهیافت سیستمی جامع­نگر در کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش­های راهبردی سیاست، سال 7، شماره 25، صص 249-221.
ملک­محمدی، حمیدرضا (1401)، مبانی و اصول سیاست­گذاری عمومی، تهران: سمت.
ملک­محمدی، حمیدرضا و کمالی، یحیی (1395)، «بررسی مفاهیم پارادایم، مرجعیت و ائتلاف حامی در تحلیل سیاستگذاری عمومی»، فصلنامه سیاست، دوره 46، شماره 1، صص 285-265.
موحدی، سمانه و آدمی، علی (1403)، «تاثیر متقابل توسعه و جهانی شدن در خاورمیانه: بررسی تطبیقی اردن و کویت(2024-1990)»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 13، شماره 49، صص 75-39.
میرمحمدی، داود (1381)، «جهانی­شدن، ابعاد و رویکردها»، فصلنامه مطالعات ملی، دوره 3، شماره 11.
میزگرد جهانی­شدن (1) (1380)، فصلنامه مطالعات ملی، دوره 3، شماره 10.
نقیب­زاده، احمد (1380)، درآمدی بر جامعه­شناسی سیاسی، تهران: سمت.
واترز، مالکوم (1379)، جهانی­شدن، ترجمه اسماعیل مردانی گیوی، تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
یزدانی، عنایت الله؛ قاسمی، داریوش و شاه­قلعه، صفی­الله (1390)، انقلاب اسلامی ایران، نظام بین­الملل و نظریه انتقادی»، دوفصلنامه دانش سیاسی، سال 7، شماره 14، صص 228-205.
Calhoun, Craig (2003), “The Class Consciousness of Frequent Travellers: Towards a Critique of Actually Existing Cosmopolitanism”, in: Daniele Archibugi, Debating Cosmopolitics, London: Verso.
Cochrane, Allan & Pain, Kathy (2004), “A Globalizing Society?”, At: David Held, A Globalizing World? Culture, Economics, Politics, New York: Routledge.
 Ferdinand, Peter (2000), The Internet, Democracy and Democratization, London: Frankcass Publisher.
Payne, R.J (1995), The Clash with Distance Cultures, New York: State University Press.
Rakel, E.P (2007), “Iranian Foreign Policy since the Iranian Islamic Revolution: 1979- 2006”, PGT6, pp.158-189.