پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

سازمان همکاری شانگهای در سیاست نگاه به شرق جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه روابط بین الملل، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 نویسنده مسئول، دانشیار گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. استاد مدعو گروه روابط بین الملل، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استاد گروه روابط بین الملل، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران. ایران. استاد مدعو گروه روابط بین الملل، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/irr.2025.536871.2735
چکیده
با دگرگونی در ماهیت تهدیدات امنیتی و افزایش پیچیدگی محیط ژئوپلیتیکی منطقه اوراسیا، سازمان همکاری شانگهای به‌مثابه یکی از سازوکارهای نوظهور امنیت‌محور، جایگاهی راهبردی در دستور کار امنیتی قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی یافته است. الحاق رسمی جمهوری اسلامی ایران به این سازمان، در چارچوب تحول در نظم بین‌المللی و در امتداد سیاست کلان «نگاه به شرق»، می‌تواند فرصتی برای بازتعریف مفهومی و کارکردی امنیت ملی ایران در پیوند با ترتیبات چندجانبه منطقه‌ای فراهم آورد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر رویکرد سازه‌انگاری در نظریه‌های روابط بین‌الملل، به بررسی ابعاد اثرگذاری عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای بر مؤلفه‌های مختلف امنیت ملی ـ از جمله امنیت سخت، امنیت نرم و امنیت انسانی ـ می‌پردازد. پرسش اصلی این است که عضویت ایران در این سازمان چه تأثیری بر تقویت امنیت ملی دارد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این عضویت، توان بالقوه‌ای برای تقویت عمق استراتژیک، مقابله با تهدیدات فرامرزی، کاهش فشارهای هژمونیک غرب، و شکل‌دهی به نظم امنیتی منطقه‌ای بر پایه چندجانبه‌گرایی دارد. با این حال، وجود چالش‌هایی نظیر محدودیت‌های ساختاری سازمان، رقابت ژئوپلیتیکی میان اعضای اصلی، و ابهام در مکانیسم‌های اجرایی، موانعی جدی در مسیر بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های این سازمان برای ایران محسوب می‌شود. در نهایت، تحلیل جایگاه ایران در سازمان همکاری شانگهای مستلزم درکی ژرف‌تر از پیوندهای دوسویه سیاست خارجی و امنیت ملی در بستر نظم بین‌المللی در حال گذار است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Shanghai Cooperation Organization in the Look East Policy of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Amir Mohsen Bakhshaish Ardestani 1
nozar shafiee 2
Hoossein Daheshiar 3
1 PhD Student, Department of International Relations, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Corresponding Author, Associate Professor, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran. Visiting Professor, Department of International Relations, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Professor, Department of International Relations, Allameh Tabatabaei University, Tehran. Iran. Visiting Professor, Department of International Relations, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

With the evolution of security threats and the growing complexity of the geopolitical landscape in the Eurasian , the Shanghai Cooperation Organization has emerged as a prominent security-oriented mechanism in the grand strategies of both regional and extra-regional powers. The accession of the Islamic Republic of Iran to this organization, amid the transformations in the international order and in alignment with the "Look to the East" strategy, offers the potential for a conceptual and functional redefinition of Iran’s national security through engagement with multilateral regional arrangements.This study, employing a descriptive-analytical method and adopting a constructivist approach within the framework of international relations theories, examines the impact of Iran’s membership in the SCO on various dimensions of national security—namely hard security, soft security, and human security. The research seeks to answer the central question: What impact does the Islamic Republic of Iran’s membership in the Shanghai Cooperation Organization have on strengthening the components of its national security?The findings suggest that Iran’s inclusion in the SCO can significantly contribute to enhancing strategic depth, confronting transnational threats, reducing Western hegemonic pressures, and facilitating the formation of a multilateral regional security order. Nevertheless, the structural limitations of the organization, geopolitical rivalries among key member states, and ambiguity in operational mechanisms constitute major challenges to the full realization of its security potential for Iran. Ultimately, a comprehensive analysis of Iran's position within the SCO requires a deeper understanding of the interlinkages between foreign policy and national security in the context of an evolving global order

کلیدواژه‌ها English

Foreign Policy
Islamic Republic of Iran
Shanghai Cooperation Organization
باربر، بنیامین. (۱۳۸۴). سیاست نومحافظه‌کاران در برابر تروریسم (ترجمه گروه نویسندگان) ماهنامه نگاه، ۳۵.
برزگر، کیهان. (۱۳۸۵). تضاد نقش‌ها: بررسی ریشه‌های منازعه ایران و آمریکا بعد از حوادث ۱۱ سپتامبر. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک، معاونت پژوهش‌های سیاست خارجی.
آدمی، علی، و برزگر، کیهان. (۱۳۸۹). تحلیلی راهبردی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر نگاه به شرق و سازمان همکاری شانگهای). فصلنامه مطالعات سیاسی، 3. 9.
جعفری، علی‌اکبر، و بکویردی ورزقانی، حسین. (۱۴۰۰). نومحافظه‌کاری و سیاست خارجی یک‌جانبه‌گرای آمریکا (چاپ دهم). تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حاجی‌ یوسفی، امیرمحمد(1383). ایران و خاورمیانه: گفتارهایی در سیاست خارجی ایران. تهران: فرهنگ گفتمان.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال‌الدین. (۱۳۹۹). طرح خاورمیانه بزرگ. فصلنامه مطالعات راهبردی، 7.25
شفیعی، نوذر، و کمائی‌زاده، یونس. (۱۳۸۹). تبیین روابط چین و آمریکا در برابر سازمان همکاری شانگهای. مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره سوم (پاییز و زمستان).
شفیعی، نوذر، و فرجی نصیری، شهریار. (۱۳۸۷). تقابل سازمان همکاری شانگهای و ناتو در آسیای مرکزی. مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، ۶۴.
شولتز، ریچارد، گادسون، روی، و کوئیستر، جورج(1394) رویکردهای جدید در مطالعات امنیتی (ترجمه سید محمدعلی متقی‌نژاد، چاپ سوم). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
طالبی‌فر، عباس، و جعفری پاسکیابی، سیاوش. (۱۳۸۷). سازمان همکاری شانگهای و موضوع عضویت جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
قوام، سید عبدالعلی(1400) روابط بین‌الملل: نظریه‌ها و رویکردها (چاپ سیزدهم). تهران: سمت.
کریمی‌پور، داود. (۱۴۰۲). تحول استراتژی‌های نهادی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علوم سیاسی ایران، 37. 3. 50-35.
واعظی، محمود. (۱۳۸۵). سازمان همکاری شانگهای و ایران: نگاه درازمدت. همشهری دیپلماتیک، 1. 3
یزدان‌فام، محمود(1401) سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ (چاپ اول). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
Kemaloglu, I. (2023). Role of Shanghai Cooperation Organization in new world order. Retrieved from https://www.aa.com.tr/en/analysis
Hamyani, M. (2022). Iran and SCO: Embracing a Eurasian identity. Retrieved from https://www.ipis.ir/en/subjectview
Yuan, J. (2021). Iran on the go with the SCO. Retrieved from https://eastasiaforum.org
Fathollah-Nejad, A. (2021). Iran in an emerging new world order: From Ahmadinejad to Rouhani. Springer.
Huasheng, Z. (2016). The Shanghai Cooperation Organization at 5: Achievements and challenges ahead. China and Eurasia Forum Quarterly, 4(3).
Lukin, A. (2015). Consolidation of the non-Western world during the Ukrainian crisis: Russia and China, SCO and BRICS. International Affairs, 61(2).