پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

واکاوی درونمایه سیاسی اخلاقی فلسفی اسطوره های شاهنامه با تاکید بر اسطوره جمشید، ضحّاک و فریدون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عالمه عباس زاده کناری 1
علی اکبر امینی 2
محمد توحید فام 3
1 گروه علوم سیاسی، اندیشه سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار و عضو هیات علمی دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران ، ایران
3 دانشیار و عضو هیات علمی دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد تهران مرکزی،تهران ،ایران
10.22034/irr.2025.559176.2798
چکیده
شاهنامه آیینه خرد باوری، اخلاق مداری، نیک رفتاری و نیکونهادی ایرانیان باستان است که بر محور دانش و خرد و حکمت و بر پایه اساطیر کهن و به لطف زبان پارسی و نبوغ فردوسی پدید آمد. این کتاب حماسی بی نظیر از سه بخش اسطوره ای، پهلوانی و تاریخی تشکیل گردیده است اما اسطوره پردازی منحصر به بخش نخست نمی شود و در دو بخش دیگر نیز ادامه و استقرار می یابد. فردوسی در لابه لای اسطوره های شاهنامه به شیوه ای منطقی و منظم، حکمت خسروانی و رسالت دینی و اسلامی و ارزش های ایرانشهری را هنرمندانه جای می دهد. در میان اسطوره های گوناگون اسطوره جمشید، ضحّاک و فریدون یکی از رازآمیزترین و ژرف ترین اسطوره هاست که در آن مضامین سیاسی، اخلاقی، انسانی و فلسفی در کنام هم قرار دارند. فرضیه مقاله این است که اسطوره های شاهنامه بیانگر حکمتی فرا زمانی و فرامکانی که نسل های مختلف می توانند از آن بهره مند گردند. شیوه پژوهش این مقاله، رویکرد تفسیری و تأویلی یا هرمنوتیک است و پرسش اصلی چنین است: دورنمایه های اسطوره های شاهنامه مبین چه مفاهیم و مضامینی هستند.
کلیدواژه‌ها
اسطوره
شاهنامه
جمشید
ضحّاک
فریدون

عنوان مقاله English

An Analysis of the Political, Moral, and Philosophical Themes of the Myths of the Shahnameh with Emphasis on the Myths of Jamshid, Zahhak, and Fereydoun

نویسندگان English

alemeh abbaszadeh 1
ali akbar amini 2
mohammad tohidfam 3
1 Department of Political Science, Political Thought, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor and Faculty Member, Faculty of Political Science, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
3 Associate Professor and Faculty Member, Faculty of Political Science, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

The Shahnameh is a mirror of the rationalism, morality, good behavior and benevolence of ancient Iranians, which was created on the basis of knowledge, wisdom and wisdom, based on ancient myths and thanks to the Persian language and the genius of Ferdowsi. This unique epic book is composed of three parts: mythological, heroic and historical, but the mythology is not limited to the first part and continues and is established in the other two parts. Ferdowsi artistically places Khosravi's wisdom, religious and Islamic mission and Iranian values ​​in the middle of the myths of the Shahnameh in a logical and systematic way. Among the various myths, the myth of Jamshid, Zahhak and Fereydoun is one of the most mysterious and profound myths, in which political, moral, human and philosophical themes are also present. The hypothesis of the article is that the myths of the Shahnameh express a wisdom that transcends time and space that different generations can benefit from. The research method of this article is an interpretive and interpretive or hermeneutic approach, and the main question is: What concepts and themes do the mythological perspectives of the Shahnameh reveal?

کلیدواژه‌ها English

Myth
Shahnameh
Jamshid
Zahhak
Fereydoun
 
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1369) زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه، تهران: انتشارات موسسه دستان.
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1372) « شاهنامه بعداز هزارسال»، فصلنامه هستی، انتشارات یزدان.
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1372) داستان داستانها، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1381) ایران و جهان از نگاه شاهنامه، تهران: انتشارات امیرکبیر.
ایدنلو، سجاد (1388) از اسطوره تا حماسه، تهران: انتشارات سخن.
آرتور، کریستن سن، آرتور (1350) کارنامه شاهان در روایات ایران باستان، ترجمه باقر امیرخانی و بهمن سرکاراتی، انتشارات دانشگاه تبریز.
بارت، رولان (1375)، اسطوره های امروز، ترجمه شیرین دقیقیان، تهران: انتشارات مرکز.
بلایشر، ژوزف (1380) گزیده هرمنوتیک معاصر، ترجمه سعید جهانگیری، تهران: نشر پرسش.
بهار، مهرداد (1374)، جستاری چند در فرهنگ ایران، چاپ دوم، تهران: فکررود.
بهار، مهرداد (1375) پژوهشی در اساطیر ایران، تهران : نشر آگه.
بهار، مهرداد (1375)، پژوهشی در اساطیر ایران، چاپ اول، تهران: نشر آگه.
بیرلین، ج.ف(1386) اسطوره های موازی، ترجمه عباس مخبر، تهران: انتشارات مرکز.
پالمر، ریچارد(1377) علم هرمنوتیک، ترجمه سعید حنایی کاشانی، تهران: انتشارات هرمس.
خالقی مطلق، جلال(1381)، سخن های دیرینه به کوشش علی دهباشی، تهران: نشر افکار.
خلدانی، آصف (1396) تاریخ و فرهنگ باستانی ایرانیان و شاهنامه فردوسی، تهران: انتشارات ققنوس.
رحیمی، مصطفی(1397) سیاوش برآتش، تهران: انتشارات سهامی انتشار.
ریکور، پل (1386)، استعاره و ایجاد معانی جدید در زبان، ترجمه حسین نقوی، مجله معرفت، شماره 120.
زرین کوب، عبدالحسین(1378) نه شرقی، نه غربی، انسانی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
زرین کوب، عبدالحسین(1381) نامورنامه، تهران: انتشارات سخن.
ستاری، جلال (1384) جهان اسطوره شناسی، تهران: انتشارات مرکز.
ستاری، جلال(1372) مدخلی بر رمزشناسی عرفانی، تهران: انتشارات مرکز.
سرامی، قدمعلی (1388) از رنگ گل تا رنج خار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شایگان فر، حمیدرضا(1384) نقد ادبی، تهران: انتشارات دستان.
صفا، ذبیح الله (1392) حماسه سرایی در ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
فردوسی ابوالقاسم (1366)، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق، با مقدمه احسان یارشاطر، جلد1، چاپ دوم
قنبری، آیت (1377)، یادداشتی درباره هرمنوتیک و انواع آن، فصلنامه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، سال اول ، دوره 1، صص 207-187.
قهرمانی ، فاطمه (1396) ، نماد شناسی ابزار در شاهنامه فردوسی ، فصلنامه زیبا شناسی ادبی، دوره 8، شماره34، اسفند ، صص 205- 181.
کاسیرر، ارنست (1362) فلسفه روشن اندیشی، ترجمه دریابندری، تهران: انتشارات خوارزمی.
کاسیرر، ارنست (1373)، رساله ای در باب انسان: درآمدی بر فلسفه فرهنگ، ترجمه بزرگ نادرزاد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کاسیرر، ارنست (1385)، افسانه دولت، ترجمه نجف دریابندری، تهران: خوارزمی.
کزازی، میرجلال الدین (1372) رویا، حماسه، اسطوره، تهران: انتشارات مرکز.
کمبل، ژوزف (1380) قدرت اسطوره، ترجمه عباس مخبر، تهران: انتشارات مرکز.
کویر، محمود (1389). «بربال سیمرغ، جستارهایی درباره شاهنامه» آلمان: آیدا.
مختاریان، بهار (1392) درآمدی بر ساختار اسطوره ای شاهنامه، چاپ دوم، تهران: نشر اگه.
مرتضوی، منوچهر (1381) فردوسی و شاهنامه، تهران: انتشارات توس.
مسکوب، شاهرخ (1384) ارمغان مور، تهران: انتشارات نی.
موسوی، سیدمحمد(1384)، «هرمنوتیک، پیش زمینه ها و تحولات آن، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه قم، سال هفتم، شماره 2، صص 156-141.
منصورزاده ، محمدباقر (1397) ، جایگاه اسطوره در اندیشه‌های استاد کزازی با نگاهی به شاهنامه فردوسی، پژوهش نامه متون ادبی، سال دوم، پائیز و زمستان، صص 146- 139.
نصری، عبدالله (1384) «نگاهی به هرمنوتیک گادامر» مجله زبان و ادبیات فارسی،  دانشگاه ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، پیاپی 24، صص 86- 74 .
واحد دوست، مهوش (1389)، نهادینه های اساطیری در شاهنامه فردوسی، تهران: سروش.
واعظی، احمد(1385)، درآمدی بر هرمنوتیک، چاپ سوم، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ویتگنشتاین، لودیگ (1381) پژوهش های فلسفی، ترجمه فریدون فاطمی، تهران: نشر مرکز.
الیاده، میرجا (1391) اسطوره و واقعیت، ترجمه مانی صالحی، تهران: انتشارات پارسه.
الیاده، میرجا(1362) چشم اندازهای اسطوره، ترجمه جلال ستاری، تهران: انتشارات توس.
یوسفی، غلامحسین (1358) چشمه روشن، تهران: انتشارات علمی.
Eslami Nodooshan, Mohammad Ali(2002). Iran and the world From the perspective of shahnameh. Tehran: Amir kabir. [In Persian]
Eslami Nodooshan, Mohammad Ali(1994). “The stories ‘story, on   Rostam and Isfandiar in shahameh”. Tehran: Society for the National Heritaqe of Iran.
Safa, Zibhollah (1994). Epic writing in Iran, Tehran: Amir kabir
Bahar, Mehrdad (2005). “A Rosearch in pesian Mythology”. Tehran: Agah
Bahar, mehrad (1996). “Treaties in Persion Culture”. Tehran: Fekre-Rooz.
Christen sen, Arthur (1972). “The Epics of the Kings in Ancient Iranian Traditions”. Trans, Bagher Amirkhani. Tabriz: Daneshgah Tabriz.
Kholdani, Asef (2018). “History and ancient Cultural of Iranian and shahnameh. Tehran”. Quqnus.
Nasri, Abdoullah (2006). A look at Gaddamer,s Hermeneutic, journal of Language and Persian Literature,No24, Allameh Tabataba,i University. [In Persian].
Moosavi, syed Mohammed (2006). “Backgrand and changes of Hermeneutic. Journal of scientific and Research”. Qom university. Year 7.No2.pp. 156-141.
Campbell, joseph(1394). The hero of a thousand faces. Trans. Shadi Khosropanah. 6th edition. Mashad: Gole Aftab.
Campbell, yoseph (2002). The power of myth. Trans. Abbas. Mokhber. Tehran: Markas.
Vaheddoust, Mahvah (2011). Mythical institutions in Ferdowsi,s Shahname, Tehran: Soroush.
Kazzazi, j(1994). Dream, Epic, Myth. 1th ed. Tehran: Markaz. (In Persian].
Bleicher, josef (2002).Contemporary Hermeneutics. Trans. Saeed jahangiri. Tehran: Pursesh.
Yousefi, Gholam Hossein (1980). Cheshme Rowshan. Tehran: Elmi
Zarinkoob, Abdul Hossein (2003). Namvarnameh (about Ferdowsi and shahnameh). 1thed. Tehran: Sokhan.
Zarinkoob, Abdul Hossein (2000). Nah sharghi Nah Gharbi, Ensani. Tehran: Amir Kabir.
Wittgenstein, Ludwig (2003). Philosophical Investigation. Trans. Fereydoun Fatemi. Tehran: Markaz
Sarami, Gadhamali. (2010). From the color of the flower to the pain of the thron, Tehran: Elmi & Farhangi.
Cassirer, Ernst (1995). An Essay on man: An Introduction to a philosophy of Human culture. Trans. Bozorg Naderzad. Tehran: Institute for Humanities and cultural studies.
Cassirer Ernst(2007). The myth of the state, Trans. Najaf Daryabandari. Tehran: Kharazmi.
Rahimi, Mustafa (2019). Siavash bar Atash. Tehran: Sherkat Sahami Enteshar.
Barthes, Roland (1997). Mythologies. Trans. Shirin Daqiqian. Tehran: Markza.
Ferdowsi, Abolghsem (1366). Shahnameh, by the effort of jalal Khaleghi Motlagh, with introduction by Ehsan Yarshater. Vol.1, 2nd ed, Newyork: bibliotheca percia. (in Persian).
Dumezil, George (2007). “Xodayan se kones”. Jahan osture- senasi (the world of mythology). Trans. jalal Sattarie. Tehran: Markaz.
Palmer, Richar (1999). Hermeneutics: An In troduction. Trans. Saeed Hanai Kashani. Tehran: Hermes.
Bierlein, Y.f (2008). Parallel Myths. Trans. Abbas Mokhber. Tehran: Markaz.
Vaezi, Ahmad (2007). Hermeneutics: An In troduction. 3th edition. Tehran: Institute of Islamic culure and Thought.
Mortazavi, Manoucher (2003). Ferdowsi va shahnameh. Tehran: Toos.
Meskoob. Shahrokh (2006). Armaghan Moor. Tehran: Nashre Ney.
Mansour zadeh, Mohammad Bagher, (2019). The position of myth  in the Thoughts of professor Kazazi with a Look at Shahnsmeh, Persian Literature Magazine,No 15, pp.146-139.
Ghanbari, Ayat (1999). “yaddashti- Darbare-ye Hermeneutic va Anvaye- An”, Political science Quarterly, Vol1, No1 , PP.207-187 (In persian).
Ferdowsi, Abolghasem, (2007). Shahnameh, by the  efforts of Jalal Khaleghi Motlagh, Tehran: Center of the great Islamic Encycopedia.
Eslami, Nodooshan, Mohammad Ali (1997). “ Life, elan and decease of the chivalrous in shahnameh”. Tehran: Dastan.
Eliade, Mircia (1984). Aspects du mythe. Trans. jallal Sattari ,Tehran: Tous. [In persian].
Elida, Mircia (2013). “Mythe and Reality”. Trans: Mani salehi Allameh. 1thed. Tehran: parseh.
Khaleghi, Mutlagh, Jalal, Deh bashi, Ali (1993). Selected articles about shahnameh”. Tehran : Sales .[Inpersian]
Eslami, Nodooshan, Mohammad Ali (1994). “shahnameh bad Az hezar sal”. Hasti quarterly, Yazd: Yazdan.
Moxtariyan, Bahar (2014). “An Introduction to Mythic Structure of Shahnameh.Tehran: Agah.
Ricoeur, Paul (2008). “The Rule of Metaphor: The Creation of Meaning in Language”. Trans, Hossein, Naghavi. Marifat journal, No, 120.
Cassirer, Ernst (1984). The Philosophy of the Enlightenment. Trans, Najaf Darya bandari. Tehran: Kharazmi
Kavir, Mahmood (2011) “On the wing of Simorgh: “Essays about Shahnameh”. Germany: Aida.