پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

تعامل عرفان و سیاست از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی با تأکید بر آرا بنیانگذار جمهوری اسلامی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه ادیان و عرفان، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه ادیان و عرفان، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/irr.2023.393450.2368
چکیده
این مقاله، به روش تحلیلی- تاریخی، به بررسی تعامل بین عرفان و سیاست در بین دو انقلاب مشروطیت و انقلاب اسلامی با تأکید بر اندیشه­های بنیانگذار جمهوری اسلامی(ره) می­پردازد.با شکل­­گیری رویه جدید سیاسی نهاد روحانیت شیعه در دهه40 شمسی و حضور امام خمینی در صحنه سیاسی، عرفان ماهیت دیگری به خود گرفت. از نظر امام خمینی(ره)، هم‌چنان که از دیدگاه تعالیم اسلام یک عارف باید به مسایل سیاسی و حکومتی و آن­چه در اجتماعی می‌گذرد، نظر کند و آگاهی و بصیرت کسب نماید. یک سیاست­مدار نیز باید به مسایل عرفانی و اخلاقی اسلام نظر کند و به کسب دانش و بینش­های لازم بپردازد و به میزان قابل توجهی راه  خودسازی و سیر و سلوک­الی­الله را طی نماید تا در مجموع، خود را شخصیتی جامع بیابد، بر اساس این پژوهش، ارتباط بین عرفان وسیاست در اندیشه امام خمینی، بدین­گونه است که سیاست در نگاه عرفانی امام یک واقعیت یا عین یکدیگرند. یعنی سیاست همان راه بردن انسان در مسیر کمال است. دانش سیاست نیز همان دانش هدایت، کمال­جویی، حذف موانع برای رسیدن انسان به معبود واقعی و در نتیجه خداگونه شدن است. بدین­ترتیب، عرفان و سیاست در نگرش عرفانی امام (ره) نه رابطه نهادی که رابطه ماهوی پیدا می­کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The interaction of mysticism and politics from the constitutional revolution to the Islamic revolution with an emphasis on the votes of the founder of the Islamic Republic (RA)

نویسندگان English

kamyar shabani 1
mahmoodreza esfandiar 2
jamshid jalali sheikhani 3
1 PhD student of Department of Religions and Mysticism, Yadgar Imam Khomeini (RA) Shahreri Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Religions and Mysticism, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Tehran Center Branch, Tehran, Iran
3 Associate Professor of Department of Religions and Mysticism, Yadgar Imam Khomeini (RA) Shahrari Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

This article, through the analytical-historical method, examines the interaction between mysticism and politics between the two revolutions of constitutionalism and the Islamic revolution, emphasizing the thoughts of the founder of the Islamic Republic (RA). During the constitutional revolution - unlike the past - Sufism enjoyed a peaceful atmosphere to some extent, but due to the arrival modernity in Iran, the intellectuals affiliated with the modernity trend, despite the active role of some lines of Sufism and mysticism during the constitutional revolution, From the epistemological angles, the production and division of social work were severely criticized by Sufism. With the new formation of the political procedure of the Shiite clerical institution in the 40s of Imam Khomeini's presence in the political scene, mysticism took on a different nature. From the point of view of Imam Khomeini (RA) and also from the point of view of Islamic scholars, a mystic should comment on political and government issues and what is happening in the society and gain knowledge and insight. A politician should also look at the mystical and moral issues of Islam and gain the necessary knowledge and insight and to significant extent walk the path self-improvement and the path to God in order make himself a comprehensive personality. Based on this research, the relationship between mysticism and politics in Imam Khomeini's thought is such that politics in Imam's mystical view are one reality or another.

کلیدواژه‌ها English

Sufism
mysticism
politics
Imam Khomeini (RA)
constitutional revolution
آبراهامیان، یرواند (1389) ایران بین دو انقلاب، ترجمه کاظم فیروزمندی، حسین شمس­  آوری و محسن مدیرشانه­چی، تهران: نشر مرکز، چاپ پانزدهم.
آخوند زاده، میرزافتحعلی( 1357)  مقالات فلسفی، ویراسته ح صدیق، تبریز: کتاب ساوالان .
آخوندزاده، میرزافتحعلی(1350) مکتوبات، تبریز: نشر احیاء.
آدمیت، فریدون (1349) اندیشه­های میرزا فتحعلی آخوندزاده، تهران: خوارزمی 
آدمیت، فریدون (1363)  اندیشه­های طالبوف تبریزی، تهران: دماوند .
ابن عربی، محمدبن علی­بن عربی (1392) فتوحات مکیه ج2، ترجمه محمد خواجوی، تهران: انتشارات مولی، چاپ چهارم.
اسد آبادی، سید جمال­الدین . (1355) مقالات جمالیه، به کوشش ابوالحسهن جمالی، تهران: طلوع آزادی.
اسفندیار، محمودرضا. (1398)  تاریخ تصوف و عرفان اسلامی از آغاز عصر صفوی تا اواخر دوره قاجاریه، تهران: سمت.
اسمیت، فلیپ. (1370)  در آمدی بر نظریه­های فرهنگی، ترجمه حسن پویان، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
انصاری، مهدی. (1369) شیخ فضل الله نوری و مشروطیت، تهران، نشر امیرکبیر. 
بشیری، احمد. (1362) کتاب آبی، گزارش­های محرمانه وزارت امور خارجه انگلیس درباره مشروطیت ایران،  تهران: نشر نو .
بیانی، شیرین. (1367) دین‌ و دولت‌ در ایران‌ عهد مغول‌، ج2‌، تهران‌: مرکز نشر دانشگاهی.
جعفری، محمدتقی. (1378) پاورقی عرفان اسلامی، تهران: مؤسسه نشر کرامت.
جوادی آملی، عبدالله. (1384)  بنیان مرصوص امام خمینی(ره) در بیان و بنان،  قم: اسراء، چاپ هشتم .
حسینی طهرانی، سید محمد حسین. (1395) رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب، به کوشش هادی خسرو شاهی، مشهد: ناشر علامه طباطبایی، چاپ 23، مقدمه آیت­الله سید محمد صادق حسینی.
خسروپناه، عبدالحسین. (1384) «تحلیلی بر جریان­های فکری و فرهنگی معاصر زمانه، تهران: موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
خمینی، سید روح­الله. (1359) صحیفه امام خمینی (ره)، جلد14، مرکز نشر و آثار امام خمینی(ره)
خمینی، سید روح­الله. (1385) صحیفه امام ج 18،  تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم.
خمینی، سید روح­الله. (1385)  صحیفه امام  ج13­، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم. 
خمینی، سید روح­الله. (1385) صحیفه امام  ج16­، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم  امام. 
خمینی، سید روح­الله. (1385) صحیفه امام ج20­، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم  امام 
خمینی، سید روح­الله. (1385) صحیفه امام  ج7 ، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم  امام. 
خمینی، سید روح­الله. (1385) صحیفه امام  ج2­، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم. 
خمینی، سید روح­الله. (1385)  صحیفه امام  ج4 ، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم.
خمینی، سید روح­الله. (1385)  صحیفه امام  ج5 ، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم. 
خمینی، سید روح­الله. (1385) صحیفه امام ج6 ، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم. 
خمینی، سید روح­الله. (1360)  مصباح الهدایه الی­الخلافه الولایه. ترجمه سید احمد فهری، تهران: انتشارات پیام آزادی .
خمینی، سید روح­الله . (1361)  صحیفه نور  ج8،  تهران، انتشارت وزارت ارشاد اسلامی.  
خمینی، سید روح­الله. (1373)  مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.  
خمینی، سید روح­الله. (1381) تفسیر سوره حمد، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ ششم.
خمینی، سید روح­الله. (1383) جهاد اکبر یا مبارزه با نفس (تقریر بیانات امام خمینی)، تهران:  مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ یازدهم، ص پیشگفتار.    
درویش، محمدرضا . (1378) عرفان و دموکراسی، تهران: قصیده، چاپ اول.   
دهخدا، علی اکبر. (1373)  لغت نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رهبری، مهدی. (1389) مشروطه ناکام: تأملی بر رویارویی ایرانیان با چهره ژانوسی تجدد، تهران: انتشارات کویر .
زیباکلام، صادق. (1389) سنت و مدرنیته، تهران، انتشارات روزنه. 
سجادی، سید جعفر. (1378) فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانى، ویراستار صادق صجادی، چاپ 4، تهران: کتابخانه طهورى.
سجادی، سید ضیاء الدین. (1393) مقدمه­‌ای بر مبانی عرفان و تصوف، تهران: سمت .  
سروش، عبدالکریم(1393). تفرج صنع «بحث تطبیقی درباره ادراکات اعتباری»، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط چاپ نهم  
شاه‌آبادی، محمدعلی. (1386) رشحات البحار، تصحیح، تحقیق و ترجمه: زاهد ویسی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
شریعتی، علی. ( 1378) حج،  مجموعه آثار6، تهران: دفتر نشر آثار علی شریعتی، چاپ11. 
شریعتی، علی. (1391) انسان بی­خود،  مجموعه آقار25، تهران: نشر قلم و بیناد فرهنگی شریعتی، چاپ9.
شیروانی، (بی تا). بستان السیاحه، تهران: کتابخانه اسناد ملی.
صدقی، ناصر. (1390) جریان­های تفکر و اندیشه عرفانی در عصر سلجوقی، مطالعات فرهنگی، پژوهش­نامه انجمن ایرانی تاریخ، سال سوم، شماره نهم.
صفا، ذبیح الله. (1378) تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌ و در قلمرو زبان‌ پارسی‌،  ج‌ ۴، تهران‌: فردوس.
طالقانی، سید محمود. (1362) پرتوی از قرآن، ج۳، تهران: ناشر شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم .
طباطبایی، جواد. (1372) درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایرا ن، تهران: کویر، چاپ سوم.
ظهیرالدوله، علی بن محمد ناصر. ( 1367) خاطرات و اسناد ظهیر الدوله تاریخ صحیح بی دروغ، به کوشش ایرج افشار، تهران: زرین.  
عیسی­نیا، رضا. (1386) انقلاب اسلامی در سیره امام خمینی، تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج.
فراستخواه، مقصود. (1373)  سرآغاز نواندیشی معاصر )دینی و غیر دینی):  تاریخچه پیدایش و برآمدن اندیشه نوین «دینی و غیر دینی» در ایران و دیگر کشورهای مسلمان نشین)از سده نوزدهم تا اوایل سده بیستم(، تهران: انتشار.
فناری، محمدبن حمزه. ( ١٣٦٣)  مصباح الأنس، بی­جا: انتشارات فجر.
فنایی اشکوری، محمد. (1392) فلسفه عرفان نظری،  فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، دوره 13، شماره1، پیاپی46.
قیصری، دود (1357)  «­رساله التوحید والنبوه و الولایه» در رساله قیصری،  با تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
کرمانی، میرزا آقاخان. (بی­تا) صد خطابه، ویراسته دکتر محمدجعفر محجوب، تهران: شرکت کتاب.
کسروی، احمد. (1379) تاریخ مشروطه ایران، جلد دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
کسروی، احمد. (1322) حافظ چه می­گوید،  بی جا، چاپ دوم.
الگار، حامد (1366)  نقش روحانیت پیشرو در جنبش مشروطیت، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس.  
گوهرین، صادق. (1367) شرح اصطلاحات تصوف، تهران: انتشارات زوار.
لمبتون، آن.  (1379)  نظریه های دولت در ایران، ترجمه چنگیز پهلوان، تهران: نشر گیو.  
مسکویه،احمدبن محمد.(1328) تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق (اخلاق و راه سعادت)، ترجمه طهاره الاعراق، به قلم نصرت امین،  اصفهان: بی­نا. 
مجلسی، محمد باقر. (1362)  بحارالانوار، تهران: دارالکتاب الاسلامیه، ج47.
معصوم شیرازی( معثوم­علی­شاه)، محمد. (1382)  طرائق الحقایق، باتصحیح محمدجعفر محجوب، ج1، تهران: سنایی.
ملاصدرا، صدرالدین محمدشیرازی. (1981)  الحکمه المتعالیه فی شرح الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت: دار احیاء  التراث العربی.
ملکم­خان، ناظم­الدوله. (1381)  رساله­های میرزا ملکم­خان، گردآوری حجت­الله اصیل، تهران: نی
منصوری، اسماعیل. (1388)  جلوه‌های ولایت در آثار امام خمینی(ره)، تهران: انتشارات مؤسسه عروج.
ناظم الاسلام کرمانی. (1389)  تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام محمدرضا حسن بیگی، تهران: انتشارات دبیر با همکاری نشر میقان.
نجاتی، غلامرضا. (1377)  تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران ( از کودتا تا انقلاب)، ج2، تهران: مؤسسه خدماتی فرهنگی رسا، چاپ پنجم.
نجاتی، غلامرضا. (1377)  تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران(از کودتا تا انقلاب)، ج1، تهران: مؤسسه خدماتی فرهنگی رسا، چاپ پنجم.  
نصر، سید حسین. (1382) آموزه­های صوفیان، ترجمه حسین حیدری و محمد هادی امینی، تهران: قصیده سرا.  
نورایی، فرشته. (1352)  تحقیق در افکار میرزا ملکم خان ناظم الدوله، تهران: شرکت سهامی کتاب­های جیبی، ص5.
نیّر شیرازی، عبدالرسول. (1383)  تحفه نیر، تصحیح و توضیح محمد یوسف نیری، شیراز: بنیاد فارس­شناسی.
هدایت، رضاقلی خان. (بی تا) اصول­الفصول فی حصول الوصول، کتابخانه مجلس، شماره  2103 خطی.