پژوهش های روابط بین الملل

پژوهش های روابط بین الملل

رژیم دعاوی فرامرزی مسئولیت مدنی حقوق مصرف‌کننده: مطالعه تطبیقی ایران، اتحادیه اروپا و آمریکا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عاطفه سوداگری 1
حسن بادینی 2
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه بین المللی پردیس کیش، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/irr.2026.606081.2934
چکیده
تعیین قانون حاکم بر دعاوی مسئولیت مدنی فرامرزی مرتبط با حقوق مصرف‌کننده، از چالش‌های مهم حقوق بین‌الملل خصوصی است. گسترش تجارت بین‌المللی، پیچیدگی زنجیره‌های تولید و توزیع و افزایش دعاوی ناشی از کالاها و خدمات معیوب، ضرورت بازنگری در قواعد سنتی تعارض قوانین را برجسته کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، نقش مبانی حمایتی حقوق مصرف‌کننده، از جمله حمایت از طرف ضعیف، جبران مؤثر خسارت، پیش‌بینی‌پذیری حقوقی و دسترسی به عدالت را در تعیین قانون حاکم بر این دعاوی در اتحادیه اروپا، ایالات متحده آمریکا و ایران بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اتحادیه اروپا از طریق مقررات رم دو و قواعد ویژه مسئولیت ناشی از محصولات معیوب، میان حمایت از زیان‌دیده، پیش‌بینی‌پذیری حقوقی و ارتباط مؤثر دعوا با نظام حقوقی مربوط توازن برقرار می‌کند. در ایالات متحده، رویکردهای انعطاف‌پذیر تعارض قوانین، از جمله معیار رابطه بیشترین اهمیت، امکان توجه به منافع دولت‌ها و شرایط هر دعوا را فراهم می‌سازند، اما لزوماً به اولویت منافع مصرف‌کننده نمی‌انجامند. در مقابل، ایران فاقد چارچوبی جامع و صریح برای حل تعارض قوانین در دعاوی فرامرزی مصرف‌کنندگان است. پژوهش نتیجه می‌گیرد که تدوین قواعد روشن و متناسب با ماهیت این دعاوی و بهره‌گیری سنجیده از معیار نزدیک‌ترین ارتباط می‌تواند حمایت از مصرف‌کننده را تقویت کند، بی‌آنکه امنیت و پیش‌بینی‌پذیری حقوقی تضعیف شود.
کلیدواژه‌ها
دعاوی مسئولیت مدنی فرامرزی
تعارض قوانین
ایران، ایالات متحده، اتحادیه اروپا

عنوان مقاله English

The Regime of Cross-Border Civil Liability Claims in Consumer Law: A Comparative Study of Iran, the European Union, and the United States

نویسندگان English

Atefeh Sodagari 1
Hasan Badini 2
1 PhD Student, Department of Private Law, Kish International Campus, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Determining the law applicable to cross-border civil liability claims involving consumers is a major challenge in private international law. The expansion of international trade, increasingly complex production and distribution chains, and rising disputes over defective goods and services have highlighted the need to reconsider traditional conflict-of-laws rules. Using a descriptive-analytical method and a comparative approach, this study examines how consumer-protection principles, including the protection of the weaker party, effective compensation, legal predictability, and access to justice, influence the determination of applicable law in the European Union, the United States, and Iran. The findings indicate that the European Union’s Rome II Regulation, particularly its rules on product liability, seeks to balance the protection of injured parties with legal foreseeability and a meaningful connection between the dispute and the relevant legal system. In the United States, flexible conflict-of-laws approaches, including the most significant relationship test, allow courts to consider governmental interests and the circumstances of individual cases, but do not necessarily prioritize consumer interests. By contrast, Iran lacks a comprehensive and explicit framework for resolving conflicts of laws in cross-border consumer disputes, while reliance on traditional rules creates challenges in addressing their complexity. The study concludes that Iran should develop clear conflict-of-laws rules tailored to consumer disputes and apply connecting factors, including the closest connection, in a balanced manner. Such reforms could strengthen consumer protection while preserving legal certainty and predictability.

کلیدواژه‌ها English

Cross-Border Tort Claims
A Conflict of Laws
Iran, United States, EU
Abdipur, A., & Parto, H. (2013). Mas’uliyat-e arzhekonandegan-e kala va khadamat dar Ghanun-e Hemayat az Masrafkonandegan: Harekati ru be jolo ya bazkhani-ye ghavaed-e sonnati? Pazhoohesh-e Hoghoogh va Siasat, 40, 65–85. (In Persian)
American Law Institute. (1971). Restatement (Second) of Conflict of Laws.
American Law Institute. (1998). Restatement (Third) of Torts: Products Liability.
American Law Institute, & National Conference of Commissioners on Uniform State Laws. (2002). Uniform Commercial Code (UCC).
Ariban, A., & Nataei, A. M. (2011). Mabani-ye mas’uliyat-e madani-ye arzhekonandegan-e kala bar asas-e Ghanun-e Hemayat az Hoghoogh-e Masrafkonandegan-e Mosavvab-e 2009 va gheyas-e an ba dastoorol’amal-e Orupayi. Faslname-ye Pazhooheshhaye Hoghooghi, 4(3), 15–35. (In Persian)
Badini, H. (2012). Naqdi bar mabna va ghalamro-ye mas’uliyat-e madani-ye arzhekonandegan-e kala va khadamat dar Ghanun-e Hemayat az Hoghoogh-e Masrafkonandegan-e Mosavvab-e 2009. Majalle-ye Tahghighat-e Hoghooghi, 58, 45–70. (In Persian)
Barari Chandari, Y., & Ghasemi Hamed, A. (2019). Motale’eh-ye tafsili-ye mafhum-e masrafkonandeh dar hoghoogh-e Iran ba motale’eh-ye tatbighi-ye dastoorol’amalhaye Orupayi va hoghoogh-e France va Englestan. Pazhooheshhaye Hoghoogh-e Tatbighi, 22(1), 130–175. (In Persian)
Comparative study on the civil liability foundation of product manufacturers in Iranian and American law. (2020–2024). Comparative Studies on Islamic and Western Law, 2(4), 85–120.
Consumer Product Safety Act, 15 U.S.C. §§ 2051–2089 (1972).
Dehkhoda, A. A. (1997). Loghatnameh. Entesharat-e Daneshgah-e Tehran. (In Persian)
Directive 85/374/EEC of 25 July 1985 on the approximation of the laws, regulations and administrative provisions of the Member States concerning liability for defective products. (1985). Official Journal of the European Communities, L 210, 29–33.
Ghasemi, M., & Salbehi, S. N. Z. (2018). Barresi-ye hoghoogh-e masrafkonandegan dar bazaryabi va elzamat-e akhlaghi. Faslname-ye Arshiyan-e Fars, 2(7), 5–19. (In Persian)
Heydari, Gh., Ameri, P., & Al Boubah, A. (2018). Barresi-ye tatbighi-ye mabani-ye mas’uliyat-e madani dar hoghoogh-e Iran va Amrika. Faslname-ye Pazhooheshhaye Ravabet-e Beynalmelal, 8(28), 261–291. (In Persian)
Iranian Civil Code. (1991).
Iranian Civil Procedure Code. (2000).
Iranian Consumer Protection Law. (2009).
Jafari, S. (2020). The impact of the Rome II Regulation on product liability claims. [URL not provided].
Jayabalan, P. (2014). Conflict of laws and the foreign law in court. [URL not provided].
Mohammadi, A., & Khodakarami, A. (2024). Chaleshhaye ta’yin-e ghanun-e hakem bar mas’uliyat-e madani dar davavi-ye faramarzi. Motale’at-e Hoghoogh-e Tatbighi, 15(2), 443–465. (In Persian)
Moin, M. (2004). Farhang-e Farsi-ye Moin (Vol. 3). Nashr-e Behzad. (In Persian)
Niazi, A., et al. (2016). Mas’uliyat-e madani-ye arzhekonandegan-e kala va khadamat dar hoghoogh-e Iran. Faslname-ye Hoghooghi, 46(2), 180–200. (In Persian)
Regulation (EC) No. 864/2007 of the European Parliament and of the Council of 11 July 2007 on the law applicable to non-contractual obligations (Rome II). (2007). Official Journal of the European Union, L 199, 40–49.
Regulation (EU) No. 1215/2012 of the European Parliament and of the Council of 12 December 2012 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters (Brussels I bis). (2012). Official Journal of the European Union, L 351, 1–32.
Safaee, H., & Shabani Kandsari, H. (2015). Mabani-ye mas’uliyat-e madani-ye tolidkonandegan-e kala va erayehdahandegan-e khadamat: Motale’eh-ye tatbighi dar hoghoogh-e Iran, Eslam, Amrika va Etehadiyeh-ye Orupa. Pazhoohesh-e Tatbighi-ye Hoghoogh-e Eslam va Gharb, 2(4), 85–120. (In Persian)
Salimi, F. (2016). Mas’uliyat-e madani-ye tolidkonandegan-e kala dar hoghoogh-e Iran va Etehadiyeh-ye Orupa. Mizan. (In Persian)
Salimi, F., & Parsapour, M. B. (2015). Mabani-ye mas’uliyat-e madani-ye arzhekonandeh dar moghabel-e masrafkonandeh (Motale’eh-ye tatbighi dar Ghanun-e Hemayat az Hoghoogh-e Masrafkonandegan va hoghoogh-e Etehadiyeh-ye Orupayi). Pazhooheshhaye Hoghoogh-e Tatbighi, 16(4), 55–125. (In Persian)
Tabatabaei, S. M. S., & Shanivor, Gh. (2013). Motale’eh-ye tatbighi-ye ghanun-e hakem bar mas’uliyat-e madani dar hoghoogh-e Iran va Engelis az manzar-e ta’aroz-e ghavanin. Hoghoogh-e Tatbighi, 104(11), 25–44. (In Persian)
Tabatabaei-Nejad, S. M. (2017). Vahdatgari dar ghavaed-e mas’uliyat-e madani: Motale’eh-ye moredi-ye nezam-e Etehadiyeh-ye Orupa. Pazhoohesh-e Hoghoogh-e Khosusi, 6(20), 10–38. (In Persian)
Yousefzadeh, M., & Barikloo, A. (2024). Hemayat-e shekli az masrafkonandegan dar davavi-ye faramarzi. Majalle-ye Hoghoogh-e Khosusi, 21(1), 3–25. (In Persian)